ESSAYS ON THE AGE PATTERNS OF UNDER-5 MORTALITY IN TÜRKİYE
Türkiye'de 5 Yaş Altı Ölümlüğünün Yaş Dağılımı Üzerine Makaleler
- Tez No: 1014038
- Danışmanlar: PROF. DR. ALANUR ÇAVLİN BİRCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Demografi, Demography
- Anahtar Kelimeler: Demografi, Demografik özellikler, Ölüm, Demography, Demographic characteristics, Death
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Nüfus Etütleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Nüfusbilim Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Nüfusbilim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'nin demografik geçişi hızlı modernleşmenin önemli bir örneğini teşkil etse de, bu sürecin tarihsel seyri uzun zamandır“Türkiye Bulmacası”ile gölgelenmiştir. Bu bulmaca, ekonomik kalkınma ile standart demografik modellere uymayan yüksek erken yaş ölümlerinin eş zamanlı olarak görülmesini ifade etmektedir. Parçalı tarihsel arşivler ve Ölüm Kayıt (VR) sisteminin kapsayıcılığındaki değişkenlikler de bu duruma eklendiğinde, beş yaş altı ölümlerin gerçek mekânsal ve zamansal dinamikleri büyük ölçüde anlaşılamamıştır. Bu tez, birleşik bir yöntemsel çerçeve olarak Log-Kuadratik Ölüm Modeli'ni kullanarak, Türkiye'nin beş yaş altı ölüm oranındaki doksan yıllık (1931-2024) geçiş sürecini yeniden inşa etmektedir. Bu modelin harmonize edilmiş tarihsel İl ve İlçe Merkezleri (PDC) kayıtlarına ve modern VR mikro verilerine uygulanmasıyla; ulusal, bölgesel (NUTS-1) ve il (NUTS-3) düzeylerinde kapsamlı bir diyagnostik değerlendirme yapılmıştır. Analizler, tarihsel olarak gözlemlenen“geç”ölüm örüntülerinin tamamen biyolojik bir farklılık olmadığını, yaygın yenidoğan eksik kayıtlarının bu durumda büyük bir rol oynadığını ortaya koyarak Türkiye Bulmacası'na veri eksiklikleri temelinde güçlü bir alternatif açıklama getirmektedir. Modern VR sistemi ulusal düzeyde büyük ölçüde tamlığa ulaşıp küresel epidemiyolojik standartları yakalamış olsa da detaylı mekânsal analizler, başta doğu sınır illeri olmak üzere, eksik kayıt sorununun devam ettiği izole yerlerin varlığını göstermektedir. Veri kalitesini değerlendirmenin ötesinde, bu tez log-kuadratik modelin dışsal ölüm şoklarına karşı yüksek duyarlılığını kanıtlayarak modelin yöntemsel uygulama alanını genişletmektedir. Model, afet bölgelerinde çocuk ölümleri hızla artarken yenidoğan ölümlerinin düşmeye devam etmesiyle ortaya çıkan benzeri görülmemiş sapmanın etkisiyle, şekil parametresinde (k) yaşanan keskin sıçramalar üzerinden 1999 Marmara ve 2023 Şubat depremlerinin etkilerini net bir şekilde yakalamıştır. Sonuç olarak bu çalışma, Türkiye'de çocukluk çağı ölümlerinin tam bir mekânsal-zamansal rekonstrüksiyonunu sunmakta; ayrıca gelişmekte olan ülkelerde idari veri eksikliklerinin teşhisi ve demografik kırılmaların tespiti için tekrarlanabilir bir yöntemsel çerçeve sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Türkiye's demographic transition provides a significant case study of rapid demographic and socioeconomic transformation, yet its historical trajectory has long been obscured by the“Turkish Puzzle”—the coexistence of economic development and persistently high early-age mortality that defies standard demographic models. During this process, compounded by fragmented historical archives and varying completeness in the Vital Registration (VR) system, the true spatial and temporal dynamics of under-five mortality have remained largely unresolved. This dissertation reconstructs Türkiye's under-five mortality transition over ninety years (1931–2024) utilizing a unified methodological framework, namely the Log-Quadratic Model of Mortality. By applying the log-quadratic model to harmonized historical Province and District Center (PDC) records (limited to urban administrative centers until 2009) and modern VR microdata covering all settlements, this study conducts a comprehensive diagnostic assessment at the national, regional (NUTS-1), and provincial (NUTS-3) levels. The analysis offers a new perspective on the Turkish Puzzle, revealing that historically observed“late”mortality patterns were likely not entirely unique biological deviations, but were heavily influenced by artifacts of widespread neonatal under-registration. While the post-2009 VR system has achieved virtual completeness and full national coverage—aligning with global epidemiological standards—granular spatial analysis identifies lingering localized“hotspots”of under-registration, primarily in eastern border provinces. Beyond assessing data quality and correcting and completing missing or deficient data, this dissertation expands the methodological utility of the log-quadratic model by demonstrating its high sensitivity to exogenous mortality shocks. The model accurately captured the impacts of the 1999 Marmara and 2023 February earthquakes through sharp increases in the shape parameter (k), driven by the unprecedented divergence of surging child mortality and declining neonatal mortality in disaster-struck zones. In conclusion, this study provides a complete spatio-temporal reconstruction of childhood mortality in Türkiye and offers a replicable methodological framework for diagnosing administrative data deficits and detecting demographic disruptions in developing nations.
Benzer Tezler
- Essays on labor market dynamics using the survey of income and living conditions
Gelir ve yaşam koşulları anketi kullanılarak işgücü piyasası dinamikleri üzerine makaleler
ESRA ÖZTÜRK
- The significance and the contribution of 6+1 traits of writing to the success of the students in writing courses in English language teaching
Yazmanın 6+1 özelliğinin İngilizce öğretiminde yazılı anlatım derslerindeki öğrenci başarısına katkısı ve önemi
ÖZLEM YAZAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2004
Eğitim ve ÖğretimGazi Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. PAŞA TEVFİK CEPHE
- Ejderhanın motif olarak gelişimi ve Osmanlı sanatında kullanımı (1453-1600)
Başlık çevirisi yok
CANDAN ÜLKÜ
- Bir metafor olarak köpük kent
Foam city as a metaphor
SABRİYE DERYA YÜCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELTEM AKSOY
- The Symbol in poetry of W. B. Yeats
Başlık çevirisi yok
FÜMET S. UÇAN
Yüksek Lisans
İngilizce
1994
İngiliz Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜNSELİ İŞÇİ