16. yüzyılda Muhammed bin Yusuf tarafından istinsah edilmiş satır altı Kur'an tercümesi (İnceleme-çeviri yazılı metin-dizin)
An interlinear translation of the Holy Quran copied by Muhammad bin Yusuf in the 16th century (Investigation-translation text-index)
- Tez No: 1016719
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA TOKER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Anadolu Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi, Kur'an-ı Kerim, Osmanlı Türkçesi, Oğuz Türkçesi, Satır arası, Anatolian Turkish language, Old Anatolian Turkish, Koran, Oghuz Turkish, Cross-line
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Satır altı Kur'an tercümeleri, Kur'an-ı Kerim'in Arapça satırlarının altına bire bir Türkçe kelimelerin yazılmasıyla oluşturulmuştur. Bu çalışmada da söz konusu yöntemle oluşturulmuş bir Satır Altı Kur'an tercümesi ele alınmıştır. Tam bir tercüme olan eser, 968 yılı Rebiyülahirinde (1561) Eğriboz'da Yusuf oğlu Muhammed tarafından kaleme alınmıştır. Üzerinde herhangi ilmî bir çalışma yapılmamıştır. Bu sebeple yazma üzerinde çalışılmaya karar verilmiştir. Eldeki çalışma; Giriş, İnceleme, Çeviri Yazılı Metin, Dizin ve Değerlendirme, Sonuç ve Teklifler bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Kur'an-ı Kerim'in tercüme tarihi ve ilk Türkçe Kur'an tercümeleri hakkında açıklamalar yapılmış, ardından Türkçenin tarihî devirleri esasında ele geçen Satır Altı Kur'an-ı Kerim tercümesi nüshaları sıralanmıştır. Bu bölümde özellikle Eski Oğuz Türkçesiyle kaleme alınmış Kur'an tercümeleri üzerinde durulmuş ve tespit edilen yazma eserler“Yayımlanmış Tercümeler”ve“Yayımlanmamış Tercümeler”başlıkları altında kısaca tanıtılmıştır. İnceleme bölümünde Satır Altı Kur'an Tercümelerinin tasnifi üzerine yapılan çalışmalar ve araştırıcıların görüşleri verilmiş, tarafımızdan da daha önce yapılmamış yeni bir tasnif denemesi ortaya konulmuştur. Yine bu bölümde çalışmaya konu olan eser ayrıntılı bir şekilde tanıtılmış, dikkati çeken ses, şekil ve kelime hazinesi özellikleri değerlendirilmiş ve nüshanın diğer tercümelerle ilgisi ortaya konulmuştur. Araştırmanın çeviri yazılı metin bölümünde Türkçe tercüme transkripsiyonlu olarak verilmiştir. Dizin bölümünde metinde geçen tüm kelimelerin anlamları, hangi satırda kaç kez geçtikleri gösterilmiştir. Değerlendirme, Sonuç ve Teklifler bölümünde ise eserin incelenmesi neticesinde elde edilen veriler ortaya konulmuştur. Bu çalışmayla hem Eski Oğuz Türkçesiyle yazılan Satır Altı Kur'an tercümelerinin tasnifi çalışmalarına katkı sağlamak hem de Kur'an'ın ihtiva ettiği çeşitli kelimeler üzerinden dilin yaşadığı gelişim ve değişimleri göstermek, böylece dönemin söz varlığını ortaya koymak amaçlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Interlinear Qur'an Translations are created by placing one-to-one Turkish equivalents beneath the Arabic lines of the Qur'an. This study focuses on an interlinear Qur'an translation that was prepared using this method. The work in question, which is a complete translation, was written in Rabi'al-Thani of the year 968 AH (1561 CE) in Eğriboz by Muhammed, son of Yusuf. No scholarly research has previously been conducted on this manuscript. Therefore, it was decided that a detailed study of the manuscript should be undertaken. The present study consists of the following sections: Introduction, Analysis, Transcribed Text, Glossary and Evaluation, Conclusion and Suggestions. In the Introduction, the history of Qur'anic translation and the earliest Turkish Qur'an translations are discussed. Then, interlinear Qur'an manuscripts identified throughout the historical periods of the Turkish language are listed. Special attention is given to translations written in Old Oghuz Turkish, and the identified manuscripts are briefly introduced under the headings“Published Translations”and“Unpublished Translations. ”In the Analysis section, previous classification efforts regarding interlinear Qur'an translations and scholars' views are presented, along with a new classification developed by the author that had not been attempted before. This section also offers a detailed introduction to the manuscript at the center of the study, evaluates its notable phonetic, morphological, and lexical features, and examines its relationship with other Qur'an translations. In the Transcribed Text section, the Turkish translation is presented in a transcriptional format. The Glossary section provides all words found in the text, along with their meanings and the number of times each word appears in each line. In the Evaluation, Conclusion, and Suggestions section, the findings obtained from the analysis of the work are presented. The main objectives of this study are both to contribute to the classification of interlinear Qur'an translations written in Old Oghuz Turkish and to demonstrate the linguistic changes and developments reflected in the Qur'an's vocabulary, thereby revealing the lexicon of the period.
Benzer Tezler
- Ta`bîrnâme-i Fârsî (Çeviri-inceleme)
Interpretation of dreams (Translation-investigation)
HAKAN YAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURİ ŞİMŞEKLER
- Hâzâ Menâsik-i Hac-ı Sinân Efendi (İnceleme-metin-sözlük-tıpkıbasım)
Hâzâ Menâsik-i Hac-ı Sinân Efendi (Analysis-text-dictionary-facsimile)
ABDUSSAMED ORAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıBatman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN TUĞLUK
- Şerh-i Kelimât-ı Çehâr Yâr-ı Güzîn (İnceleme-metin)
Şerh-i Kelimât-ı Çehâr Yâr-ı Güzîn (Analysis-text)
ERSİN DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinSakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OZAN YILMAZ
- 16. yüzyıl Osmanlı astronomi dili üzerine analitik bir inceleme (Mir'at-ı Kâinât-ı Şemsîye, Risâle-i Mukantarât, Kifâyetü'l-Vakt, Risâle-i Rub-i Dâ'ire-i Ceyb, Ekâlim-i Seb'a)
An analytical study on the 16th century Ottoman astronomy language (Mir'at-i Kâinât-i Şemsîye, Risâle-i Mukantarât, Kifâyetü'l-Vakt, Risâle-i Rub-i Dâ'ire-i Ceyb, Ekâlim-i Seb'a)
ELMAS ÇOKOL ALPAY
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CAHİT BAŞDAŞ