Geri Dön

Muâz B. Cebel'in hayatı ve Hanefî fıkhındaki yeri

The life of Muʿādh b. Jabal and his position in Ḥanafī fiqh

PDF İndir

  1. Tez No: 1017414
  2. Yazar: MUSTAFA BELGEMEN
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH SACİD ÖKSÜZ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
  6. Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Hanefî Mezhebi, Muâz b. Cebel, İctihad, Rivayet, Islamic Law, Ḥanafi School, Muʿâdh b. Jabal, Ijtihâd, Transmission
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Muâz b. Cebel'in fıkhî yönü gerek Hz. Peygamber döneminde gerekse Hz. Peygamber döneminden sonra sahâbe arasında bilinen bir durumdur. Nitekim Muâz b. Cebel, Hz. Ebû Bekir'in istişare ettiği kişiler arasında yer almıştır. Hz. Ömer de fıkhî konularda sorusu olanları ona yönlendirmiş ve onu Şam bölgesine ilim öğretmek üzere görevlendirmiştir. Ancak onun fıkıh birikimi ve mezheplerin fürû literatürlerindeki etkileri akademik bir çalışma konusu yapılmamıştır. Bu çalışmada Muâz b. Cebel'in Hanefî fürû fıkhındaki tesirinin ibadetler başta olmak üzere fürû fıkıh konularının incelenmesi ve analizi yapılarak tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bizzat Hz. Peygamber tarafından“Ümmetin helâl ve haramı en iyi bilen kişisi”olarak ve“Kur'an'ın kendisinden alınacağı dört kişiden birisi”olarak belirtilen, Hz. Peygamber hayattayken, namaza geç katılanların (mesbûk) durumunda olduğu üzere, ictihad eden ve bizzat Hz. Peygamber tarafından Yemen'e kadılık, elçilik, muallimlik ve zekât memurlarından zekatları toplamak gibi görevleri ifa etmek üzere görevlendirilen Muâz b. Cebel'in fıkhî yönünün tespitine katkı sunması bakımından fıkıh tarihi ve fürû fıkıh alanlarındaki bir boşluğun doldurulma gayesi temel hareket noktasıdır. Muâz b. Cebel; ibadet, muâmelât, aile hukuku, ceza, miras ve savaş hukuku alanları da dahil olmak üzere fürû fıkhın hemen her alanında rivayette bulunmuş, bazı konularda ise bizzat ictihad etmiş ve ictihadı Hz. Peygamber tarafından onaylanmıştır. Bu çalışmada bu ictihad ve rivayetlerden ibadetler başta olmak üzere, muamelat, aile hukuku ve ceza hukukunda yer verilen rivayetler ve Hanefî fıkhına etkileri incelenmiştir. Buna göre; cemaatle namazın kısa tutulması, mesbûkun namazı, nâfile kılan bir imama farz kılan bir cemaatin uyması, namazların yaz ve kış mevsimlerine bağlı olarak erken veya geç kılınması, vitir namazının hükmü; zekâtın farziyeti, kimlere verilebileceği, nisap miktarları, başka bir beldeye taşınması, öşürün mahiyeti ve hangi mallardan alınacağı, müzâraanın cevazı, mevat arazinin ihyası, rehnin ziyadesi, iddetlerin tedahülü, maraz-ı mevtte nikah, hamile kadının recmi vb. konularda Hanefî fıkhında Muâz b. Cebel'in ictihad ve rivayetlerine başvurulmuştur. Ayrıca çalışmada Muâz b. Cebel'in rivayet ve ictihadlarının ekseriyetinin onun uygulamalarına dayandığı tespit edilmiş ve bu durum onun Yemen görevi ile ilişkilendirilmiştir. Bir diğer tespit ise Hanefî mezhebinde yer verilen bütün Muâz rivayetlerinin doğrudan uygulamaya esas kabul edilmeyip bazılarının tevil edilerek kullanıldığıdır.

Özet (Çeviri)

The juristic dimension of Muʿādh b. Jabal was well known both during the Prophet's lifetime and among the Companions after his demise. Indeed, Muʿādh b. Jabal was among the individuals consulted by Abū Bakr. ʿUmar likewise referred those who had questions concerning juristic matters to him and appointed him to the region of Syria to teach religious knowledge. Yet his juristic legacy and influence on the furūʿ literature of the legal schools have not been examined in the form of an independent academic study. This study aims to determine the influence of Muʿādh b. Jabal on Ḥanafī furūʿ al-fiqh through an examination and analysis of furūʿ al-fiqh issues, particularly those concerning acts of worship. Its main point of departure is to fill a gap in the fields of the history of Islamic law and furūʿ al-fiqh by contributing to the identification of the juristic profile of Muʿādh b. Jabal, whom the Prophet himself described as“the most knowledgeable of the umma regarding what is lawful and unlawful”and as“one of the four persons from whom the Qurʾān should be learned”; who exercised ijtihād during the Prophet's lifetime, as in the case of latecomers to congregational prayer (masbūq); and who was personally appointed by the Prophet to Yemen to perform duties such as judgeship, diplomatic representation, teaching, and collecting zakāt from zakāt officials. Muʿādh b. Jabal transmitted reports in nearly every area of furūʿ al-fiqh, including worship, transactions, family law, criminal law, inheritance law, and the law of war. In certain matters, he also personally exercised ijtihād, and this ijtihād was approved by the Prophet. This study examines these ijtihāds and transmissions, especially those on worship, along with reports included under transactions, family law, and criminal law, and their effects on Ḥanafī law, and the manner of their doctrinal use within the school. Accordingly, Muʿādh b. Jabal's ijtihāds and reports were invoked in Ḥanafī fiqh on issues such as shortening the congregational prayer, the prayer of the masbūq, the permissibility of a person performing an obligatory prayer following an imam who is performing a supererogatory prayer, performing prayers earlier or later according to summer and winter conditions, the legal status of witr prayer, the obligation of zakāt, its recipients, niṣāb amounts, the transfer of zakāt to another locality, the nature of ʿushr and the properties from which it is collected, the permissibility of muzāraʿa, the revival of dead land, the increase attached to pledged property, the overlapping of waiting periods, marriage during death-illness, and the stoning of a pregnant woman, among others. Furthermore, the study establishes that most of Muʿādh b. Jabal's reports and ijtihāds are based on his practical applications, a fact linked to his mission in Yemen. Another finding is that not all Muʿādh reports cited within the Ḥanafī school were accepted as direct bases for legal practice; rather, some were employed through interpretive reconciliation.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    350259

    Muaz İbn Cebel'in hayatı ve hadis rivayetindeki yeri

    The life of Muaz b. Cebel and his place in the narration of the hadiths

    AHMET ÖZCAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    DinEskişehir Osmangazi Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİ ÇELİK

  2. Tez No

    113144

    Muaz bin Cebel hayatı, kişiliği ve İslam tarihi ve kültüründeki yeri

    Başlık çevirisi yok

    MUSA GÜLER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2001

    DinDicle Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    Y.DOÇ.DR. ABDURRAHMAN ACAR

  3. Tez No

    190578

    Muaz bin Cebel hayatı ve şahsiyeti

    The life and personality of Muaz bin Jabal

    MEHMET ÇİÇEKANA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2005

    DinSelçuk Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    DOÇ.DR. MEHMET BAHAÜDDİN VAROL

  4. Tez No

    421649

    Muâz b. Cebel'in Yemen'e gönderilmesiyle ilgili rivâyetlerin şekil yönünden tahlili

    Criticism of the narrations of the sending Muâz b. Cebel to Yemen in terms of form

    SEMA GÜL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    DinGümüşhane Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ALİ KUZUDİŞLİ

  5. Tez No

    533242

    İçtihatta meşruiyet arayışları: Muaz hadisi

    The legitimacy quests in ijtihad: Muadh hadith

    ERTUĞRUL TÜLEKOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    Dinİstanbul Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HÜSEYİN HANSU

Geri Dön