Yapay zeka tabanlı BIM araçlarının kullanıcı deneyimleri üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of artificial intelligence-based BIM tools through user experiences
- Tez No: 1013717
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEHER GÜZELÇOBAN MAYUK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Architecture
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gebze Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapı sektöründe dijital dönüşüm,“İnşaat 4.0”ve“Endüstri 5.0”paradigmaları ekseninde hızla ilerlerken, Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) ve Yapay Zeka (AI) entegrasyonu bu sürecin merkezinde yer almaktadır. Sektörde artan verimlilik beklentisi, karmaşık yapıların inşasında maliyetleri düşürme gereksinimi ve sürdürülebilirlik hedefleri; bu iki teknolojinin entegrasyonunu stratejik bir zorunluluk haline getirmiştir. Özellikle Türkiye'de BIM kullanımının Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği gibi yasal standartlara dahil edilmeye başlanması, sektör paydaşlarının ve yeni nesil teknolojilerin bu sürece adaptasyonunu oldukça önemli kılmaktadır. BIM ve yapay zeka teknolojilerinin sektörel uygulamalarda kullanımının hızla artmasına ve bu teknolojilerin teorik faydalarının (maliyet, zaman tasarrufu, hata azaltma) literatürde sıklıkla vurgulanmasına rağmen; AI-BIM ilişkisini uygulama senaryolarında, pratik entegrasyon kısıtlarında ve doğrudan kullanıcı deneyimleri üzerinden inceleyen ampirik çalışmaların hem Türkiye özelinde hem de uluslararası düzeyde oldukça sınırlı kalması, alanda önemli bir araştırma boşluğu yaratmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, yapay zeka tabanlı BIM araçlarının yapı sektöründeki operasyonel işlevselliğini test etmek ve“AI teknolojilerinin BIM süreçlerini hızlandırıp kolaylaştırdığı”hipotezinin pratikte ne ölçüde geçerli olduğunu kullanıcı deneyimleri üzerinden saptamaktır. Çalışma, mevcut araçların sınırlarını belirlemeyi ve bu teknolojilerin mimari pratiklere nasıl daha verimli entegre edilebileceği sorularına yanıt aramayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda çalışmada, teorik altyapı ile uygulamalı veriyi harmanlayan karma bir araştırma modeli izlenmiştir. Kapsamlı bir literatür taramasının ardından, sektör profesyonelleri ve öğrencilerinin katılımıyla hibrit kurgulu çok aşamalı bir“AI-BIM Atölyesi”düzenlenmiştir. Katılımcılarla birlikte mevcut bir yapının (GTÜ F Blok) 2D planları üzerinden AI ile 3D BIM modeli üretimi, çevresel simülasyonlar (güneşlenme, rüzgar vb.) ve üretken AI eklentileriyle stil keşfi ve görselleştirme çalışmaları yürütülmüştür. Veriler; anketler, araştırmacı gözlemi ve kolokyum paftaları aracılığıyla üç aşamalı bir yaklaşımla toplanmıştır. Araştırmanın ana odağı; yapay zeka araçlarının BIM süreçlerinde yüksek bir hız ve karar destek potansiyeli sağladığı, ancak henüz tam otonom bir“insan ikamesi”seviyesinde olmayıp, tasarımcının kontrolüne ve“insan-odaklı”denetimine mutlak ihtiyaç duyan bir asistan konumunda olduğudur. Bu araştırma, AI-BIM teknolojilerinin sadece pazarlama ve teorik vaatlerden ibaret kısımlarını aşarak, bunların pratik gerçeklikleri arasındaki boşluğu ampirik verilerle doldurduğu için mimarlık ve yapı bilgisi alanına özgün bir katkı sunmaktadır. Elde edilen veriler, geleceğin meslek profesyonelleri için lisans eğitim müfredatlarının AI-BIM entegrasyonuyla güncellenmesi gerektiğine işaret etmekte ve inşaat sektörü firmalarına dijitalleşme vizyonlarını oluştururken stratejik bir yol haritası sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
As digital transformation in the construction sector progresses rapidly within the frameworks of the 'Construction 4.0' and 'Industry 5.0' paradigms, the integration of Building Information Modelling (BIM) and Artificial Intelligence (AI) lies at the heart of this process. The sector's growing expectations for increased efficiency, the need to reduce costs in the construction of complex structures, and sustainability targets have made the integration of these two technologies a strategic necessity. In particular, the inclusion of BIM usage in legal standards such as the Planned Areas Zoning Regulation in Turkey makes the adaptation of sector stakeholders and new-generation technologies to this process highly significant. Despite the rapid increase in the use of BIM and artificial intelligence technologies in sectoral applications and the frequent emphasis in the literature on their theoretical benefits (cost savings, time savings, error reduction); the limited number of empirical studies examining the AI-BIM relationship through application scenarios, practical integration constraints, and direct user experiences—both in Turkey specifically and at an international level—creates a significant research gap in the field. The primary objective of this thesis is to test the operational functionality of AI-based BIM tools within the construction sector and to determine, through user experiences, the extent to which the hypothesis that 'AI technologies accelerate and simplify BIM processes' holds true in practice. The study aims to identify the limitations of existing tools and seek answers to questions regarding how these technologies can be integrated more efficiently into architectural practice. To this end, a mixed-methods research model combining theoretical framework with empirical data was adopted. Following a comprehensive literature review, a multi-stage, hybrid-format 'AI-BIM Workshop' was organised with the participation of industry professionals and students. Together with the participants, activities were carried out to generate a 3D BIM model using AI based on the 2D plans of an existing building (GTÜ Block F), conduct environmental simulations (sunlight, wind, etc.), and explore styles and visualisation using generative AI plugins. Data was collected through a three-stage approach using surveys, researcher observation and colloquium posters. The main focus of the research is that whilst AI tools provide high speed and decision-support potential in BIM processes, they have not yet reached a fully autonomous 'human replacement' level; rather, they function as an assistant that absolutely requires the designer's control and 'human-centred' oversight. This research makes a unique contribution to the fields of architecture and building information management by moving beyond the marketing and theoretical promises associated with AI-BIM technologies and bridging the gap between these and practical realities using empirical data. The data obtained indicates that undergraduate curricula for future professionals must be updated to incorporate AI-BIM integration, whilst also providing construction sector firms with a strategic roadmap for developing their digitalisation visions.
Benzer Tezler
- Digitalization in construction claim management
İnşaat hak talebi yönetiminde dijitalleşme
NİL DENİZMEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ARTAN
- Kıyı yapısı inşaatları için iş güvenliği risk yönetim sistemi
Occupational safety risk management system for coastal structure construction
DİNÇER İNANÇ YILMAZ
Doktora
Türkçe
2024
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ARTAN
- Yapı bilişi modellemesinde erken evre mimari tasarım ve yerel veri ilişkisi
Early stage architectural design and local data relationship in building information modeling
ÜMİT ARAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜKSEL DEMİR
- Kompozit dış duvar malzemeleriyle üretilen bir yapının yeşil yapı bilgi modellemesi açısından irdelenmesi
Investigation of a building produced with composite exterior wall materials in terms of green building information modeling
NİHAL BENLİ
Doktora
Türkçe
2025
İnşaat MühendisliğiDüzce ÜniversitesiKompozit Malzeme Teknolojileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LATİF ONUR UĞUR
- Dıgıtal representatıon of fıre safety code: Extendıng the four level representatıon for tabular data
Bına yangın yönetmeliğinin sayısal temsili: Dört katmanlı temsil modelinin tablo verileri için genişletilmesi
TARIK ÇETİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mimarlıkİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA EMRE İLAL
DOÇ. DR. SİBEL MACİT İLAL