İç mimarlık eğitiminde yapay zekâ destekli mekânsal kurgu: kavramsal ve yaratıcı süreçlerin dönüşümü
Artificial intelligence-assisted spatial design in interior architecture education: The transformation of conceptual and creative processes
- Tez No: 1016491
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İSMAİL EMRE KAVUT, DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT ATİLLA SÖĞÜT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Interior Design and Decoration
- Anahtar Kelimeler: Tasarım stüdyosu, Yapay zeka, İç mimari, Design studios, Artificial intelligence, Interior architecture
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İç Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, yapay zekâ (YZ) araçlarının iç mimarlık stüdyo eğitimine entegrasyonunun öğrencilerin kavramsal düşünme süreçleri, mekânsal karar alma pratikleri ve yaratıcı performansları üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İç Mimarlık Anabilim Dalı'nda yürütülen“Kurgusal Mekân”dersi kapsamında, nitel ağırlıklı karma yöntem yaklaşımıyla gerçekleştirilmiştir. Yirmi beş öğrenciden dokuz katılımcının üretimleri ana analiz grubunu, sekizinin çalışmaları ise destekleyici veriyi oluşturmuştur. Öğrencilerden edebiyat, sinema veya görsel sanatlar alanından seçtikleri bir eseri kavramsal olarak çözümlemeleri ve bu çözümlemeyi YZ araçları aracılığıyla geçmiş, günümüz ve gelecek ekseninde üç farklı zamansal mekân kurgusuna dönüştürmeleri istenmiştir. Veri analizi için araştırmacı tarafından geliştirilen web tabanlı sistem ve beşli derecelendirme ölçeğine dayanan analitik rubrik kullanılmış; rubrik kavramsal aktarım, istem niteliği, zamansal ayrışma, YZ ile etkileşim ve mekânsal yaratıcılık ölçütlerini kapsamıştır. Bulgular, istem niteliği ile kavramsal derinlik arasında doğrudan ve pozitif bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Anlamsal açıdan zenginleştirilmiş istemlerin yalnızca görsel çıktının estetik niteliğini değil; mekânsal organizasyon, atmosfer ve kavramsal tutarlılık gibi tasarımsal bileşenleri de belirgin biçimde geliştirdiği görülmüştür. Öte yandan yüksek performanslı öğrenciler YZ'yi bir düşünme ortağı olarak konumlandırarak çok katmanlı diyalog geliştirirken, düşük performanslıların sistemi yalnızca araçsal bir üretim aracı olarak kullandığı saptanmıştır. Sonuç olarak araştırma, YZ araçlarının öğrencilerin bilişsel süreçlerini görünür kıldığını ve tasarım kararlarını derinleştiren bir öğrenme ortamı sunduğunu göstermektedir. Çalışmanın temel katkısı, YZ destekli tasarım süreçlerinin değerlendirilmesine yönelik bütüncül ve aktarılabilir bir metodolojik çerçeve sunmasıdır. Bulgular, iç mimarlık stüdyo pedagojisinde araç odaklı yaklaşımların yetersizliğini vurgulayarak süreç ve etkileşim odaklı modellere geçişin gerekliliğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the effects of integrating artificial intelligence (AI) tools into interior architecture studio education on students' conceptual thinking processes, spatial decision-making practices, and creative performance. The research was conducted within the scope of the“Fictional Space”course in the Department of Interior Architecture at Mimar Sinan Fine Arts University, using a mixed-methods approach with a qualitative emphasis. Among the twenty-five students who participated in the study, the productions of nine participants constituted the main analysis group, while the works of eight participants demonstrating original conceptual potential were evaluated as supporting data. Students were asked to conceptually analyze a selected work from literature, cinema, or the visual arts and transform this analysis into three distinct temporal spatial configurations—past, present, and future—through prompts submitted to AI tools. For data collection and analysis, a web-based system developed by the researcher and an analytical rubric based on a five-point rating scale were employed. The rubric consisted of five criteria: conceptual transfer, prompt quality, temporal differentiation, interaction with AI, and spatial creativity. The findings revealed a direct and positive relationship between prompt quality and conceptual depth. Semantically enriched and well-structured prompts were found to improve not only the aesthetic quality of visual outputs but also design components such as spatial organization, atmosphere, and conceptual coherence. Furthermore, high-performing students positioned AI as a thinking partner and developed a multilayered dialogue with the system, whereas lower-performing students tended to use AI primarily as a production tool. The study demonstrates that AI tools can render students' cognitive processes more visible and provide a learning environment that deepens design decision-making. Its primary contribution lies in the development of a comprehensive and transferable methodological framework for evaluating AI-supported design processes. The findings emphasize the need to move beyond tool-oriented approaches toward process- and interaction-oriented models in interior architecture studio pedagogy.
Benzer Tezler
- Temel tasarım eğitiminde film müziği ve oskar schlemmer yaklaşımına dayalı sine-müzikal bir stüdyo modeli
A sine-musical studio model based on film music and theoscar schlemmer approach in basic design education
BURÇİN SAVAŞ
Doktora
Türkçe
2026
İç Mimari ve DekorasyonMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL EMRE KAVUT
- Architectural section generation and semantic evaluation with deep learning methods
Derin öğrenme yöntemleri ile mimari kesit üretimi ve anlamsal değerlendirilmesi
ECE SAVAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU
- Fikir geliştirme sürecinde yapay zekanın kullanımı: Mobilya tasarımı dersi örneği
Usage of artificial intelligence in the idea development process: The case of furniture design course
FURKAN BAŞARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İç Mimari ve DekorasyonHacettepe Üniversitesiİç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGE SAYIL ONARAN
- İç mimarlık eğitiminde tasarım aracı metaforuna dil ve iletişim temelli bir model önerisi
A language and communication based model proposal for the design tool metaphor in interior architecture education
GÖZDE GÖKDEMİR
Doktora
Türkçe
2026
İç Mimari ve DekorasyonMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. HANDE ZEYNEP KAYAN
- Taxonomy and visualization of digital architecture knowledge: Proposal for a scientific online encyclopedia
Dijital mimarlık bilgisinin taksonomisi ve görselleştirilmesi: Bilimsel bir çevrim içi ansiklopedi önerisi
ESRANUR KARACİF