Kızılcaören (Eskişehir) diyatreminin petrolojisi ve evrimi
The petrology and evolution of the Kızılcaören diatreme (Eskişehir)
- Tez No: 1016875
- Danışmanlar: PROF. DR. EMRAH YALÇIN ERSOY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Jeoloji Mühendisliği, Geological Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Ekonomik Jeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kızılcaören (Eskişehir) yöresi, Türkiye'nin en önemli nadir toprak elementi (NTE) yataklarından birini barındırmaktadır. Bastnazit-florit-barit cevherleşmesi içeren bölge, piroklastik kayalar, fonolitik ve andezitik volkanikler ve karbonatit damarları içeren bir“alkali silikat–karbonatit kompleksi”olarak tanımlanabilir. Bu çalışmada özellikle piroklastik kayaların petrografik özellikleri detaylı bir biçimde incelenmiş, diğer volkanik ürünler ile karşılaştırılmış ve bu kompleksin yerleşimine dair çıkarımlarda bulunulmuştur. Kızılcaören alkali silikat–karbonatit kompleksindeki piroklastik kayalar hem yuvarlak hem de köşeli yan kaya ksenolitleri, siyenitik/fonolitik hipabisal kayalardan ve karbonatitlerden türeme otolitik kaya ve mineral parçaları (eş kökenli ksenolitler) ile karbonatit damlacıkları ve pelletal lapilli gibi jüvenil bileşenler içermektedir. Bu bileşenler ultra ince taneli kırıntılı bir matrisin içinde bulunur. Siyenitik/fonolitik hipabisal kaya parçaları yüksek baryum içeren sanidin, amfibol (flor bakımından zengin magnezyoarfvedsonit) ve apatit içermektedir. Bazı klastlar ayrıca yüksek stronsiyum içeren karbonatlar (kalsit ve dolomit), barit, benstonit, florapatit ve rihteritik amfibol içermektedir. Karbonatit damlacıkları, rombohedral magnezyum-demir–kalsit karbonat karışımları, barit, potasyum–flororihterit ve daha iri yüksek stronsiyum kalsit kristalleri içinde parisit-(seryum) içerir. Küresel-eliptik pelet şeklindeki lapilliler, litik bir merkez çevresinde sarılı yüksek stronsiyum kalsiyokarbonat matrisine yerleşmiş, akış yönlenmeli prizmatik sanidin mikrofenokristaller içerir. Elektron prob mikroanalizi (EPMA) sonuçları, matrisin de kimyasal olarak baryum açısından zengin sanidin ve kalsiyum karbonatın ikili bir karışımını temsil ettiğini ortaya koymuştur. Petrografik veriler ve mineral kimyası, ayrıca alkali silikat–karbonatit komplekslerindeki diyatrem dolgularının en yaygın ve karakteristik özelliği olan pellet şeklindeki lapilli varlığı, bölgedeki piroklastik kayaların, karbondioksit ve flor bakımından aşırı miktarda zengin uçucu bileşenlerin varlığında, intrüzif parçalanma ve akışkanlaşma süreçleriyle oluşmuş tüfisitik bir breş olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bölgede çok fazlı bir alkali silikat–karbonatit magmatizması söz konusudur. Bu faaliyetin geç evrelerinde diyatrem şeklinde subvolkanik piroklastik kayalar yerleşmiş ve bunu takiben diğer alkali silikat volkanikler ve karbonatit damarları ile geç evrede bastnazit-florit-barit cevherleşmesi yerleşmiştir.
Özet (Çeviri)
The Kızılcaören (Eskişehir) region contains one of Türkiye's most important rare earth element (REE) deposits. The area, containing bastnasite-fluorite-barite mineralization, can be described as an“alkali silicate-carbonatite complex”comprising pyroclastic rocks, phonolitic and andesitic volcanics, and carbonatite veins. This study specifically examines the petrographic characteristics of the pyroclastic rocks in detail, compares them with other volcanic products, and draws conclusions about the emplacement of this complex. The pyroclastic rocks in the Kızılcaören alkaline silicate-carbonatite complex contain both rounded and angular host xenoliths, autolithic rock and mineral fragments (co-origin xenoliths) derived from syenitic/phonolitic hypabyssal rocks and carbonatites, as well as juvenile components such as carbonatite droplets and peletal lapilli. These components are found within an ultra-fine-grained clastic matrix. Syenitic/phonolitic hypabyssal rock fragments contain sanidine, amphibole (flourine-rich magnesioarfvedsonite), and apatite with high barium content. Some clasts also contain carbonates (calcite and dolomite) with high strontium content, barite, benstonite, fluoropatite, and ritheritic amphibole. Carbonatite droplets contain rhombohedral magnesium-iron-calcium carbonate mixtures, barite, potassium-fluorohydrite, and parisite-(cerium) within larger high strontium calcite crystals. Spherical-elliptical pelletal lapilli contain flow-oriented prismatic sanidine microphenocrystals embedded in a high strontium calciocarbonate matrix wrapped around a lithic center. Electron Probe Microanalysis (EPMA) results revealed that the matrix also chemically represents a binary mixture of sanidine and calcium carbonate, rich in barium. Petrographic data and mineral chemistry, as well as the presence of pelletal lapilli, the most common and characteristic feature of diatreme fillings in alkali silicate-carbonatite complexes, indicate that the pyroclastic rocks in the region are a tuffisitic breccia formed by intrusive disintegration and fluidization processes in the presence of volatile components highly enriched in carbon diokside and fluorine. Consequently, there is a multiphase alkali silicate-carbonatite magmatism in the region. In the later stages of this activity, subvolcanic pyroclastic rocks in the form of diatremes were emplaced, followed by other alkali silicate volcanics and carbonatite veins, and in the later stage, bastnasite-fluorite-barite mineralization.
Benzer Tezler
- Eskişehir Kızılcaören yöresindeki zenginleştirilmiş nadir toprak elementlerinin SiAlON esaslı malzemelerde kullanım imkanının araştırılması
Investigation of the use of enriched rare earth elements located at Eskişehir Kızılcaören region in SiAlON based materials
AYŞE KALEMTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Seramik MühendisliğiAnadolu ÜniversitesiSeramik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. CEMAİL AKSEL
- Eskişehir-Beylikova Kızılcaören cevherinden toryum-nadir toprak elementleri konsantresi eldesi, toryumun ayrılması, NTE içeren oksalat tozlarının karakterizasyonu
Obtaining thorium-rare earth elements concentrate from Eskişehir-Beylikova Kızılcaören ore, separation of thorium, characterization of oxalate powders containing REE
ÜMİT EMRE KARTAL
Doktora
Türkçe
2024
KimyaEge ÜniversitesiNükleer Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENOL SERT
PROF. DR. EROL KAYA
- Kızılcaören-Yakakayı demir cevherleşmesi
Kızılcaören iron ores
ELVAN ÖZAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Maden Mühendisliği ve MadencilikEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMaden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADİR SARIİZ
- Eskişehir- Sivrihisar kompleks cevherinden fluorit, barit ve bastnasit kazanılması
Başlık çevirisi yok
MUHİTTİN GÜNDÜZ
Doktora
Türkçe
1992
Maden Mühendisliği ve MadencilikHacettepe ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEMİ TÜRKER
- Eskişehir toryum yataklarına yakın yerleşim bölgelerinde üretilen tahıllardaki toryum ve ürünleri konsantrasyonunun belirlenmesi
Başlık çevirisi yok
KAMİL KÖSEOĞLU