Afetlerde sosyal hizmet bağlamında yalnız annelerin deneyimleri: Kahramanmaraş depremi örneği
The experiences of single mothers in the context of social work in disasters: Kahramanmaraş earthquake example
- Tez No: 1015329
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASLIHAN AYKARA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında, boşanmış yalnız annelerin çocuklarıyla birlikte yaşamı sürdürme deneyimlerinin afetlerde sosyal hizmet bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada, 6 Şubat 2023 depremlerini Kahramanmaraş'ta deneyimlemiş, deprem öncesinde boşanmış ve en az bir çocuğuyla yaşayan 22 anne ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve analiz sürecinde MAXQDA 2024 programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda“Deprem Sonrası Hayatın Çöküşü: Acil Müdahale Dönemi”,“Afet Sonrası İyileşme Süreci: Gündelik Hayatın Yükü”ve“Yalnız Annelerin Baş Etme ve Dayanıklılık Pratikleri”olmak üzere üç ana tema, altı alt tema ve on altı kategoriye ulaşılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre deprem sonrasında yalnız anneler gündelik yaşamın sürdürülmesinde çok yönlü güçlüklerle karşılaşmıştır. Anneler bir yandan güvenli barınma alanları bulmaya çalışırken bir yandan çocuklarının bakım sorumluğu ve kendi psikolojik zorlanmalarıyla baş etmeye çalışmışlardır. Deprem öncesinde de var olan ekonomik ve sosyal kırılganlıklar ile eski eşin ebeveynlik sorumluluklarını yerine getirmemesi, afet sonrasında yalnız annelerin kırılganlığını derinleştiren başlıca etkenler olarak öne çıkmıştır. Bulgulara göre bakım emeği afet koşullarında daha görünür ve yıpratıcı hale gelmiştir. Çocukların fiziksel, duygusal, eğitimsel ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılama sorumluluğu büyük oranda annelere kalmış, bazı öznelerde bu sorumluluğa yaşlı ya da hasta aile üyelerinin bakımı da eklenmiştir. Yalnız anneler, sınırlı imkânlara rağmen gündelik hayatı sürdürebilmek için çeşitli baş etme yolları geliştirmişlerdir. Ancak annelerin gösterdiği bu dayanıklılık, yeterli desteği alamadıkları koşullarda ve çocukları için ayakta kalmak zorunda hissettikleri için ortaya çıkmaktadır. Araştırmada formel ve informel desteklerin yalnız anneler için önemli olduğu, ancak bu desteklerin her zaman düzenli, erişilebilir ve yeterli olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle afetlerde sosyal hizmet müdahaleleri, yalnız annelerin taşıdığı bakım emeğini görünür kılan bir anlayış taşımalıdır. Eski eşin ebeveynlik desteğinin yokluğu dikkate alınmalı; sosyal yardım ve psikososyal destek süreçleri birlikte yürütülmelidir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the experiences of divorced single mothers in sustaining daily life with their children after the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes within the context of disaster social work. Adopting a qualitative research design, semi-structured in-depth interviews were conducted with 22 mothers who had experienced the earthquakes in Kahramanmaraş, were divorced before the disaster, and were living with at least one of their children. The data were analyzed using thematic analysis with the support of MAXQDA 2024. The findings revealed three main themes, six sub-themes, and sixteen categories: Collapse of Life After the Earthquake: Emergency Response Period, The Burden of Everyday Life During the Post-Disaster Recovery Process, and Coping and Resilience Practices of Single Mothers. The findings indicate that, following the earthquakes, everyday life required mothers to shoulder multiple responsibilities simultaneously. While struggling to secure safe shelter, they also had to meet their children's care needs and cope with their own psychological distress. Pre-existing economic insecurity, limited social support networks, and the withdrawal of former spouses from parental responsibilities further intensified the burden of single motherhood after the disaster. The study demonstrates that care work became more visible and more exhausting under disaster conditions. Mothers assumed primary responsibility for meeting their children's physical, emotional, educational, and financial needs, while some also cared for elderly or ill family members. Despite limited resources, they developed various coping strategies to sustain everyday life. However, their resilience emerged largely because they received insufficient support and felt compelled to remain strong for their children. Both formal and informal support systems were found to be important, although they were often irregular, inaccessible, or inadequate. The findings suggest that disaster social work interventions should explicitly recognize and address the care burden carried by single mothers, consider the absence of former spouses' parental support, and integrate social assistance with psychosocial support services.
Benzer Tezler
- Zorunlu göç yaşamış Suriyeli kadınların Elazığ depremine ilişkin yaşam deneyimleri
The life experiences of Syrian women who have experienced forced migration regarding Elazig earthquake
AYBİKE BETÜL MARAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLGÜN KÜÇÜKKARACA
- İmam Mâtürîdî'nin Nûr Sûresi bağlamında ahkâm ayetlerini tefsiri
Imam Maturidi's interpretation of the verses of ahkam in the context of Surah An-Nur
ESMA ÇEVİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NASİ ASLAN
- 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri bağlamında sosyal hizmet uzmanlarının afet farkındalık düzeylerinin belirlenmesi
Determination of disaster awareness levels of social workers in the context of the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes
BEKİR ALTIOK
Doktora
Türkçe
2025
Sosyal Hizmetİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DOĞAÇ NİYAZİ ÖZÜÇELİK
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN ARICI
- 2023 Kahramanmaraş depremi sonrasında yerel yönetimlerde çalışan sosyal hizmet uzmanları tarafından gerçekleştirilen mesleki uygulamaların değerlendirilmesi: İstanbul Büyükşehir Belediyesi örneği
An evaluation of the professional practices carried out by social workers employed in local governments after the 2023 Kahramanmaraş earthquake: The case of Istanbul Metropolitan Municipality
YUSUF DEMİRDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sosyal HizmetKocaeli ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİGEN PASLI
- Sivil toplum kuruluşlarının afetlerdeki iyileştirici rolleri: 2023 Kahramanmaraş depremleri örneği
The healing roles of non-governmental organizations in disasters: the example of 2023 Kahramanmaraş earthquake sequence
ABDULKADİR SONAKALAN