Yaş dostu bir çevrenin inşası için Çankaya (Ankara)'da yaşlıların gündelik yaşam pratiklerini anlamak
Understanding elderly people's practices of everday life for the building of an age-friendly environment in Çankaya (Ankara)
- Tez No: 1016718
- Danışmanlar: PROF. DR. ERTUĞRUL MURAT ÖZGÜR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Günlük yaşam, Kamusal mekanlar, Kentsel mekan, Yaşlı dostu, Yaşlılar, Yaşlılık, Daily life, Public places, Urban space, Age friendly, Elderly, Old age
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beşeri ve İktisadi Coğrafya Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez araştırması, Ankara kentinde yaşlanma deneyimini Çankaya ilçesi örneği üzerinden ele alarak, yaşlı bireylerin gündelik yaşam pratiklerini, mekân kullanımlarını ve yaşadıkları çevre ile kurdukları ilişkileri anlamayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda araştırma, yaşlı bireylerin deneyim ve beklentilerini merkeze alarak yaş dostu çevrelerin hangi mekânsal ve toplumsal koşullar altında mümkün olabileceğini tartışmaktadır. Çalışma, yaş dostu kent yaklaşımını gündelik yaşam kuramı, zaman coğrafyası ve yaşlanmanın mekânsallığı perspektifleriyle birlikte ele almakta; konut, mahalle ve kent ölçeklerinde yaşlı bireylerin gündelik-mekânsal hareketliliklerini, karşılaştıkları kısıtları ve geliştirdikleri uyum taktiklerini çok boyutlu biçimde değerlendirmektedir. Araştırma, Ankara'nın Çankaya ilçesine bağlı sosyo-demografik profilleri farklı iki mahallede (Ayrancı ve İlkadım) nitel vaka çalışması deseniyle yürütülmüştür. Araştırma verileri, 65 yaş ve üzeri katılımcılarla gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler ve saha gözlemleri yoluyla elde edilmiş; veriler tematik analiz yaklaşımıyla kodlanmış ve analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, yaşlanma deneyiminin yalnızca bireysel kapasite, sağlık durumu ya da hizmetlere erişim üzerinden açıklanamayacağını; gündelik yaşamın mekânsal örgütlenmesi, mahalle ölçeğindeki imkân ve kısıtlar, toplumsal cinsiyet ilişkileri ve sosyo-ekonomik konumla birlikte şekillendiğini göstermektedir. Yaşlı bireylerin gündelik hareketlilikleri ev, sokak, mahalle ve kent arasındaki ilişkiler içinde kurulmakta; bu hareketlilik kimi zaman fiziksel çevrenin sağladığı imkânlarla desteklenirken kimi zaman erişilebilirlik sorunları, ekonomik sınırlılıklar, ulaşım güçlükleri ve sosyal altyapı eksiklikleri nedeniyle daralmaktadır. Bu durum iki mahallede farklı yaşlanma örüntüleri üretmektedir. Ayrancı'da kültürel sermaye birikimi, daha güçlü sosyal ağlar ve kentsel imkânlara görece yakınlık, yaşlı bireylerin kamusal yaşama katılımını ve mahalle dışına açılma kapasitesini desteklemektedir. İlkadım'da ise ekonomik kısıtlar, fiziksel erişim sorunları ve sınırlı sosyal altyapı, gündelik yaşamı daha çok yakın çevre, zorunlu hareketlilik ve ev içi pratikler etrafında yoğunlaştırmaktadır. Bu farklılaşma, yaş dostu çevrelerin her mahallede aynı biçimde kurulamayacağını; yerel bağlamın, sosyal ilişkilerin ve gündelik hareketliliğin dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bulgular ayrıca toplumsal cinsiyetin kentte yaşlanma deneyimini belirgin biçimde farklılaştırdığını göstermektedir. Kadınların bakım yükü, ev içi sorumlulukları, ekonomik bağımlılıkları ve ataerkil denetim biçimleri, mekânsal hareketliliklerini ve sosyal katılım imkânlarını erkeklere kıyasla daha fazla sınırlandırmaktadır. Bununla birlikte yaşlı bireyler, karşılaştıkları kısıtlar karşısında gündelik yaşamlarını bütünüyle pasif biçimde sürdürmemekte; mahalle içi sosyal bağlar, karşılıklılık ilişkileri, tanıdıklık ağları ve rutinleşmiş mekân kullanımları aracılığıyla çeşitli uyum taktikleri geliştirmektedir. Bu taktikler, yerinde yaşlanma arzusunu destekleyen önemli kaynaklar olmakla birlikte, fiziksel çevre, konut koşulları, ulaşım olanakları ve bilgilendirme kanallarındaki yetersizlikler nedeniyle kırılgan bir zeminde işlemektedir. Dolayısıyla yaşlı bireylerin gündelik yaşam deneyimleri, hem yapısal kısıtların hem de bu kısıtlar içinde geliştirilen ilişkisel ve mekânsal pratiklerin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. Sonuç olarak bu tez, yaş dostu çevrelerin yalnızca fiziksel erişilebilirlik, hizmet sunumu ya da kentsel donatıların varlığı üzerinden değerlendirilemeyeceğini; yaşlanmanın gündelik yaşam pratikleri, sosyo-mekânsal eşitsizlikler, mahalle ölçeğindeki farklılaşmalar ve toplumsal cinsiyet temelli deneyimler üzerinden ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu bakımdan Çankaya örneği, yaş dostu çevre tartışmalarında mahalle ölçeğindeki farklılıkların, katılım süreçlerinin ve toplumsal cinsiyete bağlı deneyimlerin birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle tez, yaşlılığın gündelik pratiklerini yalnızca yapısal kısıtlar üzerinden değil, belirli koşullarda müzakere edilen ve dönüştürülebilen ilişkisel bir süreç olarak kavramsallaştırarak, yaş dostu çevre tartışmalarına Türkiye bağlamından yola çıkarak özgün bir kuramsal ve ampirik katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the experience of ageing in the city of Ankara through the case of Çankaya district, to understand older individuals' everyday life practices, uses of space, and relationships with their living environment. In this context, the research places older individuals' experiences and expectations at the centre and discusses the spatial and social conditions under which age-friendly environments may become possible. The study addresses the age-friendly city approach in relation to everyday life theory, time geography, and perspectives on the spatiality of ageing. It evaluates older individuals' everyday spatial mobilities, the constraints they encounter, and the adaptation tactics they develop at the scales of the home, neighbourhood, and city in a multidimensional manner. The research was conducted through a qualitative case study design in two neighbourhoods of Çankaya district in Ankara, Ayrancı and İlkadım, which have different socio-demographic profiles. The research data were obtained through in-depth interviews with participants aged 65 and over, as well as through field observations, and were coded and analysed using thematic analysis. The findings indicate that the experience of ageing cannot be explained solely by individual capacity, health status, or access to services. Rather, it is shaped by the spatial organisation of everyday life, opportunities and constraints at the neighbourhood scale, gender relations, and socioeconomic position. Older individuals' everyday mobilities are constituted through relations between the home, street, neighbourhood, and city. While these mobilities are sometimes supported by opportunities provided by the physical environment, they are at other times restricted by accessibility problems, economic limitations, transportation difficulties, and deficiencies in social infrastructure. This produces different patterns of ageing in the two neighbourhoods. In Ayrancı, accumulated cultural capital, stronger social networks, and relative proximity to urban opportunities support older individuals' participation in public life and their capacity to move beyond the neighbourhood. In İlkadım, by contrast, economic constraints, problems of physical accessibility, and limited social infrastructure concentrate everyday life more strongly around the immediate environment, necessary mobility, and domestic practices. This differentiation demonstrates that age-friendly environments cannot be established in the same way in every neighbourhood; rather, local context, social relations, and everyday mobility must be taken into account. The findings also show that gender significantly differentiates the experience of ageing in the city. Women's care burden, domestic responsibilities, economic dependence, and forms of patriarchal control restrict their spatial mobility and opportunities for social participation more than those of men. Nevertheless, older individuals do not conduct their everyday lives in an entirely passive manner in the face of the constraints they encounter. Instead, they develop various adaptation tactics through neighbourhood-based social ties, relations of reciprocity, networks of familiarity, and routinised uses of space. Although these tactics constitute important resources that support the desire to age in place, they operate on a fragile basis due to inadequacies in the physical environment, housing conditions, transportation opportunities, and information channels. Therefore, older individuals' everyday life experiences require an evaluation of both structural constraints and the relational and spatial practices developed within these constraints. In conclusion, this thesis demonstrates that age-friendly environments cannot be evaluated solely in terms of physical accessibility, service provision, or the presence of urban amenities. Rather, ageing must be addressed through everyday life practices, socio-spatial inequalities, neighbourhood-scale differentiations, and gender-based experiences. In this respect, the case of Çankaya shows that neighbourhood-scale differences, participation processes, and gendered experiences need to be considered together in discussions of age-friendly environments. By conceptualising the everyday practices of old age not only through structural constraints but also as a relational process that is negotiated and can be transformed under specific conditions, the thesis offers an original theoretical and empirical contribution to debates on age-friendly environments from the context of Türkiye.
Benzer Tezler
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Dialogue for all: Crafting inclusive and humanized voice assistants for diverse populations through an interdisciplinary approach
Herkes için diyalog: Farklı topluluklar için kapsayıcı ve insani sesli asistanlar oluşturmak üzerine disiplinler arası bir yaklaşım
YELİZ YÜCEL
Doktora
İngilizce
2023
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEREM RIZVANOĞLU
- Kapsayıcı ve sürdürülebilir topluluklar tasarlamak ve planlamak: Yaş dostu havalimanı
Designing and planning inclusive and sustainable communities: The age-friendly airport
MERT ERSÖZLÜ
- Yaşlılara yönelik kamu konut politikalarının sosyal haklar ve yaş dostu kent bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of public housing policies for the elderly in the context of social rights and age-friendly city
MUHAMMET AKKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sosyal Hizmetİstanbul ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ŞENTÜRK
- The role of the physical environment in supporting children's place use: A comparative analysis from the neighborhoods and parks of ankara
Çocukların mekân kullanımını desteklemede fiziksel çevrenin rolü: Ankara'daki mahalleler ve parklar üzerine karşılaştırmalı bir analiz
SENANUR YAMAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜCEL CAN SEVERCAN