Erzurum Çifte Minareli Medrese ile Yakutiye Medresesi mimari bezemelerin incelenerek halı tasarımlarında yorumlanması
An analysis of the architectural ornaments of the Double Minaret Madrasa and Yakutiye Madrasa in Erzurum and their interpretation in carpet design
- Tez No: 1017790
- Danışmanlar: PROF. DR. EROL KILIÇ
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Orta Asya atlı bozkır kültürü içerisinde şekillenmeye başlayan Türk sanatı, Orta Asya'nın geniş coğrafyasından beslenerek Bozkır sanatını meydana getirmiştir. Bozkır sanatı, göçebe yaşam tarzının etkisi ile doğayla güçlü bir ilişki kurmuştur. Bu nedenle, erken dönemlerden itibaren işlevsellik ve estetiği bir arada barındıran özgün bir sanat üslubu kazanmıştır. Türk topluluklarının farklı coğrafyalara yönelmesi ve çeşitli kültürlerle etkileşim hâlinde olması, Türk sanatının biçimsel ve düşünsel açıdan sürekli bir dönüşüm içerisinde gelişmesini sağlamıştır. Bu etkileşim süreci, Türk sanatının kendini sürekli yenileyerek zenginleşmesine ve özgün kimliğini koruyarak günümüze ulaşmasına katkı sağlamıştır. Bu çalışma; Erzurum'da yaklaşık bir asırlık zaman farkıyla inşa edilen Anadolu Selçuklu dönemi eseri Çifte Minareli Medrese (XIII. yüzyıl sonu) ile İlhanlı dönemi yapısı olan Yakutiye Medresesi'nin (1310) mimari yüzey bezemelerini odak noktasına almaktadır. Literatürde her iki yapının banileri, plan şemaları ve süsleme elemanlarına dair çalışmalar mevcuttur. Ne var ki mimari bezeme unsurlarının Orta Asya kökenli motif kodlarıyla olan genetik bağını doğrudan irdeleyen mukayeseli analizlerin eksikliği dikkat çekmektedir. Bu bağlamda hazırlanan araştırmada, XIV. yüzyıla kadar Türk-İslam mimari tezyinatında tezahür eden süsleme elemanlarının tipolojik benzerliği üzerinden ele alınarak özgün bir perspektif sunmayı hedeflemektedir. Çalışma kapsamasında araştırma modeli, nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; kapsamlı literatür taramasının ardından, her iki yapının mimari yüzey bezemeleri yerinde incelenerek fotoğraflanmış ve elde edilen veriler üzerinden vektörel çizimleri yapılmıştır. Söz konusu bezeme unsurları, kendisinden önceki ve sonraki Türk-İslam mimari süsleme örnekleri ile karşılaştırılarak motiflerin tarihsel gelişim süreçleri analiz edilmiştir. Sonuç olarak, her iki medresenin taş ve çini tezyinatı ayrıntılı biçimde incelenmiş; elde edilen veriler özgün halı tasarımlarına yansıtılmıştır. Böylelikle mimari süsleme sanatı ile dokuma sanatı arasındaki estetik ve biçimsel özellikler somutlaştırılmış; geleneksel motiflerin çağdaş halı tasarımlarıyla farklı bir açıdan yeniden yorumlanması sağlanmış ve hazırlanan minyatür halı tasarımları vasıtası ile kadim Türk-İslam mimari sanat mirası ile modern halı tasarımı arasındaki sürdürülebilir bir sanatsal köprü tesis edilmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Turkish art, which began to take shape within the equestrian steppe culture of Central Asia, developed into Steppe art by drawing nourishment from the vast geography of the region. The strong relationship established with nature through the nomadic way of life led, from early periods onward, to the emergence of an original artistic style that combined functionality and aesthetics. As Turkish communities migrated to different geographies and interacted with diverse cultures, Turkish art underwent continuous formal and intellectual transformation. This process of interaction enabled it to renew and enrich itself while preserving its distinctive identity up to the present day. This study focuses on the architectural surface ornamentation of two significant monuments: the Çifte Minareli Medrese (late 13th century) and the Yakutiye Medresesi (1310). Constructed approximately a century apart, these structures reflect the aesthetic and symbolic approaches of the Anatolian Seljuk and Ilkhanid periods, respectively. Although there is a considerable body of literature addressing their patrons, plan schemes, and decorative repertoires, it is noteworthy that comparative analyses directly examining the genetic relationship between architectural ornamental elements and their Central Asian–origin motif codes remain limited. In this context, the present research aims to offer an original perspective by examining the ornamental elements manifested in Turkish-Islamic architectural decoration up to the 14th century through typological similarities, and by evaluating the origins, transformations, and continuities of these motifs. Within the scope of the study, a qualitative research method was adopted. Following a comprehensive literature review, the architectural surface decorations of both structures were examined on site, photographed, and redrawn through vector-based drawings. These decorative elements were compared with earlier and later examples of Turkish-Islamic architectural ornamentation, and the historical development processes of the motifs were analyed. As a result, the stone and tile decorations of both madrasas were examined in detail, and the findings were reflected in original carpet designs. In this way, the aesthetic and formal continuity between architectural ornamentation and textile art was concretized. Traditional motifs were reinterpreted through contemporary carpet designs, and through the prepared miniature carpet designs, a sustainable artistic bridge was sought to be established between the ancient Turkish-Islamic architectural heritage and modern carpet design.
Benzer Tezler
- Erzurum Çifte Minnareli ve Yakutiye Medreseleri`nin bazı çağdaş ve benzer Anadolu yapılarının ön yüz taçkapı süslemeleri ile karşılaştırılması 13. ve 14.yy. (2.Cilt)
Başlık çevirisi yok
ESMA ŞAZİYE ZEREN
Doktora
Türkçe
1996
El SanatlarıAtatürk ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMZA GÜNDOĞDU
- Erzurum Çifte Minareli Medrese ve Yakutiye Medresesi taş bezemelerinin takı sanatına uygulanırlığı
Applied to the art of jewelry of stone ornaments of Double Minaret Madrasah and Yakutiye Madrasah in Erzurum
EMRAH KORKUTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
El SanatlarıAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. ALİ MURAT AKTEMUR
- Erzurum kent merkezindeki medreselerin işlevsellik analizi
Functionality analysis of madrases in Erzurum city center
VİLDAN YEGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkNecmettin Erbakan ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH SEMERCİ
- Anadolu'da İlhanlı mimari eserleri
Worlds of İlkhanate archtitecture in Anatolia
NAZHAN AYTAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. NURİ SEÇGİN
- Erzurum çifte minareli medrese taş süsleme örnekleri
Samples of stone decorations from Erzurum's madrasah with double minarest
TEVHİDE AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Sanat TarihiGazi ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Bölümü
DOÇ. DR. VİLDAN ÇETİNTAŞ