ŞEHÂBEDDİN AHMED BİN MAHMÛD es-SİVÂSÎ'NİN 'ÛYÛNÜ'T-TEFÂSÎR Lİ'L-FUḌALÂʾİ'S-SEMÂSÎR ADLI TEFSİRİNİN KAYNAKLARI
ŞEHÂBEDDİN AHMED BİN MAHMÛD es-SİVÂSÎ'NİN 'ÛYÛNÜ'T-TEFÂSÎR Lİ'L-FUḌALÂʾİ'S-SEMÂSÎR ADLI TEFSİRİNİN KAYNAKLARI
- Tez No: 1020623
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL ÇALIŞKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Sîvâsî, ʿUyûnü't-tefâsîr, Tefsir, Keşşâf, Vâhidî, Semerkandî, Kevâşî, Kevaşi, Keşşaf, Vahidi, Sîvâsî, ʿUyûnü't-Tefâsîr, Qur'anic Exegesis, al-Kashshāf, Wāḥidī, Semerkandī, Kevâshî, Kewasi, Keşşaf, Commentary, Vahidi
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Tez çalışmamızda, Şehâbeddin Ahmed b. Muhammed es-Sivâsî'nin ʿUyûnü't-tefâsîr li'l-fużalâʾi's-semâsîr adlı tefsirinin kaynakları incelenmektedir. Bir giriş, iki bölüm sonuç ve kaynakçadan oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin önemi, amacı, problemi, yöntem ve kaynakları ortaya konulmuştur. Birinci bölümde Sivâsî'nin hayatı ve eserleri incelenmiştir. Yaşadığı dönem ve hayatı hakkında fazla bilgi bulunmadığı gibi hocaları, öğrencileri ve kitapları hakkında da aynı durum tespit edilmiştir. Hayatı hakkındaki bilgilerin genelde birbirinin tekrarı mahiyetinde olduğu tespit edilmiştir. Ancak çalışmamızda, Sivas Reîsü'l-Kurrâsı ve Şeyhi Emir Ahmed b. Muhammed b. Nakşibendî el-Celâl es-Sivâsî, Seyfuddin ibn Takiyyuddin, Ebû Bekir b. Abdulaziz b. Ahmed b. Ramazan b. Salih b. Nasır el-Ensârî ed-Dımeşkî, Ali b. Ebi Muhammed b. Ebi Sa'd b. Abdullah Ebu'l-Hasan el-Vasıtî ed-Dîvânî, Suayrizâde Balabân Efendî'nin Sivâsî'nin hocaları olduğu tespit edilmiştir. Yine Zeyniyye tarikatinin kurucusu Zeynüddin Hâfî ve onun halifesi olan Şeyh Mehmed'in (Muhammed) tarikatte Sivâsî'nin hocaları olduğu tespit edilmiştir. Ebü'l-Hayr Şemsüddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî Yûsuf el-Cezerî (ö. 833/1429) ve eş-Şeyh es-Sâlih ez-Zahid el- Âbid Abdulmu'min el-Hanefî'nin Sivâsî'nin talebeleri olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Sudan ve Mısır'da Uyûn tefsiri üzerine iki adet tahkik yapıldığını tespit etmiş bulunmaktayız. Türkiye ve dünyada Uyûn üzerine yapılan pek çok yeni çalışma da tespit edilip kayıt altına alınmıştır. Yine birinci bölümde Uyûn'un yazılma sebebi ve mukaddimede işlenen konular tespit edilmiştir. Sivâsî'nin Ayasuluk'a gitme sebebi araştırılmış olup neticeleri kaydedilmiştir. İkinci bölümde ise Sivasi'nin tefsirini yazarken kullandığını belirttiği kaynakları tefsirin metninden araştırılmış sadece Semerkandî ve Vâhidî'yi birer defa Keşşâf'ın ismini ise bir defa Keşşaf diğer bir sefer de Zemahşerî olarak belirttiği görülmüştür. Bunun üzerine adını belirtmediği kaynakları da yaptığı nakiller üzerinden tespit edilmeye çalışılmış ve diğer çalışmalarda isminden bahsedilmeyen diğer bir ana kaynağının da Kevâşî'nin et-Telḫîṣ fî tefsîri'l-Ḳurʾâni'l-ʿazîz adlı tefsirinin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Sivâsî'nin kendisinden istifade ettiği diğer kaynaklarının Begavî, Sa'lebî, Hâzin ve Taberî tefsirleri olduğu görülmüştür. Yine bu bölümde Sivâsînin şahıs kaynakları ve onlardan yaptığı nakillerden birer örnekler verilmiş ve diğer tefsirlerde geçtiği yerler ve şekilleri gösterilmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT The present thesis examines the sources of Şehâbeddin Ahmed b. Muhammed es-Sivâsî's Qur'anic commentary titled ʿUyûnü't-tefâsîr li'l-fużalâʾi's-semâsîr. The study consists of an introduction, two main chapters, a conclusion, and a bibliography. In the introduction, the significance, aim, research problem, methodology, and primary sources of the study are presented. The first chapter investigates the life and works of Sivâsî. It has been determined that the available information regarding his biography, the period in which he lived, his teachers, students, and writings is quite limited and often repetitive across biographical sources. However, this study has identified several figures as his teachers, including Sivas Reîsü'l-Kurrâ and his spiritual guide Emir Ahmed b. Muhammed b. Nakşibendî el-Celâl es-Sivâsî, Seyfuddin ibn Takiyyuddin, Abū Bakr b. ʿAbd al-ʿAzīz b. Aḥmad b. Ramaḍān b. Ṣāliḥ b. Nāṣir al-Anṣārī al-Dimashqī, ʿAlī b. Abī Muḥammad b. Abī Saʿd b. ʿAbdallāh Abū'l-Ḥasan al-Wāsiṭī al-Dīvānī, and Suayrizâde Balabân Efendi. Moreover, it was confirmed that Zeynüddin Hâfî, the founder of the Zayniyya order, and his khalīfa Shaykh Meḥmed (Muḥammad) were also Sivâsî's teachers in the Sufi tradition. Among Sivâsî's students, the research identified Abū'l-Khayr Shams al-Dīn Muḥammad b. Muḥammad b. Muḥammad b. ʿAlī Yūsuf al-Jazarī (d. 833/1429) and al-Shaykh al-Ṣāliḥ al-Zāhid al-ʿĀbid ʿAbd al-Muʾmin al-Ḥanafī. It was further determined that two edited editions (taḥqīq) of Uyûn have been produced in Sudan and Egypt. Numerous additional studies on Uyûn conducted both in Türkiye and internationally were identified and documented. This chapter also examines the reasons behind the composition of Uyûn, the subjects addressed in its introduction, and the circumstances that led Sivâsî to travel to Ayasuluk. The second chapter analyzes the explicit sources that Sivâsî states he used while composing his commentary. Based on textual examination, it was observed that he referred to Semerkandī and Wāḥidī only once, and mentioned al-Kashshāf twice—once as al-Kashshāf and once by the name of its author, al-Zamakhsharī. Consequently, the study sought to identify other, unnamed sources by examining the content of his citations. Through this analysis, it was concluded that one of Sivâsî's major, previously unnoticed sources was the commentary al-Talkhīṣ fī Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAzīz by Kevâshî. The research also demonstrates that Sivâsî benefited from the works of al-Baghawī, al-Thaʿlabī, al-Khāzin, and al-Ṭabarī. This chapter further identifies the personal authorities from whom Sivâsî transmitted reports. Examples of these citations are provided, and their parallels or variants in other Qur'anic commentaries are compared and evaluated.
Benzer Tezler
- El-İğtibât fî şerhi'l-İhtiyât" adlı risalenin edisyon kritiği
El-İğtibât fî şerhi'l-İhtiyât
FADI SHOUSHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ İHSAN PALA
- Aydınoğulları Beyliği'nde ilmi hayat
Scientific life in the Emirate of Aydınoğulları
HAMZA ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
TarihDokuz Eylül Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RIZA SAVAŞ
- XV. yüzyıl bir Türk Sufisi: Yakub-ı Çerhi
XV. century a Turkish Darwish: Ya'qub Charkhi
AHMET CAHİD HAKSEVER
Doktora
Türkçe
2005
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ETHEM CEBECİOĞLU
- Menâkıb-ı Sultan Bayezid Han b. Muhammed Han (Giriş-inceleme-metin-dizin)
Menakıb Sultan Bayezid Han Muhammad Han (Introduction-review-text-index)
MERVE YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Tarihİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM GÜNEŞ