Geri Dön

Şemsüddîn et-Timurtâşî'nin fakihliği ve ictihad faaliyetleri

The jurisprudence and ijtihad Aativities of Shamsuddin Al-Timurtashi

PDF İndir

  1. Tez No: 1017167
  2. Yazar: EMETİ ÇALIŞKAN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MUHARREM ÖNDER
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Yalova Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

XVI. yüzyıl Osmanlı ilim geleneğinin önemli isimlerinden olan Şemsüddîn et-Timurtâşî, sahip olduğu ilmî birikim ve kaleme aldığı eserleriyle döneminin önde gelen fakihlerinden biridir. Akâid, fıkıh, fıkıh usulü, tasavvuf ve Arap dili gibi farklı alanlarda telifleri bulunan müellif, özellikle fıkıh alanındaki derinliği ve eser çeşitliliği ile dikkat çekmektedir. Nitekim o fıkhın sadece fürû alanıyla sınırlı kalmayıp usul, fürû, tahrîcü'l-fürû 'ale'l-usul, yargı hukuku ve fetâva gibi farklı disiplinlerine dair de pek çok eser kaleme almıştır. Özellikle fürû alanında Tenvîrü'l-ebsâr adlı eseriyle klasik dönem muhtasar geleneğinin güçlü bir temsilcisi olarak temayüz eden Timurtâşî, kendinden sonraki dönemlerde şerh ve hâşiyelere konu olarak fıkıh literatüründe kalıcı bir etki bırakmıştır. Hanefî mezhebi mensubu bir fakih olarak klasik fıkıh geleneğinin usul ve kâidelerini benimseyen Timurtâşî'nin, fıkıh faaliyetlerini bu çerçevede sürdürerek fıkhın hem teorik hem de uygulama alanlarında önemli katkılarının bulunduğu anlaşılmaktadır. Timurtâşî'nin fıkıh eserleri üzerinden gerçekleştirilen bu çalışmada, müellifin klasik fıkıh mirasına olan yaklaşımı ve bu birikimi değerlendirme yöntemi dikkate alınarak onun fıkıh faaliyeti bütüncül bir bakış açısıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, müellifin usul eserleri üzerinden usule yaklaşımı tahlil edilirken, fürû eserleri ve fetvaları çerçevesinde ise ictihad faaliyetinin bir tezahürü olarak tahrîc ve tercihleri örnekler üzerinden incelenmiştir. Sonuç olarak Timurtâşî'nin fıkhî istidlâl metodunun mezhep içi tercih üzerine yoğunlaştığı ve gerek kullandığı tercih lafızları gerekse delil merkezli tercih sebepleri ile sistematik bir tercih faaliyeti yürüttüğü görülmüştür. Bunun yanı sıra az sayıda da olsa tahrîc faaliyetinde bulunduğu tespit edilmiş ve bazı örnekler üzerinden gösterilmiştir. Dolayısıyla onun yürütmüş olduğu bu fıkıh faaliyeti ile Hanefî mezhebindeki konumu belirlenmeye çalışılmış ve tabakâtü'l-fukahâdan mezhepte müctehid konumunda olabileceği anlaşılmıştır.

Özet (Çeviri)

Shams al-Dīn al-Timurtāshī, one of the important figures of the 16th-century Ottoman scholarly tradition, was one of the leading jurists of his time with his scholarly knowledge and works. The author, who wrote in different fields such as aqā'id, fiqh, usul al-fiqh, Sufism, and Arabic language, is especially noteworthy for his depth and variety of works in the field of fiqh. As a matter of fact, he was not only limited to the furu field of fiqh, but also wrote many works on different disciplines of fiqh such as usul, furu, tahric al-furū 'ala al-usul, judicial law and fatwa. Timurtāshī, who distinguished himself as a strong representative of the classical period's muhtasar tradition, especially with his work Tenwīr al-absār, left a lasting impact on the fiqh literature by being the subject of commentaries and glosses in the following periods. As a member of the Hanafī madhhab, Timurtāshī adopted the usul and principles of the classical fiqh tradition and continued his fiqh activities within this framework, making important contributions in both the theoretical and practical fields of fiqh. In this study, conducted through Timurtâşî's works on Islamic jurisprudence, attempts to present his jurisprudential activity from a holistic perspective, taking into account his approach to the classical jurisprudential heritage and his method of evaluating this legacy. In this context, while the author's approach to usul is analyzed through his works on usul, his tahrîc and preferences—as manifestations of his ijtihad activity—are examined through examples within the framework of his works on furû' and his fatwas. As a result, it was observed that Timurtâşî's fiqh reasoning method focused on intra-school preferences and that he carried out a systematic preference activity based on both the terms he used and the evidence-centered reasons for his preferences. In addition, it was determined that he was involved in tahrîc activity, albeit to a limited extent. Therefore, his position within the Hanafi school was determined based on his jurisprudential activity, and it was understood that he could be considered a mujtahid within the school according to the tabakâtü'l-fukahâ.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    963535

    Timurtâşî'nin fetva anlayışı

    Timurtâşî's mentality of fatwa

    MUSA TÜRKMEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    HukukTekirdağ Namık Kemal Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. NİZAMETTİN KARATAŞ

  2. Tez No

    565848

    Timurtâşi'nin el-Vüsûl ilâ Kavâidi'l-Usûl Adlı eserinin fıkıh ilmindeki yeri

    The Position of The Work of Timurtashi Which Named Al-Wusul ila qawaid al-usul in the science of fıqh

    AYŞE SEZER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    HukukSakarya Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. OSMAN GÜMAN

  3. Tez No

    205438

    Muhammed B. Eyyüb Et-Tazifi 'nin tefsirindeki metodu

    Muhammed B. Eyyüb At-Tazifi his methots in commentary

    İSMAİL DURSUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    DinOndokuz Mayıs Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. İSHAK YAZICI

  4. Tez No

    585675

    İbn Battûta'ya göre Anadolu şehirlerinde siyâsî, dinî, ilmî, içtimâî ve iktisâdî hayat

    Political, religious, scientific, social and economic life in Anatolian cities from the perspective of İbn Battuta

    MERYEM ALTINTAŞ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Tarihİstanbul Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BİRSEL KÜÇÜKSİPAHİOĞLU

  5. Tez No

    1020623

    ŞEHÂBEDDİN AHMED BİN MAHMÛD es-SİVÂSÎ'NİN 'ÛYÛNÜ'T-TEFÂSÎR Lİ'L-FUḌALÂʾİ'S-SEMÂSÎR ADLI TEFSİRİNİN KAYNAKLARI

    ŞEHÂBEDDİN AHMED BİN MAHMÛD es-SİVÂSÎ'NİN 'ÛYÛNÜ'T-TEFÂSÎR Lİ'L-FUḌALÂʾİ'S-SEMÂSÎR ADLI TEFSİRİNİN KAYNAKLARI

    ÖMERÜL FARUK ALTUN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    DinAnkara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. İSMAİL ÇALIŞKAN

Geri Dön