Shared view, shared perspectives? spatial perspective in spoken and gestural expressions of left-right relations
Paylaşılan görünüm, paylaşılan perspektifler mi? uzamsal perspektifin sözlü ifadesi ve sol-sağ ilişkilerinin jestsel ifadesi
- Tez No: 1015678
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASLI AKTAN ERCİYES, DR. ÖĞR. ÜYESİ DEMET ÖZER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Görsel-uzaysal biliş, Sözel iletişim, Sözsüz iletişim, Çokmodluluk, Visuo-spatial cognition, Verbal communication, Nonverbal communication, Multimodality
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Kadir Has Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal ve Beşeri Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nesneler arasındaki bakış açısına bağlı uzamsal ilişkileri (örneğin, sağ-sol) ifade ederken, konuşmacılar dinleyicileri ile bakış açısı hizalanmasını gerektiren durumlarda ya dinleyici-merkezli perspektifi (örneğin,“top senin sağında”) ya da konuşmacı-merkezli perspektifi (örneğin,“top benim solumda”) kullanabilirler. Ancak, nesnelerin mekânsal yerleşiminin konuşmacı ve dinleyici tarafından ortak olarak görülüp görülmemesinin yarattığı iletişimsel bağlam gerekliliklerinin ve konuşmacıya ait bilişsel faktörlerin, konuşmacıların sözlü ifadelerinde kullandıkları uzamsal perspektifleri nasıl şekillendirebileceği bilinmemektedir. Dilin çok modlu (multimodal) yapısını göz önünde bulundurarak, nesnelerin dinleyici tarafından görülüp görülmemesinin yarattığı iletişimsel bağlamın, konuşmacıların uzamsal becerileriyle (yani zihinsel döndürme ve uzamsal perspektif alma becerileri) nasıl etkileşime girdiğini; bunun da uzamsal perspektiflerin sözlü aktarımını (yani konuşmacı- ve dinleyici-merkezli perspektifler) ve sağ-sol ilişkilerinin konuşmaya eşlik eden ikonik jestler aracılığıyla ifade edilmesini nasıl şekillendirdiğini kapsamlı biçimde inceledik. Bir uzamsal ızgara görevinde, Türkçe konuşan altmış altı yetişkin, ızgara üzerindeki iki nesne arasındaki uzamsal ilişkiyi işbirlikçi bir dinleyiciye anlattı. Görev, paylaşılmayan görünüm koşulunda (nesnelerin yalnızca konuşmacı tarafından görülebildiği durum) ve paylaşılan görünüm koşulunda (nesnelerin hem konuşmacı hem de dinleyici tarafından görülebildiği durum) gerçekleştirildi. Bulgular, konuşmacıların hem sözlü tek modlu ifadelerde hem de el jestlerinin konuşmaya eşlik ettiği iki modlu ifadelerde, dinleyici-merkezli perspektife kıyasla daha fazla konuşmacı-merkezli perspektif kullandıklarını gösterdi. Bununla birlikte, dinleyici-merkezli perspektif kullanımı, sözlü tek modlu ifadelere kıyasla, el jestlerinin konuşmaya eşlik ettiği iki modlu ifadelerde daha sık ortaya çıktı. Önemli olarak, paylaşılan görünüm koşulunda daha yüksek uzamsal perspektif alma becerileri, sözlü ifadelerde daha fazla dinleyici-merkezli perspektif kullanımı ve sözlü tek modlu ifadelerin daha sık tercih edilmesiyle ilişkiliydi. Sonuçlar, konuşmacıların bakış açısına bağlı uzamsal ilişkileri aktarmada sözlü ifadeleri ve konuşmaya eşlik eden el jestlerini esnek ve dinamik biçimde kullandıklarını göstermektedir. Bulgular ayrıca, uzamsal perspektiflerin çok modlu iletişim kanalları aracılığıyla ifade edilmesinin, iletişim bağlamının gereklilikleri ile konuşmacıların uzamsal becerilerinin etkileşimi doğrultusunda şekillenebileceğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, çok modlu dil üretimi ve uzamsal biliş kuramlarına katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
When conveying the viewpoint-dependent spatial relations (e.g., left-right) between the objects that require viewpoint alignment between interlocutors, speakers might use either the addressee-centered perspective (e.g.,“the ball is on your right”) or speaker-centered perspective (e.g.,“the ball is on my left”). However, how contextual demands imposed by the (un)shared accessibility of the visual display with the addressee and speaker-related cognitive factors shape their spatial perspective use in speech (i.e., speaker- and addressee-centered perspectives) remains elusive. By applying multimodal perspective and we comprehensively examined whether and how contextual communicative demands, inferred by the (un)shared visibility of the objects with the listener, interacted with speakers' spatial abilities (i.e., mental rotation and spatial perspective-taking) on their spatial perspective use in speech (i.e., speaker- vs. addressee-centered perspectives), as well as their speech-accompanying-iconic expressions of left-right relations. In a spatial grid task, sixty-six Turkish-speaking adults described the spatial relation between two objects on a grid to a confederate addressee across unshared view (objects were visible only to the speaker) and shared view conditions (objects were visible to both the speaker and the addressee). Results showed that speakers overall used more speaker-centered perspective than addressee-centered perspective in speech, as well as in the unimodal speech-only and bimodal speech-plus-gesture utterances. Addressee-centered perspective use was more frequent in bimodal speech-plus-gesture than unimodal speech-only utterances. Notably, in the shared view condition, higher spatial perspective-taking abilities were associated with increased use of addressee-centered perspective in speech and increased use of unimodal speech-only expressions. Our results suggest that speakers dynamically use spoken and gestural channels to convey viewpoint-dependent spatial relations. These highlight that speakers' expression of spatial perspectives across multimodal channels is interactively shaped by contextual communication demands and speakers' spatial abilities. This study provides insights into multimodal language production and spatial cognition accounts.
Benzer Tezler
- Zaman-mekânsal sahnenin skenografik mimarisi
Scenographic architecture of the spatiotemporal scene
ALİ İSTİKBAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ HAŞLAKOĞLU
- Ortak çalışma alanlarında tasarım ve yapım süreçlerinde verilen kararların kullanıcı perspektifinden Q metodolojisi ile değerlendirilmesi
Evaluation of decisions made in design and construction phases of co-working spaces from the user perspective with Q methodology
ZEHRA HAVVA ALTUNTAŞ ŞENYURD
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN YAMAN
- Kapalı konut sitelerinde mahalle olgusunun sosyal ağ analizi yaklaşımıyla değerlendirilmesi: Silivri örneği
An evaluation of the neighborhood phenomenon in gated communities using a social network analysis approach: The case of Silivri
GÜLDEN AKINCI KURTULDU
Doktora
Türkçe
2026
Mimarlıkİstanbul Kültür ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESLİHAN DOSTOĞLU
- Mimari tasarımda bedenlenmiş empatik ve estetik 'öteki oluş' deneyimi
Embodied empathic and aesthetic 'becoming other' in architectural design
IŞIL İZLEM YAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELMİRA AYŞE GÜR
- Miras yapı komplekslerinin yeniden kullanımı: Ankara Saraçoğlu mahallesi için yeniden kullanım stratejileri
Adaptive reuse of heritage building complexes: Adaptive reuse strategies for Ankara Saraçoğlu neighborhood
DİLAY ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İç Mimari ve Dekorasyonİstanbul Teknik Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGE CORDAN