16. yüzyıldan bir Osmanlı veziriazamı portresi: Semiz Ali Paşa
A portrait of an Ottoman grand vizier from the 16th century: Semiz Ali Pasha
- Tez No: 1013918
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH TOK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Biyografi, History, Biography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Tarih ve Medeniyet Araştırmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
On altıncı yüzyıl Osmanlı tarih yazımında genellikle Rüstem Paşa ve Sokullu Mehmed Paşa gibi baskın figürlerin gölgesinde kalarak bir geçiş dönemi sadrazamı şeklinde nitelendirilen Semiz Ali Paşa, dönemin idarî ve iktisadî dönüşümünde belirleyici bir aktördür. Bu çalışmanın temel amacı, Ali Paşa'yı literatürdeki edilgen konumundan çıkarıp, devletin müessesevî yapısının olgunlaştığı ve bürokratik mekanizmaların rasyonelleştiği karmaşık bir dönüşüm evresinde özgün bir yönetim vizyonuna sahip sistem kurucu bir devlet adamı olarak yeniden konumlandırmaktır. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden faydalanılmış olup, araştırma deseni doküman incelemesi tekniğine dayalı bir yaklaşım sergilemektedir. Bu çerçevede, araştırma materyali ve verilerin toplanması ile yorumlanmasında bir yandan biyografik monografi yöntemi izlenirken, diğer yandan elde edilen verilerin derinlemesine analizi için mikro-analitik yöntemlerden istifade edilmiş; bu veriler neticede dönemin idarî yapısını aydınlatan bir müessese analizi perspektifiyle sentezlenmiştir. Elde edilen bulgular, Paşa'nın Bosna'dan devşirilme sürecinin bir imtiyazdan ziyade devletin pragmatik insan kaynağı politikasına dayandığını göstermektedir. Mısır Beylerbeyliği sırasında geliştirdiği adalet eksenli yönetim anlayışı ve devlet hiyerarşisine aykırı tutumu nedeniyle Piri Reis'i infaz ettirmesi, onun merkeziyetçi devlet aklını ve disiplin konusundaki tavizsizliğini kanıtlamaktadır. Sadrazamlığı döneminde hanedanla sıhriyet bağı kurmayı reddederek liyakat temelli özerk bir otorite inşa eden Paşa; 1562 Habsburg Antlaşması ile diplomatik dengeyi, Malta Seferi'ne yönelik stratejik muhalefetiyle ise askerî rasyonaliteyi savunmuştur. Ayrıca kurduğu vakıf sistemi, yüzyıllar süren sürdürülebilir bir sosyo-ekonomik model oluşturmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, Ali Paşa'nın kriz dönemlerinde devlet istikrarını önceleyen, bağımsız ve kurucu bir aktör olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, klasik dönem Osmanlı bürokrasisinin işleyişini daha iyi kavramak adına, dönemin diğer devlet adamlarının da benzer bir mikro-analitik derinliğe sahip müessese odaklı biyografik monografilerle incelenmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Semiz Ali Pasha, who is generally characterized as a transitional Grand Vizier in sixteenth-century Ottoman historiography—often remaining in the shadow of dominant figures such as Rüstem Pasha and Sokullu Mehmed Pasha—emerges as a decisive actor in the administrative and economic transformation of the era. The primary objective of this study is to move Ali Pasha beyond his passive positioning in the literature and to reposition him as a system-building statesman with a unique administrative vision during a complex phase of transformation, in which the state's institutional structure matured and bureaucratic mechanisms were rationalized. This research employs qualitative methods, adopting a research design based on the document analysis technique. Within this framework, while a biographical monographic approach was followed in the collection and interpretation of research materials and data, micro-analytical methods were utilized for the in-depth analysis of the obtained data. Ultimately, these findings were synthesized through an institutional analysis perspective that elucidates the administrative structure of the period. The findings indicate that the Pasha's recruitment through the devshirme system from Bosnia was rooted in the state's pragmatic human resource policies rather than being a result of mere privilege. His justice-oriented governance during his tenure as the Governor-General (Beylerbeyi) of Egypt and his execution of Piri Reis due to conduct contrary to the state hierarchy demonstrate his commitment to centralized state reason (raison d'état) and his uncompromising stance on discipline. By declining to establish a marital bond (affinity) with the dynasty during his Grand Vizierate, the Pasha constructed a merit-based autonomous authority; he advocated for diplomatic equilibrium through the 1562 Habsburg Treaty and military rationality through his strategic opposition to the Siege of Malta. Furthermore, the waqf (endowment) system he established created a sustainable socio-economic model that endured for centuries. In conclusion, this study reveals that Ali Pasha was an independent and founding actor who prioritized state stability during periods of crisis. In this context, to better comprehend the functioning of classical Ottoman bureaucracy, it is suggested that other statesmen of the period be examined through institutional-oriented biographical monographs with a similar degree of micro-analytical depth.
Benzer Tezler
- Koca Sinan Paşa'nın hayatı ve siyasî faaliyetleri: 1520-1596
The Great Sinan Pasha and his political services
AHMET ÖNAL
- 17.yy İstanbul Divanyolu üzerinde yeralan veziriazam külliyeleri
17 th century vizier complexes on İstanbul Divanyolu
ORHAN BİLAL AKHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat TarihiErciyes ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASLI SAĞIROĞLU ARSLAN
- Bir bürokrat ve yatırımcı olarak Kanuni Sultan Süleyman'ın veziriazamı Rüstem Paşa
Sultan Süleyman the Magnificent's grand vizier as a bureaucrat and entrepreneur: Rüstem Pasha
HACI AHMET ARSLANTÜRK
- Restoration project of the tomb of rumi mehmed pasha and cistern-public kitchen building
Rumi mehmet paşa türbesi ve sarnıç-imaret yapısı restorasyon projesi
NINA TCHERNEGA
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL KUTGÜN EYÜPGİLLER
- III. Murad'ın Siyasası ve Veziriazam Ferhad Paşa
The Politics of Murad III and Grand Vizier Ferhad Pasha
MEHMET BARMAN
Doktora
Türkçe
2025
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACI AHMET ARSLANTÜRK