Sınıf öğretmeni adaylarının matematiksel kimlik düzeyleri ile problem çözme inanç düzeyleri arasındaki ilişkide matematiksel meraklılığın aracılık etkisi
The mediating effect of mathematical curiosity on the relationship between prospective classroom teachers' mathematical identity levels and their problem-solving belief levels
- Tez No: 1017714
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT BAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, sınıf öğretmeni adaylarının matematiksel kimlik düzeyleri ile matematiksel problem çözmeye yönelik inanç düzeyleri arasındaki ilişkide matematiksel meraklılığın aracılık ve düzenleyicilik rollerini bütüncül bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Bilgi toplumuna geçişin hız kazandığı çağımızda, sınıf öğretmenlerinin matematik eğitimine ilişkin duyuşsal yeterlikleri, gelecek nesillerin matematiksel düşünme becerilerini doğrudan şekillendirmektedir. Bu bağlamda, öğretmen adaylarının kendilerini matematiksel bir özne olarak nasıl konumlandırdıkları ve bu konumlanmanın merak ile inanç değişkenleri üzerinden nasıl işlev gördüğü hem kuramsal hem de uygulamalı açıdan kritik bir sorunsalı temsil etmektedir. Araştırma, Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde yer alan çeşitli üniversitelerin eğitim fakültelerinde sınıf öğretmenliği programlarında öğrenim görmekte olan öğrenciler üzerinde yürütülmüştür. Çalışmada nicel araştırma geleneği içindeki ilişkisel tarama modeli benimsenmiş; veriler standartlaştırılmış ölçekler aracılığıyla toplanmıştır. Veri toplama sürecinde sırasıyla matematiksel kimliği, problem çözme inançlarını ve matematiksel merakı ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir ölçme araçlarından yararlanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel istatistikler, korelasyon analizleri, regresyon modelleri ve aracılık-düzenleyicilik analizleri gibi çok katmanlı istatistiksel yöntemlerle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, sınıf öğretmeni adaylarının her üç değişken açısından da genel itibarıyla ortanın üzerinde bir düzey sergilediklerini ortaya koymuştur. Cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenlerinin matematiksel kimlik, problem çözme inancı ve matematiksel merak üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık yaratmadığı görülmüştür. Bu durum, söz konusu değişkenlerin demografik etkenlerden bağımsız, nispeten istikrarlı yapılar olduğuna işaret etmektedir. Değişkenler arasındaki korelasyon örüntüleri incelendiğinde, matematiksel kimlik ile matematiksel merak arasında en güçlü ilişkinin gözlemlendiği dikkat çekmektedir. Matematiksel merak ile problem çözme inancı arasında da güçlü bir pozitif ilişki saptanmış; matematiksel kimlik ile problem çözme inancı arasındaki ilişki de anlamlı bulunmuştur. Regresyon analizleri, her üç değişkenin karşılıklı olarak birbirini yordama gücüne sahip olduğunu gözler önüne sermiştir. Araştırmanın en özgün katkısını oluşturan aracılık analizi sonuçları, matematiksel merakın matematiksel kimlik ile problem çözme inancı arasındaki ilişkiye kısmi aracılık ettiğini göstermiştir. Başka bir deyişle, matematiksel kimliğin problem çözme inancı üzerindeki etkisinin önemli bir bölümü, matematiksel merak üzerinden dolaylı biçimde gerçekleşmektedir. Matematiksel kimlik, problem çözme inancını hem doğrudan hem de merakı aracı kılarak dolaylı yoldan etkilemekte; merak bu süreçte işlevsel bir köprü görevi üstlenmektedir. Düzenleyicilik analizleri ise matematiksel merakın yalnızca bir aracı değil, aynı zamanda ilişkinin bağlamını şekillendiren bir düzenleyici değişken olarak da işlev gördüğünü ortaya koymuştur. Yüksek merak düzeylerine sahip öğretmen adaylarında matematiksel kimliğin problem çözme inancı üzerindeki etkisinin farklılaştığı gözlemlenmiş; merak düzeyi arttıkça kimlik değişkeninin tek başına belirleyiciliğinin görece azaldığı ve merakın bağımsız bir yönlendirici güce dönüştüğü anlaşılmıştır. Bu bulgu, merakın matematiksel kimliğin düşük olduğu durumlarda bile problem çözme inançlarını olumlu yönde dengeleyebileceğine dair önemli bir kanıt sunmaktadır. Araştırmanın bulguları, öğretmen yetiştirme programlarında yalnızca bilişsel kazanımlara değil, duyuşsal boyutlara da sistematik biçimde yer verilmesi gerektiğine güçlü bir biçimde işaret etmektedir. Matematiksel kimlik inşasını destekleyen, merak kültürünü besleyen ve problem çözme süreçlerindeki özgüveni pekiştiren eğitim ortamlarının tasarlanması, öğretmen adaylarının mesleki gelişimlerine ve gelecekteki sınıf pratiklerine doğrudan katkı sağlayacaktır. Bu doğrultuda bilişsel çelişki yaratan senaryoların, açık uçlu problem durumlarının ve merak uyandırıcı öğretim etkinliklerinin programa entegre edilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the mediating and moderating roles of mathematical curiosity within the relationship between prospective classroom teachers' mathematical identity levels and their beliefs regarding mathematical problem solving, adopting a comprehensive theoretical and empirical perspective. As societies increasingly transition towards knowledge-based structures, the affective competencies of classroom teachers in mathematics education directly shape the mathematical thinking capacities of future generations. Within this context, how prospective teachers position themselves as mathematical subjects, and how this positioning functions through curiosity and belief variables, represents a critical research problem with both theoretical and practical implications. The study was conducted with prospective classroom teachers enrolled in teacher education programmes at faculties of education across universities representing different geographical regions of Türkiye. A correlational survey model, situated within the quantitative research tradition, was adopted. Data were collected through standardised measurement instruments designed to assess mathematical identity, problem-solving beliefs, and mathematical curiosity. The collected data were analysed using a multi-layered statistical approach encompassing descriptive statistics, correlation analyses, regression models, and mediation-moderation analyses. The findings revealed that prospective classroom teachers demonstrated levels above the midpoint across all three variables. Neither gender nor year of study produced statistically significant differences in mathematical identity, problem-solving beliefs, or mathematical curiosity, indicating that these constructs are relatively stable psychological structures independent of the demographic variables examined. Examination of the correlational patterns among the variables showed that the strongest association emerged between mathematical identity and mathematical curiosity. A strong positive relationship was also identified between mathematical curiosity and problem-solving beliefs, while the relationship between mathematical identity and problem-solving beliefs was likewise statistically significant. Regression analyses demonstrated that all three variables possessed meaningful predictive power in relation to one another. The mediation analysis, which constitutes the most original contribution of the study, revealed that mathematical curiosity partially mediates the relationship between mathematical identity and problem-solving beliefs. In other words, a substantial portion of the effect of mathematical identity on problem-solving beliefs operates indirectly through mathematical curiosity. Mathematical identity influences problem-solving beliefs both directly and indirectly by activating curiosity; curiosity, in this process, functions as an operative psychological bridge. The moderation analyses further demonstrated that mathematical curiosity serves not only as a mediator but also as a moderating variable that shapes the contextual nature of the relationship. Among prospective teachers with higher levels of curiosity, the effect of mathematical identity on problem-solving beliefs was found to differ in meaningful ways: as curiosity increased, the sole determinative power of identity diminished, and curiosity itself emerged as an independent directional force. This finding provides important evidence that curiosity can positively stabilise problem-solving beliefs even when mathematical identity is relatively weak. The findings of the study strongly suggest that teacher education programmes should systematically address not only cognitive outcomes but also affective dimensions of mathematical development. Designing learning environments that support the construction of mathematical identity, nurture a culture of curiosity, and strengthen self-confidence in problem-solving processes will contribute directly to the professional development of prospective teachers and to the quality of their future classroom practices. In this regard, the integration of cognitively conflicting scenarios, open-ended problem situations, and curiosity-evoking instructional activities into pre-service mathematics education curricula is recommended.
Benzer Tezler
- Öğretmen adaylarının matematikte utanç, öz yeterlilik ve kaygıları arasındaki ilişki
The relationship between preservice teachers' shame, self-efficacy, and anxiety in mathematics
ARZU DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimArtvin Çoruh ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEKİ AKSU
- Matematik öğretmen adaylarının problem çözme sürecindeki pratik rasyonellik deneyimleri: Bir karma yöntem araştırması
Preservice mathematics teachers' experiences of practical rationality of problem solving process: A mixed methods study
AHMET SALİH DOĞAN
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ŞÜKRÜ ÖZDEMİR
- Sınıf öğretmeni adaylarının matematiksel anlayışlarının cK¢ teorisine göre incelenmesi
Determining preservice elementary teachers? mathemetical conceptions according to cK¢ theory
SELCEN ÇALIK UZUN
Doktora
Türkçe
2012
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELAHATTİN ARSLAN
- Sınıf öğretmeni adaylarının matematiksel inançları ve matematik öğretme kaygıları üzerine bir araştırma
Pre-service primary school teachers' mathematical beliefs and their mathematics teaching anxiety
KÜBRA BAŞPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
MatematikAfyon Kocatepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT PEKER
- Sınıf öğretmeni adaylarının matematiksel modelleme becerileri: Fermi problemleri uygulamaları
Mathematical modelling skills of primary teacher candidates: The practising of fermi problems
SİNEM YANBIYIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimGaziosmanpaşa Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. YASİN GÖKBULUT