Geri Dön

İslâm tarihi kaynaklarında Hz. Osman'a yönelik eleştirilere verilen cevaplar

Responses to the criticisms directed at Caliph Uthman in the sources of Islamic history

PDF İndir

  1. Tez No: 1014803
  2. Yazar: MENEKŞE GÜL DİKMEN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. CAFER ACAR
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Tarih, History
  6. Anahtar Kelimeler: Hz. Osman, İslam tarihi, Hz. Osman, Islamic history
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Hz. Osman, Kureyş'in Benî Ümeyye koluna mensup olup dört halife döneminin üçüncü halifesi ve İslâm tarihinin önemli şahsiyetlerinden biridir. Hz. Peygamber'in akrabası ve iki defa damadı olması sebebiyle İslâm toplumunda özel bir konuma sahiptir. İlk Müslümanlardan biri olarak hayâsı, güzel ahlakı, yumuşak huylu kişiliği ve cömertliği ile tanınmıştır. İslâm tarihindeki ilk siyasi iç ihtilafların açık çatışmalara dönüştüğü bir dönemde hilafet görevini üstlenmesi, onun şahsiyetini ve icraatları tarihsel açıdan daha önemli hale getirmiştir. Hz. Osman döneminde İslâm'a önemli hizmetler yapılmıştır. Kur'an, Kureyş lehçesi esas alınarak çoğaltılmış ve kıraat farklılıkları giderilmiştir. Gerçekleştirilen fetihlerle birlikte devlet sınırları genişlemiş, buna paralele olarak farklı coğrafya ve kültürlerle temas artmıştır. Bu durum idari ve sosyal yapının daha karmaşık bir hal almasına yol açmış, zamanla çeşitli siyasi ve toplumsal gerilimlerin yaşanmasına zemin hazırlamıştır. Özellikle hilafetin ikinci yarısında ortaya çıkan gelişmeler, etkisi günümüze değin süren olayların yaşanmasına sebep olmuştur. İslâm toplumunda derin izler bırakan bu dönem genellikle“fitne dönemi”olarak adlandırılmıştır. Çalışmanın konusu, Hz. Osman'a yönelik eleştiriler ve bu eleştirilere verilen cevapların İslâm tarihi kaynaklarındaki yansımalarıdır. Çalışmanın amacı, söz konusu eleştiri ve cevapları tespit etmek ve bunları İbn Sa'd (ö. 230/844), Belâzürî (ö. 279/892), Ya'kubî (ö. 292/905), Taberî (ö. 310/922) ve İbnü'l-Esîr'in (ö. 630/1232) eserleri üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemleri kapsamında kaynak tarama ve karşılaştırmalı analiz tekniklerinden yararlanılmıştır. Hz. Osman'ın hilafeti dönemine dair rivayetler, belirlenen kaynaklardan kronolojik bir sıra takip edilerek incelenmiştir. Hicri 23 ile 35 yılları arasındaki gelişmeler taranmıştır. Ardından tartışmalı konular müstakil başlıklar altında ele alınarak söz konusu döneme ait eleştirilerin tarihi seyri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Hz. Osman'a yöneltilen eleştirilerin büyük ölçüde idari uygulamalar, vali atamaları, ekonomik düzenlemeler ve toplumsal değişimlerden kaynaklandığı görülmüştür. Hz. Osman'ın ise bu eleştirilere genellikle uzlaşmacı, açıklayıcı ve dini gerekçelere dayalı bir üslupla cevap verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca klasik kaynaklarda rivayetlerin aktarımında müelliflerin mezhebi ve metodolojik farklılıklarının olduğu anlaşılmıştır.

Özet (Çeviri)

Caliph Uthman, a member of the Umayyad branch of the Quraysh tribe, was the third of the Four Rightly Guided Caliphs and one of the prominent figures in Islamic history. As both a relative and twice a son-in-law of the Prophet Muhammad, he held a distinguished position within the Muslim community. Being among the earliest converts to Islam, he was known for his modesty, noble character, gentle temperament, and generosity. His assumption of the caliphate during a period in which the first political disputes in Islamic history evolved into open conflicts has made his personality and policies historically significant. During the reign of Caliph Uthman, important services were rendered to Islam. The Qur'an was reproduced based on the dialect of Quraysh, and differences in recitation were eliminated. With the continuation of the Islamic conquests, the borders of the state expanded, leading to increased interaction with different geographies and cultures. This development caused the administrative and social structure to become more complex and gradually paved the way for various political and social tensions. Particularly in the second half of his caliphate, certain developments gave rise to events whose effects have continued up to the present day. This period, which left deep marks on Islamic society, has generally been referred to as the“period of fitna”(civil strife). The subject of this study is the criticisms directed at Caliph Uthman and the responses given to these criticisms as reflected in the sources of Islamic history. The aim of the study is to identify these criticisms and responses and to evaluate them comparatively through the works of Ibn Sa'd (d. 230/844), al-Balādhurī (d. 279/892), al-Ya'qūbī (d. 292/905), al-Ṭabarī (d. 310/922), and Ibn al-Athīr (d. 630/1232). Within the framework of qualitative research methods, source review and comparative analysis techniques were employed in the study. The narrations concerning the caliphate of Caliph Uthman were examined in chronological order through the selected sources. Developments between the years 23 and 35 AH were reviewed. Subsequently, controversial issues were discussed under separate headings in order to reveal the historical course of the criticisms directed at that period. It has been observed that the criticisms directed at Caliph Uthman largely stemmed from administrative practices, gubernatorial appointments, economic regulations, and social transformations. It has also been determined that Caliph Uthman generally responded to these criticisms in a conciliatory and explanatory manner grounded in religious justifications. Furthermore, it became evident that the classical sources reflected sectarian and methodological differences among the authors in their transmission of narrations.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    716914

    Hz. Osman ve Hz. Ali dönemi olaylarının itikâdî mezheplerin doğuşuna etkileri

    Hz. Osman and Hz. the effects of the events of Ali's period on the birth of faith sects

    ZEYNEP GÜNEŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    DinHarran Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUSTAFA EKİNCİ

  2. Tez No

    932167

    İmam hatip lisesi öğrencilerinin ilk dönem İslam tarihine karşı ilgilerinin incelenmesi

    First term of Imam hatip high school students their interest towards Islamic history is examined

    ENES DAĞLI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Tarihİstanbul Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TALHA GÜNAYDIN

  3. Tez No

    398438

    Hadislerde îmân konusuna şârihlerin yaklaşımı (Kütüb-i Sitte özelinde)

    Scholar's approach to faith in hadiths (Within the scope of Kutub-i Sitte)

    ADEM BEBEK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    DinFırat Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. VELİ ATMACA

  4. Tez No

    854934

    İslam tarihi kaynaklarında Abdullah İbn-i Sebe ve faaliyetleri

    Abdullah b. Saba in Islamic history sources. Reasons and activities

    AHMET ALAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    TarihSüleyman Demirel Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MURAT SARICIK

  5. Tez No

    407240

    Râşid Halifelerin birbirleriyle olan ilişkileri

    The relationships between Rashid Caliphs with each other

    MOHAMMAD YASER MAHDİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    DinNecmettin Erbakan Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET ÖNKAL

Geri Dön