Erken dönem tasavvufunda ehl-i beyt telakkisi
The ahl al-bayt in early sufi thought
- Tez No: 1016469
- Danışmanlar: PROF. DR. EKREM DEMİRLİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Ehl-i beyt, Tasavvuf, Ahl al-bayt, Mystic
- Yıl: 2023
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tasavvufun erken dönemine dair araştırmalar son yıllarda artış göstermiş olsa da Ehl-i Beyt'in bu dönemde sûfî düşünce üzerindeki etkisini müstakil olarak ele alan çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, erken dönem tasavvuf eserleri ile Sünnî tasavvufun kurucu metinlerinde Ehl-i Beyt'in konumunu, tasavvufî bilgi geleneği içerisindeki yerini ve hangi kimlik ve hüviyetlerle temsil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, tasavvufun sonraki dönemlerinde belirginleşen Ehl-i Beyt merkezli söylemin erken dönem kaynaklarda ne ölçüde karşılık bulduğunu tespit etmektir. Bu kapsamda tarihsel ve karşılaştırmalı metin analizi yöntemi benimsenmiş; erken dönem zühd literatürü, sûfî tabakât eserleri ve Sünnî tasavvufun kurucu metinlerinde Ehl-i Beyt'e yapılan atıflar içerik ve bağlam bakımından değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, erken dönem tasavvuf kaynaklarında Ehl-i Beyt imamlarının tasavvuf yolunun öncü şahsiyetleri ve mânevî rehberleri olarak kabul edildiği, ancak bu durumun bütün eserlerde aynı yoğunlukta ele alınmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca tasavvufun zamanla geliştirdiği sembolik dilin, işaret merkezli anlatım biçimlerinin ve harf temelli yorum geleneğinin kökeninde Ehl-i Beyt'e dayanan bir bilgi mirasının etkili olabileceği görülmüştür. Bunun yanında, Ehl-i Beyt'in maruz kaldığı siyasî ve toplumsal hadiselerin sûfî gelenekte mücahede, sabır, zühd ve belâ anlayışlarının şekillenmesinde önemli bir rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma, Ehl-i Beyt ile erken dönem tasavvuf arasındaki ilişkinin tarihsel ve kavramsal boyutlarını ortaya koyarak ilgili literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Although studies on early Sufism have increased in recent years, it is evident that research specifically addressing the influence of the Ahl al-Bayt on Sufi thought during this period remains limited. This study aims to examine the position of the Ahl al-Bayt in early Sufi works and the foundational texts of Sunni Sufism, their place within the Sufi intellectual tradition, and the identities and roles through which they are represented. The main problem of this research is to determine to what extent the Ahl al-Bayt-centered discourse, which became more prominent in later periods of Sufism, can also be identified in early sources. Within this framework, a historical and comparative textual analysis has been employed, and references to the Ahl al-Bayt in early zuhd literature, Sufi biographical works (ṭabaqāt), and the foundational texts of Sunni Sufism have been examined in terms of content and context. The findings of the study reveal that the Imams of the Ahl al-Bayt were recognized in early Sufi sources as pioneering figures of the Sufi path and as spiritual guides, although this recognition was not addressed with the same degree of intensity across all works. Furthermore, it has been observed that the origins of the symbolic language, sign-centered forms of expression, and letter-based interpretive traditions developed within Sufism may have been influenced by an intellectual legacy rooted in the Ahl al-Bayt. In addition, the political and social struggles experienced by the Ahl al-Bayt appear to have played a significant role in shaping Sufi conceptions of spiritual discipline (mujāhada), patience, asceticism (zuhd), and tribulation (balāʾ). In this respect, the study seeks to contribute to the existing literature by revealing the historical and conceptual dimensions of the relationship between the Ahl al-Bayt and early Sufism.
Benzer Tezler
- İsmâil Hakkı Bursevî'nin tuhfelerinde mürşid-i kâmil anlayışı
İsmâil Hakkı Bursevî's understanding of the spiritual master in his tuḥfas
GÖKÇE TUĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinÜsküdar ÜniversitesiTasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. HATİCE DİLEK GÜLDÜTUNA
- Bâyezîd-i Bistâmî ve tasavvuf anlayışı
Abu Yazid al-Bistami and his sufi thoughts
HASAN BASRİ DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Dinİbn Haldun ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET MURAT ÖZEL
- Hadislerde Allah tasavvuru
Concept of God in hadith of Prophet
MUHAMMET ALİ ASAR
Doktora
Türkçe
2012
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EMİN ÖZAFŞAR
- Erken dönem tasavvufunda akıl-ahlak ilişkisi
The relationship between intellect and ethics in early periods of sufism
HACER NUR BABACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EKREM DEMİRLİ