Yabancı dil olarak Türkçe öğrenicilerinin retorik soruların işlevlerine ve kullanımına yönelik farkındalıkları
Awareness of Turkish learners as a foreign language regarding the functions and use of rhetorical questions
- Tez No: 1016237
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FUNDA UZDU YILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin retorik soruların işlevlerine ve kullanımlarına yönelik edimbilimsel farkındalık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel verilerin kullanıldığı genel tarama modellerinden karşılaştırma türü ilişkisel tarama modeli yaklaşımına dayanmaktadır. Çalışmanın katılımcı grubunu, Türkiye'deki çeşitli üniversitelerin dil öğretim merkezlerinde öğrenim gören, farklı ana dillere (Farsça, Rusça, Kazakça, Azerbaycan Türkçesi vb.) ve dil düzeylerine (A1 – C1) sahip 98 uluslararası öğrenci oluşturmaktadır. Ayrıca karşılaştırma amacıyla ana dili Türkçe olan konuşuculardan oluşan bir sağlama grubu araştırmaya dahil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak Türkçe dizilerden derlenen ve farklı edimbilimsel işlevleri (şaşırma, onaylama, hayal kırıklığı ve çaresizlik, küçümseme vb.) temsil eden 14 video kesitinden oluşan edimbilimsel farkındalık testi kullanılmıştır. Katılımcılardan videoları izleyerek her sorunun bağlama dayalı işlevini belirlemeleri istenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular, öğrenicilerin“şaşırma”ve“hayal kırıklığı ve çaresizlik”gibi duygusal tonu yüksek ve tonlama, jest ve mimik gibi ipuçlarının belirgin olduğu işlevleri %90'ın üzerinde bir başarıyla ayırt edebildiğini göstermiştir. Buna karşın,“onaylama”,“reddetme”ve“kızma”gibi bağlamsal imaların ve kültürel kodların baskın olduğu işlevlerde başarı oranının düştüğü saptanmıştır. Özellikle ileri düzey (C1) öğrenicilerin bile“Kim bilir?”gibi edimbilimsel belirsizlik içeren yapılarda hata yapması dikkat çekicidir. Araştırma sonucunda, retorik soru algısının sadece dil düzeyiyle değil, Türkçeye özgü kalıplaşmış yapılar ve hedef kültüre maruziyetle doğrudan ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bu doğrultuda, Türkçe öğretim programlarında ve ders kitaplarında retorik soruların yapısal özelliklerinin yanı sıra işlevsel ve edimbilimsel bağlamlarıyla da yer alması ve eğitim süreçlerinde otantik video materyallerinden daha fazla yararlanılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to determine the pragmatic awareness levels of Turkish as a foreign language learners regarding the functions and usage of rhetorical questions. The research is based on a comparative relational screening model, which is one of the general screening models utilizing qualitative data. The participants of the study consist of 98 international students from various language centers at different universities in Türkiye, possessing diverse native languages (such as Persian, Russian, Kazakh, Azerbaijani Turkish, etc.) and proficiency levels ranging from A1 to C1. Additionally, a control group consisting of native Turkish speakers was included in the study for comparative purposes. As a data collection tool, a pragmatic awareness test was used, consisting of 14 video clips compiled from Turkish TV series, representing various pragmatic functions (surprise, confirmation, frustration and helplessness, contemp, etc.). Participants were asked to watch the videos and identify the context-based function of each question. The findings obtained from the research showed that learners were able to distinguish functions with high emotional tones and prominent cues such as intonation, gestures and facial expressions (such as“suprise”and“frustration and helplessness) with a success rate of over 90%. Conversely, it was found that the success rate decreased in functions where contextual implicatures and cultural codes were dominant, such as ”confirmation“, ”rejection“ and ”anger“. It is particularly noteworthy that even advanced (C1) learners made errors in structures containing pragmatic ambiguity, such as ”Kim bilir?" (Who knows?). As a result of the research, it was determined that the perception of rhetorical questions is directly related not only to the language level but also to the formulaic structures specific to Turkish and exposure to the target culture. In this direction, it is recommended that rhetorical questions should be included in Turkish language teaching programs and textbooks not only with their structural features but also with their functional and pragmatic contexts, and that authentic video materials should be utilized more frequently in educational processes.
Benzer Tezler
- The impact of artificial intelligence-based feedback on students' self-efficacy in academic writing classes
Akademik yazma derslerinde yapay zekâ tabanlı geri bildirimin öğrencilerin öz yeterlilikleri üzerindeki etkisi
SİNEM AYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ AYDIN
- An evaluative mixed methods study into the undergraduate writing course at an English language teaching program
İngilizce eğitimi programında lisans düzeyinde yazma dersi üzerine değerlendirici bir karma desen araştırması
HATİCE ÇEŞME
Doktora
İngilizce
2023
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERVE GEÇİKLİ
- The linguistic problems faced by Turkish scholars in writing for publication
Bilimsel yayın yapma sürecinde Türk akademisyenlerin yaşadığı dilsel sorunlar
BATUHAN SELVİ
Doktora
İngilizce
2021
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACER HANDE UYSAL GÜRDAL
- Yabancı dil olarak Türkçe öğrenicilerinin yazma becerilerinde açımlama teknikleri (B1 düzeyi)
Paraphrasing techniques on writing skills used by the learners of Turkish as a foreign language (B1 level)
HÜMEYRA YILDIZ ÇAĞDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FUNDA UZDU YILDIZ
- Yabancı dil olarak Türkçe öğrenicilerinin Türk edebiyatı klasiklerindeki toplumsal cinsiyet söylemlerine dair farkındalıklarının incelenmesi üzerine nitel bir araştırma
A qualitative exploration of Turkish as a foreign language learners' awareness regarding gender discourse in Turkish literature classics
ALEYNA GÖKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE İREM ÇOMOĞLU