Türkiye-NATO ilişkilerinin Avrupa Birliği'nin ortak dış ve güvenlik politikası üzerindeki etkisi
The effects of Turkey's relations with NATO on the European Union's common foreign security and defence policy
- Tez No: 1015535
- Danışmanlar: PROF. DR. ZELAL BAŞAK YARİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Soğuk Savaş sonrası dönemde Avrupa güvenlik mimarisinin geçirdiği dönüşümü, Avrupa Birliği (AB) ile Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) arasındaki kurumsal etkileşimler çerçevesinde incelemekte ve Türkiye'nin bu yapı içerisindeki özgün konumunu analitik bir perspektifle değerlendirmektedir. Çalışmanın temel amacı, Türkiye'nin NATO üyeliğinin, AB'nin Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası (OGSP) üzerindeki dolaylı etkilerini ortaya koymak ve Avrupa güvenliğinde kurumsal bütünlük ile siyasal meşruiyet arasındaki gerilimi açıklamaktır. Avrupa güvenliği, uzun süre dışsal garantörlüğe dayalı bir model üzerinden şekillenmiş; ekonomik bütünleşmenin siyasal ve askerî alanlarda benzer bir derinlik yaratacağı varsayımı, güvenliğin kurumsal olarak gecikmeli biçimde ele alınmasına yol açmıştır. Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle birlikte ortaya çıkan bölgesel çatışmalar, hibrit tehditler, enerji güvenliği sorunları ve siber riskler, Avrupa Birliği'ni güvenliği çok boyutlu ve kurumsal temelli bir politika alanı olarak yeniden tanımlamaya zorlamıştır. Bu süreçte NATO'nun askerî caydırıcılığı ile AB'nin düzenleyici, diplomatik ve sivil kapasitesi arasında işlevsel bir iş bölümü oluşmuş; ancak bu tamamlayıcılık, eşitler arası bir ortaklıktan ziyade asimetrik bir kurumsal bağımlılık ilişkisi üretmiştir. Çalışma, liberal kurumsalcılık yaklaşımını kuramsal çerçeve olarak benimsemekte ve kurumların güvenlik üretimindeki rolünü, üyelik statüsü, karar alma mekanizmaları ve erişim kuralları üzerinden analiz etmektedir. Bu bağlamda Türkiye, NATO içinde tam üye olarak Avrupa güvenliğine askerî ve stratejik katkılar sunmasına rağmen, AB'nin güvenlik karar alma süreçlerinde kurumsal olarak dışlanan bir aktör konumundadır. Bu durum, literatürde“katkı–rol uyumsuzluğu”olarak tanımlanan yapısal bir soruna işaret etmektedir. Araştırma, nitel yöntem kapsamında doküman analizi tekniğini kullanarak AB ve NATO'ya ait stratejik belgeleri, politika metinlerini ve resmî kararları incelemektedir. Bulgular, Türkiye'nin NATO'daki stratejik konumunun AB'nin güvenlik politikalarını dolaylı biçimde şekillendirdiğini; ancak bu etkinin kurumsal temsille desteklenmediğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Avrupa güvenliğinin“paylaşılan fakat bölünmüş”bir yapı sergilediğini savunmakta ve Türkiye'nin hibrit konumunun, Avrupa güvenlik mimarisinin geleceğini anlamada kritik bir analitik anahtar sunduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the transformation of the European security architecture in the post–Cold War era through the institutional interactions between the European Union (EU) and the North Atlantic Treaty Organization (NATO), with a particular focus on Turkey's distinctive position within this framework. The primary objective of the research is to analyse the indirect effects of Turkey's NATO membership on the EU's Common Security and Defence Policy (CSDP) and to explain the persistent tension between institutional coherence and political legitimacy in European security governance. For a long period, European security relied predominantly on external guarantees, while economic integration was expected to generate parallel political and military cohesion. This assumption delayed the institutionalisation of security within the European integration process. Following the end of the Cold War, emerging challenges such as regional conflicts, hybrid threats, energy insecurity, cyber risks, and mass displacement compelled the EU to reconceptualise security as a multidimensional and institutionally grounded policy domain. Within this evolving framework, a functional division of labour developed between NATO's military deterrence capacity and the EU's regulatory, diplomatic, and civilian instruments. However, this arrangement has produced not an equal partnership but an asymmetric form of institutional dependence. The study adopts liberal institutionalism as its theoretical framework, emphasising the role of institutions in shaping security cooperation through membership rules, decision-making procedures, and access mechanisms. From this perspective, Turkey occupies a unique position: while it is a full NATO member contributing significantly to European security through military and strategic means, it remains institutionally excluded from the EU's security decision-making structures. This discrepancy reflects a structural problem commonly described as a“contribution–role mismatch”in the literature. Methodologically, the research employs a qualitative document analysis, examining strategic documents, policy statements, and official decisions issued by NATO and the EU. The findings indicate that Turkey's strategic role within NATO indirectly influences the direction and limits of EU security policies, yet this influence is not matched by formal institutional representation. Consequently, European security emerges as a system that is shared in practice but divided in governance. The study concludes that Turkey's hybrid position—embedded in NATO yet excluded from EU security institutions—constitutes a critical analytical lens for understanding the fragmented nature of European security. By highlighting this structural asymmetry, the research contributes to the literature by demonstrating that the future of European security cannot be fully assessed without incorporating Turkey's role within the NATO–EU nexus.
Benzer Tezler
- AB'nin Dışişleri ve güvenlik politikası yüksek temsilciliği ile başlayan birliğin savunma ve güvenlik politikası değişimi
Changes in European Union's defence and security policy beginning with high representative of European Union for foreign affairs and security policy
BİLKAY ŞAFAK BOSTANCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Uluslararası İlişkilerUfuk ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET GÜNEŞ
- Soğuk savaş sonrasında Batı Avrupa Birliği
Western Europen Union after the cold war
RECEP ATAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Siyasal Bilimlerİstanbul ÜniversitesiSiyasi Tarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. S. GÜLDEN AYMAN
- Irak bağlamında Türkiye-ABD ilişkileri (1990-2003): Neoklasik realizme göre bir değerlendirme
US-Turkey relations regarding Iraq policies (1990-2003): A neoclassical realist evaluation
GÖKBERK ALİYAVUZ AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Uluslararası İlişkilerBaşkent ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BANU ELİGÜR
- Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası ve Türkiye
European Security and Defence Polycy and Turkey
BARIŞ ÖZDAL
Doktora
Türkçe
2004
Uluslararası İlişkilerUludağ ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET GENÇ
- Türkiye'nin NATO'ya girişi ve sonrasının Türk iç ve dış politikasına yansımaları
Turkey's NATO membership and subsequentreflections on the Turkish domestic and foreign policy
ARİF ZENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Uluslararası İlişkilerCelal Bayar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAYAN ULUSAN