Kredi tahsis sürecinde kişilik özelliklerinin ve bilişsel önyargıların karar verme tarzlarına etkisi
The impact of personality traits and cognitive biases on decision-making styles in the credit allocation process
- Tez No: 1014035
- Danışmanlar: PROF. DR. RAHMİ YÜCEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, Banking
- Anahtar Kelimeler: Önyargı, İrrasyonel karar verme, Prejudice, Irrational decision making
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bankacılık sektörü, finansal sistemin istikrarı ve ekonomik büyüme açısından kritik öneme sahip olup kredi tahsis süreçlerinde karar vericilerin kişilik özellikleri ve önyargıları bu süreçleri önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, kredi tahsis kararı veren kişilerin kişilik özellikleri ve bilişsel önyargılarının karar verme tarzları üzerindeki etkisini incelemektir. Bu kapsamda Beş Büyük Kişilik Modeli kapsamındaki kişilik özellikleri ile batık maliyet, kayıptan kaçınma, çıpalama, aşırı güven ve statüko önyargılarının rasyonel, sezgisel, bağımlı, kaçınmacı ve anlık karar verme tarzları üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri test edilmiştir. Araştırmada bankacılık sektöründe kredi değerlendirme sürecinde görev yapan 393 çalışandan anket yoluyla veri toplanmış ve veriler PLS-SEM yöntemiyle analiz edilmiştir. Karar verme tarzlarının farklı davranışsal yapılar göstermesi nedeniyle her bir karar verme tarzı için ayrı yapısal modeller oluşturularak analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgular, kredi karar vericilerinin karar verme tarzlarının kişilik özelliklerinden doğrudan değil, bilişsel önyargılar aracılığıyla etkilendiğini göstermektedir. Beş model birlikte değerlendirildiğinde, rasyonel karar vermeyi en güçlü biçimde olumsuz etkileyen önyargının çıpalama olduğu, önyargıların ise özellikle rasyonel (R²=0,308) ve anlık (R²=0,281) karar verme tarzlarını daha yüksek düzeyde açıkladığı belirlenmiştir. Deneyime açıklık; aşırı güven, batık maliyet ve kayıptan kaçınma önyargılarını artırırken, yumuşak başlılık bu önyargıları azaltmıştır. Ayrıca aracılık analizleri, çıpalama ve kayıptan kaçınma önyargılarının kişilik özellikleri ile karar verme tarzları arasındaki ilişkide temel aracılık mekanizmaları olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, kredi tahsis süreçlerinde kararların yalnızca finansal bilgi ve analitik yetkinliklere değil, karar vericilerin kişilik özellikleri ve bilişsel önyargılarına göre de değerlendirilmesi gerektiği ortaya konulmuş; elde edilen bulgular davranışsal finans literatürüne önemli katkılar sağlamıştır.
Özet (Çeviri)
The banking sector plays a critical role in maintaining financial system stability and fostering economic growth, while the personality traits and cognitive biases of decision-makers may substantially influence credit allocation processes. The aim of this study is to examine the effects of the personality traits and cognitive biases of credit decision-makers on their decision-making styles. Within this framework, the direct and indirect effects of the Big Five personality traits and the cognitive biases of sunk cost, loss aversion, anchoring, overconfidence, and status quo on rational, intuitive, dependent, avoidant, and spontaneous decision-making styles were investigated. The study collected survey data from 393 employees involved in the credit evaluation process in the banking sector, and the data were analyzed using the Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) approach. Since decision-making styles represent distinct behavioral constructs, separate structural models were developed and tested for each decision-making style. The findings indicate that the decision-making styles of bank credit decision-makers are influenced not directly by personality traits but through cognitive biases. Across the five models, anchoring bias emerged as the strongest factor negatively affecting rational decision-making, while cognitive biases demonstrated greater explanatory power for rational (R² = 0.308) and spontaneous (R² = 0.281) decision-making styles. Openness to experience was found to increase overconfidence, sunk cost, and loss aversion biases, whereas agreeableness reduced these biases. Furthermore, mediation analyses revealed that anchoring and loss aversion serve as the primary mechanisms linking personality traits to decision-making styles. Overall, the findings suggest that credit allocation decisions should be evaluated not only in terms of financial knowledge and analytical competence but also with consideration of decision-makers' personality traits and cognitive biases, thereby providing significant contributions to the behavioral finance literature.
Benzer Tezler
- Educational reforms in Ethiopia: From the imperial era to the present
Etiyopya'da eğitim reformları: Emperyal dönemden günümüze
SALİH AHMED MAHAMMODA
Doktora
İngilizce
2022
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSA KORKMAZ
- Kredi tahsis sürecinde makine öğrenmesi yöntemlerinin tahmin performanslarının karşılaştırılmasına yönelik bir uygulama
An application to compare the prediction performances of machine learning methods in the loan allocation process
HAKAN İŞBİLİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mühendislik BilimleriÇankaya ÜniversitesiVeri Analitiği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET NİHAT SOLAKOĞLU
- Basel II sürecinde şirketlerin dışsal kredi derecelendirmesinin önemi ve karşılaştırmalı bir uygulama
The importance of external credit rating in the frame of Basel II criteria and a study of comparative credit rating implementation
MEHMET ERSİN ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
İşletmeEskişehir Osmangazi Üniversitesiİşletme Bölümü
PROF. DR. F. MÜNEVVER YILANCI