Ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel konulara ilişkin ahlaki muhakeme seviyelerinin incelenmesi: Yapay zeka örneği
Examining the moral reasoning levels of middle school students regarding socio-scientific issues: The example of artificial intelligence
- Tez No: 1017717
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HATİCE BELGE CAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Ahlak ilmi, Bilim eğitimi, Fen bilgisi eğitimi, Moral science, Science education
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel bir konu olan yapay zekâya ilişkin ahlaki muhakeme seviyelerini belirlemek ve bu seviyeleri bazı değişkenlere göre karşılaştırmaktır. Amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenen çalışma grubu, 2024-2025 eğitim öğretim yılı bahar döneminde farklı tür ortaokullarda (Bilim ve Sanat Merkezi, İmam Hatip, özel okul ve devlet okulu) öğrenim gören 322 öğrenciden oluşturmaktadır. Ortaokul öğrencilerinin yapay zekâya ilişkin ahlaki muhakeme seviyelerini belirlemek amacıyla“Kara Kutu”isimli bir senaryo geliştirilmiştir. Bu senaryo ile toplanan veriler öncelikle, Kohlberg'in Ahlaki Muhakeme Kuramı temelinde içerik analizi ile incelenmiştir. Kodlanan bu veriler, kuramın üç temel seviyesi ve her bir seviyesine ait iki alt aşaması olmak üzere toplamda altı seviyesine dayanarak birden altıya kadar numaralandırılarak sayısallaştırılmıştır. Bu araştırmanın bağımsız değişkenlerine (okul türü, sınıf seviyesi, cinsiyet, anne ve baba eğitim durumları) ilişkin veriler, demografik bilgi formu ile toplanmıştır. Ortaokul öğrencilerinin yapay zekâya ilişkin ahlaki muhakeme seviyelerinin cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla t-testi; öğrencilerin, okul türlerine, sınıf düzeylerine, anne eğitim durumlarına ve baba eğitim durumlarına göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular; ortaokul öğrencilerinin yapay zekâya ilişkin ahlaki muhakeme seviyelerinin cinsiyet ve baba eğitim durumlarına göre anlamlı bir farklılık göstermediğine işaret etmektedir. Buna karşın, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâya ilişkin ahlaki muhakeme seviyeleri okul türü, sınıf seviyesi ve anne eğitim durumlarına göre anlamlı farklılıklar göstermektedir. Bu farklılık okul türü değişkeninde Bilim ve Sanat Merkezi lehine iken sınıf seviyesi ve anne eğitim durumları değişkenlerine göre ise bu değişkenlerdeki seviyeler arttıkça daha ileri ahlaki muhakeme seviyelerine sahip olunması şeklindedir. Bir diğer ifade ile sınıf düzeyi ve anne eğitim düzeyi arttıkça ortaokul öğrencilerinin ahlaki muhakeme seviyelerinin de arttığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to determine middle school students' levels of moral reasoning regarding artificial intelligence, a socio-scientific topic, and to compare these levels according to certain variables. The study group, determined by purposive sampling, consists of 322 students attending different types of middle schools (Science and Arts Center, Imam Hatip, private school, and public school) during the spring semester of the 2024-2025 academic year. A scenario called“Black Box”was developed to determine the moral reasoning levels of middle school students regarding artificial intelligence. The data collected with this scenario was first examined through content analysis based on Kohlberg's Theory of Moral Reasoning. These coded data were quantified by numbering them from one to six based on a total of six levels, consisting of the three basic levels of the theory and two sub-stages for each level. Data related to the independent variables of this study (school type, grade level, gender, mother and father's educational status) were collected using a demographic information form. A t-test was used to determine whether middle school students' levels of moral reasoning regarding artificial intelligence differed according to gender. A one-way analysis of variance (ANOVA) was used to determine whether students differed according to school type, grade level, mother's educational status, and father's educational status. The findings of the study indicate that middle school students' levels of moral reasoning regarding artificial intelligence do not show a significant difference based on gender and father's education level. However, middle school students' levels of moral reasoning regarding artificial intelligence show significant differences based on school type, grade level, and mother's education level. This difference favors the Science and Arts Center in the school type variable, while in the grade level and mother's education level variables, higher levels in these variables correlate with more advanced moral reasoning levels. In other words, it was found that as grade level and mother's education level increased, the moral reasoning levels of middle school students also increased.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ temalı sosyobilimsel karikatürlerin öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarına ve informal muhakemelerine katkısı
The contribution of socioscientific cartoons themed on artificial intelligence to students' attitudes towards socioscientific issues and informal reasoning
GİZEM ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL EVREN YAPICIOĞLU
- Ortaokul öğrencilerinin informal muhakeme örüntülerinin incelenmesi
Investigating middle school students' informal reasoning patterns
MERVE UÇAR MUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimArtvin Çoruh ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURCAN CANSIZ
- Sosyobilimsel konulara dayalı etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin akademik başarılarına, medya okuryazarlığına etkisi ve öğrencilerin karar verme süreçlerinin incelenmesi
The effect of activities based on socio-scientific topics on the academic success of secondary students and the media literacy and investigation of the decision-making process of the students
ESRA GÜN ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimDüzce ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HARİKA ÖZGE ARSLAN
- Middle school students' moral reasoning patterns and argumentation quality regarding deforestation, and their environmental literacy
Ortaokul öğrencilerinin ormansızlaşma ile ilgili ahlaki muhakeme örüntüleri ve argümantasyon kaliteleri ve sahip oldukları çevre okuryazarlığı
MERYEM KABAOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜL YILMAZ TÜZÜN
- Ortaokul öğrencilerinin sosyobilimsel konular hakkındaki informal muhakeme ve karar verme becerilerinin araştırılması
Investigation of secondary school students' informal reasoning and decision-making about socioscientific issues
HAYRİYE YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimSinop ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESRA BOZKURT ALTAN