Buğdayda azot, kükürt ve çinko uygulamalarının beslenme, verim ve kalite üzerine etkisinin araştırılması
An evaluation of the effects of nitrogen, sulfur, and zinc applications on nutrition, yield, and quality in wheat
- Tez No: 1017730
- Danışmanlar: PROF. DR. AYFER ALKAN TORUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Ekmeklik buğday, Tane verimi, Bread wheat, Grain yield
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bitki Besleme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu derleme çalışmasında, buğdayda azot (N), kükürt (S) ve çinko (Zn) uygulamalarının bitki beslenmesi, verim ve kalite parametreleri üzerindeki etkileri yerli ve yabancı literatür bulguları ışığında kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir. Buğday, hem dünya genelinde hem de Türkiye'de temel besin kaynaklarından biri olup, artan nüfus ve sürdürülebilir tarım hedefleri doğrultusunda hem verim hem de kalite parametrelerinin iyileştirilmesi stratejik bir önem taşımaktadır. Bu kapsamda, bitki besleme stratejilerinin dengeli ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerekmektedir. N, buğdayda büyüme ve verimi doğrudan etkileyen temel makro besin elementi olmakla birlikte, literatür bulguları azotun etkin kullanımının büyük ölçüde S ve Zn yeterliliğine bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. S, sülfür içeren amino asitlerin yapısal bileşeni olarak protein sentezi ve gluten kalitesi üzerinde belirleyici bir role sahiptir. S noksanlığı koşullarında, protein miktarı artmasına rağmen protein kalitesinin ve teknolojik özelliklerin olumsuz etkilendiği bildirilmektedir. Zn ise enzim aktivasyonu, hormon metabolizması ve kök gelişimi gibi fizyolojik süreçlerde görev almakta olup, çinko yetersizliği buğdayda kardeşlenme, dane dolumu ve verimde önemli kayıplara yol açmaktadır. İncelenen çalışmalar, dengeli N–S–Zn gübrelemesinin dane verimi, bin dane ağırlığı, protein oranı, gluten kalitesi ve dane Zn konsatrasyonu gibi parametrelerde anlamlı artışlar sağladığını göstermektedir. Ayrıca Zn uygulamalarının, buğday danesinde Zn konsantrasyonunu artırarak insan beslenmesi açısından da olumlu katkılar sunduğu ve bu yönüyle agronomik biyofortifikasyon yaklaşımının uygulanabilir olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, buğdayda N, S ve Zn beslenmesinin dengeli ve entegre şekilde yönetilmesi; yüksek verim, üstün kalite ve sürdürülebilir buğday üretimi hedeflerine ulaşılmasında temel bir strateji olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT This review study evaluates the effects of nitrogen (N), sulfur (S), and zinc (Zn) applications on plant nutrition, yield, and quality parameters of wheat based on findings from national and international literature. Wheat is one of the most important staple crops worldwide and in Türkiye, and increasing both yield and quality has become essential in response to population growth and the need for sustainable agricultural production. In this context, plant nutrition strategies should be addressed using a balanced and integrated approach. Nitrogen is the primary macronutrient directly influencing wheat growth and yield; however, literature findings indicate that the efficient utilization of nitrogen largely depends on adequate sulfur and zinc availability. Sulfur plays a critical role in protein synthesis and gluten quality as a structural component of sulfur-containing amino acids. Under sulfur-deficient conditions, although grain protein content may increase, protein quality and technological properties are negatively affected. Zinc is involved in key physiological processes such as enzyme activation, hormone metabolism, and root development, and zinc deficiency has been shown to cause significant reductions in tillering, grain filling, and overall yield in wheat. The reviewed studies demonstrate that balanced N–S–Zn fertilization leads to significant improvements in grain yield, thousand kernel weight, protein content, gluten quality, and grain zinc concentration. Moreover, zinc fertilization contributes to increased Zn concentration in wheat grains, indicating that agronomic biofortification is a viable strategy to improve human nutrition. In conclusion, the balanced and integrated management of nitrogen, sulfur, and zinc nutrition in wheat is considered a fundamental strategy for achieving high yield, superior quality, and sustainable wheat production.
Benzer Tezler
- Buğday'da kükürt-demir ve kükürt-çinko beslenmesinin mikro besin elementi ve azot konsantrasyonuna etkisi
Effect of sulfur-iron and sulfur-zinc nurition on micro nutrient and nitrogen concentrations in wheat
ESEN ANDİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
ZiraatÇukurova ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYFER ALKAN TORUN
- Kükürt ve azaltılmış gübre uygulamalarının buğdayın gelişimi ve mineral beslenmesiyle gübreden yararlanma oranlarına etkisi
The effect of sulfur and reduced fertilizer applications on wheat growth, mineral nutrition and fertilizer utilization rates
EVREN ÜZÜMCÜ
Doktora
Türkçe
2026
ZiraatIsparta Uygulamalı Bilimler ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM ERDAL
- Kükürtlü ve kükürtsüz koşullar altında artan oranlarda azot uygulamasının buğdayda verim ve verim unsurları üzerine etkisi
The effect of increasing rates of nitrogen under the conditions with sulphur and without sulphur on yield and yield components of wheat
MİNE BAŞÇİFTÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
ZiraatEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İNCİ TOLAY
- Fosfor ve kükürt eksikliği koşullarında yetiştirilen buğday bitkisine fosfor ve kükürt uygulamalarının etkisi
The effect of phosphorus and sulfur applications on wheat plant growed in phosphorus and sulfur deficiency conditions
FURKAN KADIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ZiraatTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL ERDEM
- Bazı ekmeklik ve makarnalık buğdayların fenolojik gelişme dönemlerinde azot ve kükürt alım ve kullanım etkinliklerinin verim ve kaliteye etkisi
The effect of nitrogen and sulfur aquisition and utilization activities on yield and qality during the phenological development period of some bread and durum wheats
DİDEM ÖZEN
Doktora
Türkçe
2024
ZiraatBursa Uludağ ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN ÇELİK