Sağlık çalışanlarının afet gönüllüsü olmaya yönelik tutumu ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi
Development and examination of the psychometric properties of the attitude scale toward becoming a disaster volunteer among healthcare workers
- Tez No: 1013722
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDÜLKADİR GÜNDÜZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Acil Tıp, Emergency Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Afet Tıbbı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Afet Tıbbı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlık çalışanlarının afetlerde gönüllü olarak sağlık hizmeti vermeye ilişkin tutumunu değerlendirmeye yönelik bir ölçüm aracı geliştirmeyi amaçlayan çalışma Ekim 2024 - Aralık 2025 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Çalışmada literatür incelemesine dayalı olarak 25 maddeden oluşan madde havuzu hazırlandı. Daha sonra maddeler için Kapsam Geçerlilik İndeksi hesaplandı ve maddeler 28 kişiden oluşan bir örneklem grubu ile pilot uygulamaya tabi tutuldu. Ardından taslak ölçek için açıklayıcı faktör analizi (n= 155) yapıldı ve ortaya çıkan faktör yapısı Doğrulayıcı Faktör Analizi (n= 200) ile değerlendirildi. Ardından ölçeğin zamana karşı güvenirliği Test–Tekrar Test Güvenirliği ile değerlendirildi. Çalışmaya katılan sağlık çalışanları (n= 355) için yaş ortalaması 33.2 ± 8.46 olup %72.1'i kadınlardan oluşmaktaydı. Madde havuzunda yer alan altı madde CVI < 0.78 olduğu için ölçekten çıkarıldı. Geriye kalan maddelerin kapsam geçerlilik indeksi 0.86 ile 1.0 arasında değişmekte idi. Madde analizi aşamasında dört madde Düzeltilmiş Madde‑Toplam Korelasyon değeri 0.3'ten küçük olması nedeniyle elendi. Açıklayıcı Faktör Analizinde ortak varyans değeri < 0.4 olan iki madde ölçekten çıkarıldı ve 13 maddeden oluşan üç boyutlu faktör yapısı ortaya çıktı. Bu faktör yapısının Doğrulayıcı Faktör analizi sonucunda χ²= 135.573, χ²/df= 2.223, CFI= 0.937, TLI= 0.919, GFI=0.905 ve RMSEA= 0.078 olduğu tespit edildi. Geliştirilen ölçek (I) Mesleki ve etik tutum, (II) Olası risklere ilişkin tutum ve (III) Afet sahasındaki çalışma koşullarına ilişkin tutum olmak üzere üç boyut ve 13 maddeden oluşmaktadır. Açıklayıcı faktör analizi sonucunda belirlenen üç boyutlu yapı, doğrulayıcı faktör analizi ile test edildi ve elde edilen uyum indekslerinin kabul edilebilir ve güvenilir düzeylerde olduğu saptandı. Bu bulgular, ölçeğin kuramsal olarak öngörülen yapıyı istatistiksel olarak doğruladığını ve sağlık çalışanlarının afetlerde gönüllü olarak görev alma tutumlarını ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, ölçeğin farklı kurumlarda, farklı örneklem gruplarında ve kültürel bağlamlarda yeniden test edilmesi, yapısal geçerlik ve güvenirlik bulgularının güçlendirilmesi açısından önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aimed to develop a measurement tool to evaluate healthcare workers' attitudes toward voluntarily providing healthcare services during disasters and was conducted between October 2024 and December 2025. A 25-item pool was developed based on a literature review, followed by content validity assessment and pilot testing with 28 participants. Exploratory Factor Analysis (n=155), Confirmatory Factor Analysis (n=200), and Test–Retest Reliability analyses were subsequently performed to evaluate the scale's structure and reliability. The mean age of the healthcare workers participating in the study (n=355) was 33.2 ± 8.46 years, and 72.1% of them were women. Six items in the item pool were removed from the scale because their Content Validity Index (CVI) were < 0.78. The CVI values of the remaining items ranged between 0.86 and 1.0. During the item analysis stage, four items were eliminated because their Corrected Item–Total Correlation values were lower than 0.3. In the Exploratory Factor Analysis, two items with common variance values <0.4 were removed from the scale, and a three-dimensional factor structure consisting of 13 items emerged. As a result of the Confirmatory Factor Analysis of this factor structure, the values were determined as χ²=135.573, χ²/df=2.223, CFI=0.937, TLI=0.919, GFI=0.905, and RMSEA=0.078. The developed scale consists of three dimensions and 13 items: (I) Professional and ethical attitude, (II) Attitude toward possible risks, and (III) Attitude toward working conditions in disaster areas. The three-dimensional structure identified through Exploratory Factor Analysis was confirmed by Confirmatory Factor Analysis, and the fit indices indicated acceptable validity and reliability. These findings suggest that the scale is a valid and reliable tool for assessing healthcare workers' attitudes toward voluntary service during disasters. However, further studies in different institutions, sample groups, and cultural contexts are needed to strengthen evidence for its structural validity and reliability.
Benzer Tezler
- Afetlerde psikososyal destek hizmetlerinin afetzedelerin travma sonrası stres bozukluğu ve dayanıklılık düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi: Sinop Ayancık örneği
Evaluation of the effect of psychosocial support services in disasters on post-traumatic stress disorder and resilience levels of disaster survivors: The case of Sinop Ayancik
MELİKE PAK
- Medya aracılığıyla afet haberlerine maruz kalmanın hemşireler üzerine travmatik etkileri
The traumatic effects of exposure to disaster news through the media on nurses
UMUT BATUHAN PARILTI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikBezm-İ Alem Vakıf ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ACLAN ÖZDER
- Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde ulusal medikal kurtarma ekibi gönüllüsü olan ve olmayan çalışanların afet hazırlık algı düzeyinin incelenmesi
Examining the disaster preparedness perception level of national medical rescue team volunteers and non-volunteers in pre-hospital emergency health services
HACER YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık EğitimiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiAfet Eğitimi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEVİNÇ POSTACI
- Afetlerde yardım çalışanlarının travma sonrası stres bozukluğu, benlik saygısı, algıladıkları sosyal destek ve yardım arama davranışları açısından değerlendirilmesi
Evaluation of disaster workers in terms of post traumatic stress disorder, self-esteem, perceived social support and help seeking
YEŞİM ÜNAL KILIÇ
- Afet ve acil durumlarda görev alan personelde öz yeterlilik ve tükenmişliğin incelenmesi
Investigation of self-efficacy and burnout levels of personnel working in disaster and emergency situations
BUSE AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Kamu YönetimiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiAfet Eğitimi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERSİN UZMAN