Artuklu Beyliği Dönemine ait ulu camilerin akustik açıdan incelenmesi
An investigation of the acoustic properties of grand mosques from the Artuqid Period
- Tez No: 1015691
- Danışmanlar: PROF. DR. FERİDUN ÖZİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Müzik, Architecture, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzik Teknolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Artuklu Beyliği dönemine ait Harput, Çermik, Silvan, Mardin ve Kızıltepe Ulu camilerinin akustik performansını yerinde ölçüm ve sayısal benzetim yöntemleriyle inceleyerek, bu tarihî ibadet mekânlarının ses mirasını belgeleme ve simülasyon temelli değerlendirme yaklaşımlarının geçerliliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında camilerin plan şemaları, hacimsel oranları, üst örtü ve geçiş elemanları ile yapım sistemleri ayrıntılı biçimde tanımlanmış; bu mimari özellikler ile akustik davranış arasındaki ilişki literatürdeki güncel araştırmalar ışığında tartışılmıştır. Yöntem çerçevesinde, ISO 3382 standartlarına uygun olarak balon patlamasına dayalı dürtü tepkisi kayıtları kullanılmış; imam ve cemaat konumlarını temsil eden kaynak–alıcı yerleşimleri tanımlanarak EDT, T20, T30, SPL, C50, D50 ve STI parametreleri için alan ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, SketchUp ortamında modellenen camilerin ODEON v13.00 ile oluşturulan akustik simülasyonlarıyla karşılaştırılmış; malzeme emicilik katsayıları Genetic Material Optimizer aracıyla kalibre edilerek ölçüm–simülasyon uyumu sağlanmıştır. Bulgular, incelenen camilerde yankılanma sürelerinin hacim, üst örtü biçimi ve yüzey yutuculuğuna bağlı olarak değiştiğini; kubbe, tonoz ve tromp gibi içbükey örtü elemanlarının ses enerjisinde yer yer odaklanma etkileri yarattığını, ancak buna karşın mihrap önü ve orta sahın bölgelerinde konuşma anlaşılırlığının büyük ölçüde kabul edilebilir düzeylerde olduğunu göstermektedir. Çalışma, Artuklu dönemi camilerinin akustik özelliklerine ilişkin referans parametreler sunarak literatürdeki boşluğu doldurmakta; tarihî ibadet yapılarında simülasyon temelli yöntemlerin, uygun kalibrasyon ile yerinde ölçümleri destekleyici bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, koruma, restorasyon ve yeni cami tasarımlarında hacim, üst örtü geometrisi ve malzeme seçimlerinin ibadet senaryolarına duyarlı, bütüncül akustik tasarım yaklaşımlarıyla ele alınmasını önermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the acoustic performance of the Great Mosques of Harput, Çermik, Silvan, Mardin, and Kızıltepe, dating from the Artuqid Principality, through on-site measurements and numerical simulation methods. It aims to document the sonic heritage of these historic worship spaces and to evaluate the validity of simulation-based assessment approaches. Within this scope, the plan schemes, volumetric proportions, roof and transition elements, and construction systems of the mosques were defined in detail, and the relationship between these architectural features and acoustic behavior was discussed in light of current literature. In the methodological framework, balloon-pop impulse response recordings were used in accordance with ISO 3382 standards. Source-receiver layouts representing the positions of the imam and the congregation were defined, and field measurements were carried out for EDT, T20, T30, SPL, C50, D50, and STI parameters. The obtained data were compared with acoustic simulations generated in ODEON v13.00 from mosque models prepared in SketchUp, and the absorption coefficients of the materials were calibrated using the Genetic Material Optimizer to improve measurement-simulation agreement. The findings indicate that reverberation times in the examined mosques vary depending on volume, roof form, and surface absorption, and that concave covering elements such as domes, vaults, and squinches occasionally create sound-focusing effects. Nevertheless, speech intelligibility in the mihrab-front and central nave zones was found to be largely within acceptable limits. The study provides reference parameters for the acoustic properties of Artuqid-period mosques, fills a gap in the literature, and demonstrates that simulation-based methods can serve as a supporting tool for on-site measurements when supported by proper calibration. The results further suggest that volume, roof geometry, and material selection in conservation, restoration, and new mosque design processes should be addressed through holistic acoustic design approaches that are sensitive to worship scenarios.
Benzer Tezler
- Harput Artukluları tarihi ve mimari eserleri
Harput Artuqids history and architectural works
GÜLŞAH YAYLAGÜLÜ ALPDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF ÇETİN
- Mardin anıtsal yapılarında değişmişlik ve özgünlük sorunları
Problems of authenticity and transformation in the monumental buildings of Mardin
MURAT ÇAĞLAYAN
Doktora
Türkçe
2017
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÜLSÜM TANYELİ
- Muğla Müzesi'ndeki İslami Dönem sikkeler
The Islamic Period of coins in the Muğla Museum
ELİF KURKUTALP
- Anadolu Beylikleri izinde kültür rotası önerisi
Proposal for cultural route in the footsteps of the Anatolian Principalities
BURAK İNANÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TurizmBalıkesir ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDA ŞAHİN
- Niğde müzesinde bulunan İslami dönem figürlü sikkeler (Osmanlı Dönemine kadar)
Islamic periodic concepts of nickle museum (To the Ottoman Period)
HARİKA YANADUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sanat TarihiErciyes ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KERİM TÜRKMEN