Bir insan hakları meselesi olarak engellilik: Birleşmiş Milletler sisteminde korunması
Disability as a human rights issue: Its protection within the United Nations system
- Tez No: 1015091
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDURRAHMAN SAYGILI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, engelliliği insan hakları paradigması çerçevesinde ele almakta ve engelli bireylerin haklarını kavramsal ve hukuki boyutlarıyla incelemektedir. Tez dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, engellilik kavramının kavramsal çerçevesi engelliliğe ilişkin tıbbi, sosyal ve insan hakları modelleri üzerinden kurulmaktadır. Bu bölümde, engellilik konusunda yaşanan kavram karmaşası, yeti yitimi, özürlülük ve sakatlık kavramları arasındaki ilişki, uluslararası ve ulusal hukuk metinlerinde engellilik kavramının açıklanması ve engelli bireye ilişkin tanımlar ile engelliliğe ilişkin modellerin tüm bu metinlere etkisi tartışılmıştır. İkinci bölüme, engelli bireylerin Birleşmiş Milletler sisteminde görünmez oldukları dönemden, Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme ile hakkın öznesi oldukları döneme kadar engelliliğin Birleşmiş Milletler'de bir insan hakları meselesi olarak görülmesi sürecini değerlendirmekle başlanılmıştır. Ardından, dünya üzerinde engellilik paradigmasının değişim sürecinde oldukça bellirleyici rol oynayan EHİS, amaç, kapsam, genel ilkeler, genel yükümlülükler, düzenlenen hak ve özgürlükler başlıkları altında incelenmiş ve Sözleşme'ye Ek İhtiyari Protokol düzenlemeleri açıklanmıştır. Engelli Hakları Komitesi'nin işleyişi, çalışma usul ve yöntemleri ve özellikle bireysel başvuru usulü ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Üçüncü bölüm, insan hakları paradigması ekseninde engelli bireylerin insan hak ve özgürlüklerine ilişkin insan onuruna saygı, ayrımcılık yasağı, eşitlik, erişilebilirlik ve bireysel özerkliğe saygı ilkelerinin engelli birey öznesi ile değerlendirilmesini de kapsayacak ayrıntılı bir incelemeye ayrılmıştır. Dördüncü bölüme gelindiğinde ise; Anayasa Mahkemesi, ilk derece ve üst derece mahkemeleri, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu ile Kamu Denetçiliği Kurumu'nun engelliliğe ilişkin kararları, insan hakları paradigması çerçevesinde ele alınmış ve uluslararası normların iç hukuka yansımaları analiz edilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, engelliliğin bir insan hakları meselesi olarak anlaşılmasına katkı sağlamayı ve bu paradigmanın engelli bireylerin haklarının güçlendirilmesindeki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines disability within the framework of the human rights paradigm and analyzes the rights of persons with disabilities from both conceptual and legal perspectives. The thesis consists of four main chapters. The first chapter establishes the conceptual framework of the concept of disability through medical, social, and human rights models of disability. In this chapter, the conceptual confusion surrounding disability, the relationship between the concepts of functional impairment, disability, and handicap, the explanation of the concept of disability in international and national legal texts, and the impact of definitions of persons with disabilities and models of disability on all these texts are discussed. The second chapter begins by evaluating the process by which disability came to be viewed as a human rights issue within the United Nations, spanning from the period when people with disabilities were invisible within the UN system to the era when they became subjects of rights under the Convention on the Rights of Persons with Disabilities. Subsequently, the Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD)—which has played a pivotal role in the global shift in the disability paradigm—is examined under the headings of purpose, scope, general principles, general obligations, and the rights and freedoms it establishes, and the provisions of the Optional Protocol to the Convention are explained. The functioning of the Committee on the Rights of Persons with Disabilities, its working procedures and methods, and particularly the individual complaint procedure, were explained in detail. The third chapter is devoted to a detailed examination of the principles of respect for human dignity, prohibition of discrimination, equality, accessibility, and respect for individual autonomy—as they pertain to the human rights and freedoms of persons with disabilities—from the perspective of the individual with a disability, within the framework of the human rights paradigm. In the fourth chapter, decisions regarding disability issued by the Constitutional Court, courts of first instance and higher courts, the Turkish Human Rights and Equality Agency, and the Ombudsman's Office are examined within the framework of the human rights paradigm, and the reflection of international norms in domestic law is analyzed. In conclusion, this study aims to contribute to the understanding of disability as a human rights issue and to highlight the role of this paradigm in strengthening the rights of persons with disabilities.
Benzer Tezler
- Contextualizing urban climate justice: Impacts of climate change on vulnerable communities in Gaziantep
Kentsel iklim adaletini mekansallaştırmak: İklim değişikliğinin Gaziantep'teki kırılgan topluluklara etkisi
BEGÜM SAKAR ROSHANI
Doktora
İngilizce
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN BALABAN
- Demokratik vatandaşlık ve insan hakları eğitimi: Bir eylem araştırması örneği
Democratic citizenship and human rights education: A case of action research
IRMAK IRMAKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Siyasal BilimlerAkdeniz ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEREN KALFA ATAAY
- Yeni bir toplumsal hareket olarak hayvan hakları
Animal rights as a new social movement
ALİ ÇELİK
Doktora
Türkçe
2024
SosyolojiAfyon Kocatepe ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KARAKAŞ
- Understanding the constitutional court of Turkey: İts new role as a domestic remedy in the protection of human rights
Türk anayasa mahkemesini anlamak: İnsan haklarının korunmasında yeni bir iç hukuk yolu olarak rolü
SEZEN KAMA IŞIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
HukukQueen Mary Unıversıty Of LondonAnayasa Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MERRIS AMOS
- Irak hukukuyla mukayeseli olarak BM Çocuk Hakları Sözleşmesi
A un conversation on the righsts of the child in comparison with Iraqi law
ALI ARRAK ISMAEL ISMAEL