Lise öğrencilerinde değer odaklı manevi güçlenme ve bakım programının maneviyat, hayatın anlamı ve dijital bağımlılık üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of a value-oriented spiritual empowerment and care program on spirituality, meaning in life, and digital addiction in high school students
- Tez No: 1015092
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Psikoloji, Religion, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Anlam arayışı, Dijital Çağ, Ergen psikolojisi, Ergenlik, Frankl, Viktor Emil, Manevi bakım, Manevi değerler, Manevi güçlenme, Manevi iyi oluş, Maneviyat, Search for meaning, Digital Age, Adolescent psychology, Puberty, Frankl, Viktor Emil, Spiritual care, Moral values, Spiritual empowerment, Spritual well-being, Spirituality
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Psikolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, dijital çağda ergenlik dönemindeki bireylerin dijital bağımlılık, maneviyat ve hayatın anlamı puanları arasındaki ilişkinin incelenmesi ve Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım Programı (DOMAB)'nın bu değişkenler üzerindeki etkisinin değerlendirilmesidir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli ile ön test-son test kontrol gruplu deneysel desenin birlikte kullanıldığı karma bir yapıda yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini Ankara ilinde öğrenim görmekte olan 14-17 yaş aralığındaki lise öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın ilişkisel boyutunda öğrencilerin dijital bağımlılık, maneviyat ve hayatın anlamı puanları çeşitli sosyodemografik değişkenler açısından değerlendirilmiş; uygulama boyutunda ise deney grubuna 10 hafta süreyle Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım Programı (DOMAB) uygulanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Maneviyat Ölçeği, Dijital Bağımlılık Ölçeği ve Hayatın Anlamı ve Amacı Ölçeği kullanılmış; elde edilen veriler korelasyon analizi, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımlı örneklemler t-testi ve karışık desenli tekrarlı ölçümler ANOVA analizleri ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, dijital bağımlılık ile maneviyat ve hayatın anlamı arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Maneviyat düzeyinin ve yaşamı anlamlandırma eğiliminin artmasının, dijital bağımlılık eğilimlerinin azalmasıyla ilişkili olduğu görülmüştür. Özellikle bireyin var olmak, ait olmak, anlam bulmak ve kendini aşmak gibi manevi yönelimlerinin; dijital davranışların kontrolü, yaşam doyumu ve psikososyal denge açısından koruyucu bir işleve sahip olabileceği değerlendirilmiştir. Bununla birlikte maneviyat ile hayatın anlamı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkilerin bulunması, ergenlik döneminde bireyin yaşamını anlamlandırma sürecinin manevi 160 kaynaklarla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, dijital bağımlılığın yalnızca teknoloji kullanım sıklığı ile açıklanabilecek bir olgu olmadığını; aidiyet ihtiyacı, anlam arayışı, içsel boşluk ve yönelim eksikliği gibi varoluşsal ve psikososyal dinamiklerle ilişkili çok boyutlu bir yapı olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmanın deneysel boyutunda elde edilen bulgular, DOMAB programının öğrencilerin manevi güçlenme süreçleri, yaşamı anlamlandırma eğilimleri ve dijital davranış kontrolü üzerinde olumlu etkiler oluşturduğunu göstermektedir. Deney grubunda maneviyat ölçeğinin özellikle kendini aşmak boyutunda ve genel maneviyat puanlarında artış gözlemlenirken, öğrencilerin yaşam amaçları ve anlam algılarında da olumlu yönde gelişmeler tespit edilmiştir. Hayatın anlamsızlığı ve amaç yoksunluğu alt boyutunda ortaya çıkan değişimin, ters puanlama yapısı dikkate alındığında öğrencilerde anlamsızlık algısının azalması ve yaşam amaçlarının güçlenmesi biçiminde değerlendirilmesi gerektiği görülmüştür. Bunun yanında dijital bağımlılığın“bırakamama”alt boyutunda anlamlı düzeyde azalma meydana gelmesi, programın bireyin dijital davranışlarını kontrol edebilme becerisi üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Karışık desenli tekrarlı ölçümler ANOVA sonuçları, DOMAB programının etkisini destekleyen önemli bulgular ortaya koymuştur. Özellikle dijital bağımlılık ölçeğinin“bırakamama”alt boyutunda zaman × grup etkileşiminin anlamlı bulunması (F=12,22; p<0,01) ve etki büyüklüğünün yüksek düzeyde olması, programın dijital davranış kontrolü üzerinde güçlü bir etki oluşturduğunu göstermektedir. Benzer şekilde hayatın anlamsızlığı ve amaç yoksunluğu boyutunda elde edilen anlamlı zaman × grup etkileşimi, uygulamanın gençlerin yaşamı anlamlandırma süreçleri üzerinde işlevsel katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır. Kontrol grubunda gözlenen değişimlerin sınırlı ve bütüncül bir görünüm oluşturmaması ise deney grubunda ortaya çıkan değişimlerin doğal süreçlerden ziyade DOMAB programı ile ilişkili olduğunu düşündürmektedir. Sonuç olarak araştırma, dijital çağda ergen bireylerin dijital bağımlılık davranışlarının yalnızca teknolojik bir kullanım problemi olarak değil; bireyin anlam arayışı, manevi yönelimleri, aidiyet ihtiyacı ve psikososyal gelişim süreçleriyle ilişkili bütüncül bir yapı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda DOMAB programının, ergen bireylerin manevi dayanıklılıklarını destekleyen, yaşamı anlamlandırma süreçlerine katkı sunan ve dijital davranış kontrolünü güçlendirebilen işlevsel bir müdahale modeli olduğu değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışmanın; din psikolojisi, ergenlik psikolojisi, manevi danışmanlık ve dijitalleşme alanlarında gerçekleştirilecek kuramsal ve uygulamalı araştırmalara katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to examine the relationship between digital addiction, spirituality, and meaning in life among adolescents in the digital age, and to evaluate the effect of the Values-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program (DOMAB) on these variables. The study was conducted using a mixed-method design that combined the correlational survey model and a pretest-posttest experimental design with control groups. The sample of the study consisted of high school students between the ages of 14 and 17 studying in Ankara. Within the correlational dimension of the study, students' levels of digital addiction, spirituality, and meaning in life were examined in terms of various sociodemographic variables. In the experimental dimension, the Values-Oriented Spiritual Empowerment and Care Program (DOMAB) was administered to the experimental group for a period of 10 weeks. The Spirituality Scale, Digital Addiction Scale, and Meaning and Purpose of Life Scale were used as data collection tools. The obtained data were analyzed through correlation analysis, independent samples t-test, one-way ANOVA, paired samples t-test, and mixed-design repeated measures ANOVA. The findings of the study revealed significant relationships between digital addiction, spirituality, and meaning in life. It was determined that increases in spirituality and the tendency to construct meaning in life were associated with decreases in digital addiction tendencies. In particular, spiritual dimensions such as existence, belonging, finding meaning, and self-transcendence were found to have a potentially protective function in terms of controlling digital behaviors, maintaining life satisfaction, and sustaining psychosocial balance. Furthermore, the significant positive relationship identified between spirituality and meaning in life indicates that 163 adolescents' processes of constructing meaning are closely associated with spiritual resources. The findings demonstrate that digital addiction cannot be explained merely as a problem of technology use frequency, but rather should be considered as a multidimensional phenomenon associated with existential and psychosocial dynamics such as the search for meaning, feelings of inner emptiness, belonging needs, and lack of direction. The findings obtained from the experimental dimension of the study demonstrated that the DOMAB program contributed positively to adolescents' spiritual empowerment processes, meaning-making tendencies, and control of digital behaviors. In the experimental group, increases were observed particularly in the self transcendence dimension and overall spirituality scores, while positive developments were also identified in students' perceptions of life purpose and meaning. The change observed in the“meaninglessness and lack of purpose”subdimension was interpreted, considering the reverse scoring structure of the scale, as a decrease in perceptions of meaninglessness and a strengthening of life purpose among students. In addition, the significant decrease in the“inability to quit”subdimension of digital addiction indicates that the program was effective in enhancing individuals' ability to regulate and control their digital behaviors. The results of the mixed-design repeated measures ANOVA also provided important findings supporting the effectiveness of the DOMAB program. In particular, the statistically significant time × group interaction found in the“inability to quit”subdimension of the Digital Addiction Scale (F=12.22; p<0.01), together with the high effect size, indicates that the program had a strong impact on digital behavior control. Similarly, the significant time × group interaction observed in the“meaninglessness and lack of purpose”dimension demonstrated that the intervention contributed functionally to adolescents' meaning-making processes. The limited and unsystematic changes observed in the control group suggest that the changes identified in the experimental group were associated primarily with the DOMAB program rather than natural developmental processes. In conclusion, the findings of this study indicate that digital addiction among adolescents in the digital age should not be evaluated merely as a technological usage problem, but rather within a holistic framework associated with individuals' search for meaning, spiritual orientations, belonging needs, and psychosocial development processes. Based on the findings obtained, the DOMAB program appears to be a functional intervention model capable of supporting adolescents' spiritual resilience, contributing to their meaning-making processes, and strengthening digital behavior regulation. In this respect, the study is considered to contribute to future theoretical and applied research in the fields of psychology of religion, adolescent psychology, spiritual counseling, and digitalization.
Benzer Tezler
- İç-dış başarı ve maneviyat ilişkisi
Inner-outer success and spirituality relationship
TUĞRUL NİYAZİBEYOĞLU
Doktora
Türkçe
2021
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
- Disiplin cezası almış lise öğrencilerinin manevi ihtiyaçlarının belirlenmesi ve Değer Odaklı Manevi Güçlenme ve Bakım Programının (DOMAB) etkisinin incelenmesi
Determination of the spiritual needs of high school students who have received disciplinary punishments and examination of the effect of the Value–Oriented Spiritual Empowerment and Care Program
BİHTER KABA
Doktora
Türkçe
2024
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
- Gençlerde Tanrı tasavvuru ve huzur ilişkisi (Aksaray Abdülhamid Han Fen Lisesi örneği)
The relationship between god representation and tranquality in adolescents (The sample of Aksaray Abdülhamid Han Science High School)
ZEYNEP GÜZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN ELSHARKAWY
- Değer odaklı manevi güçlenme programının akademik başarısı yüksek öğrencilerin evrensel ahlakî değerler ve tanrı'ya güven düzeyi puanlarına etkisi
The effect of value-oriented spiritual empowerment program on level of universal moral values and trust in god scores of students with high academic success
ZEYNEP KARATANA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
PsikolojiAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZNUR ÖZDOĞAN
- Grupla yapılan bilişsel davranışçı terapi ve çözüm odaklı kısa süreli terapinin lise öğrencilerinde sınav kaygısına etkisinin karşılaştırmalı incelenmesi
Compare the effects of group cognitive behavioral therapy and solution-focused short-term therapy on exam anxiety in high school students
MİRAÇ ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİŞAN BURAK YAŞAR