Türkiye'de yaşlı bakım hizmetlerinin değerlendirilmesi ve biyopsikososyal bağlamda alternatif bakım modeli önerisi
Evaluation of elderly care services in Türkiye and the proposal of an alternative care model in the biopsychosocial context
- Tez No: 1017820
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BUĞRA YILDIRIM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Yaşlı bakım hizmetleri, biyopsikososyal model, sosyal hizmet, entegre bakım, yaşlılık, aktif yaşlanma, evde bakım, uzun süreli bakım, Yaşam Köyü Entegre Yaşlı Bakım Sistemi, Ageing, Older adults, Long-term care, Integrated care, Biopsychosocial model, Social work, Active ageing, Home care, Long-term care insurance, Life Village Integrated Elderly Care System
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dünya genelinde yaşlı nüfusunun hızla artması, yaşlı bakım hizmetlerinin yalnızca sağlık odaklı değil; biyolojik, psikolojik, sosyal, çevresel ve kültürel boyutları kapsayan bütüncül bir yaklaşımla yeniden ele alınmasını zorunlu hâle getirmiştir. Türkiye'de ise değişen aile yapısı, kentleşme, yaşam beklentisinin artması ve bakım gereksinimlerinin çeşitlenmesi, mevcut yaşlı bakım sisteminin sürdürülebilirliği ve yeterliliğinin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu araştırma, Türkiye'deki yaşlı bakım hizmetlerini biyopsikososyal ve sosyal hizmet perspektifi çerçevesinde değerlendirmeyi, yaşlı bireylerin, yaşlı yakınlarının ve uzmanların bakım beklentilerini ortaya koymayı ve elde edilen bulgular doğrultusunda Türkiye'nin kültürel yapısına uygun alternatif bir entegre yaşlı bakım modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma deseninde yürütülmüş olup veri toplama sürecinde çoklu veri kaynağı yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın uluslararası boyutunda Almanya, Finlandiya, Japonya, Bulgaristan, Yunanistan ve Kuzey Makedonya'daki yaşlı bakım sistemleri yerinde incelenmiş; gözlem, doküman incelemesi ve kurum görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Türkiye boyutunda ise yedi coğrafi bölgeyi temsil edecek şekilde amaçlı örnekleme yöntemleri kullanılarak seçilen 22 yaşlı birey, 27 yaşlı yakını ve yaşlı bakım alanında görev yapan beş uzman ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırma verileri, dünya yaşlılık standartları ve biyopsikososyal yaklaşım temel alınarak oluşturulan temalar doğrultusunda tümdengelimsel tematik içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiş, veri analiz sürecinde MAXQDA 24 yazılımından yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, uluslararası bakım modellerinde bağımsız yaşamın desteklenmesi, kişi merkezli bakım anlayışı, standartlaşmış hizmet sunumu, aktif yaşlanma uygulamaları, teknoloji destekli bakım sistemleri ve uzun süreli bakım finansmanının ön plana çıktığını göstermiştir. Türkiye'de gerçekleştirilen görüşmelerde ise yaşlı bireyler ve yaşlı yakınlarının en önemli beklentilerinin bağımsızlığın korunması, ev hissinin sürdürülmesi, aile bağlarının devam ettirilmesi, sağlık ve rehabilitasyon hizmetlerine kolay erişim, güvenli yaşam çevreleri, ekonomik erişilebilirlik ve teknoloji destekli bakım uygulamaları olduğu belirlenmiştir. Uzman görüşleri ise erişilebilir mimari tasarım, disiplinler arası ekip çalışması, vaka yönetimi, koordinasyon merkezli hizmet sunumu, aile destek mekanizmaları ve sürdürülebilir finansman modelinin Türkiye'deki yaşlı bakım sisteminin geliştirilmesinde temel bileşenler olduğunu ortaya koymuştur. Uluslararası saha bulguları, Türkiye'den elde edilen nitel veriler ve uzman değerlendirmelerinin birlikte analiz edilmesi sonucunda araştırmanın özgün çıktısı olarak Yaşam Köyü Entegre Yaşlı Bakım Sistemi geliştirilmiştir. Model; bağımsız yaşam konutları, kişi merkezli bakım planlaması, sağlık ve sosyal hizmet entegrasyonu, koordinasyon merkezli evde bakım hizmetleri, gündüzlü bakım hizmetleri, aktif yaşlanma programları, aile katılımı, teknoloji destekli akıllı bakım sistemleri, kalite yönetimi, etik ilkeler ve uzun süreli bakım sigortasına dayalı sürdürülebilir hibrit finansman modelini bütünleşik bir yapı içerisinde sunmaktadır. Modelin en önemli yeniliklerinden biri, yalnızca yaşam köyünde yaşayan bireylere değil, koordinasyon merkezi aracılığıyla kendi evinde yaşamını sürdüren yaşlı bireylere de entegre bakım hizmeti sunarak kurumsal bakım ile evde bakım hizmetlerini aynı sistem içerisinde birleştirmesidir. Sonuç olarak araştırma, Türkiye'de yaşlı bakım hizmetlerinin yalnızca kurumsal bakım kapasitesinin artırılmasıyla geliştirilemeyeceğini; biyopsikososyal yaklaşımı, sosyal hizmet perspektifini, kültürel değerleri, aile katılımını, teknoloji kullanımını ve sürdürülebilir finansman mekanizmalarını birlikte ele alan bütüncül bir bakım sistemine ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymuştur. Geliştirilen Yaşam Köyü Entegre Yaşlı Bakım Sistemi, Türkiye'nin sosyokültürel yapısına uyarlanmış, uluslararası iyi uygulama örneklerinden beslenen ve sağlık ile sosyal hizmetleri koordinasyon merkezli bir yapı altında bütünleştiren özgün bir model önerisi sunarak yaşlı bakım politikalarına, sosyal hizmet uygulamalarına ve gelecekte gerçekleştirilecek bilimsel çalışmalara kuramsal ve uygulamalı düzeyde katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The rapid growth of the ageing population worldwide has highlighted the necessity of re-evaluating long-term care services through a comprehensive perspective that encompasses biological, psychological, social, environmental, and cultural dimensions rather than relying solely on a medical approach. In Türkiye, demographic ageing, changing family structures, urbanization, increasing life expectancy, and the diversification of care needs have raised important concerns regarding the sustainability and adequacy of the current elderly care system. Accordingly, this study aims to evaluate elderly care services in Türkiye from a biopsychosocial and social work perspective, identify the care expectations and needs of older adults, family caregivers, and field experts, and develop an alternative integrated care model that is culturally appropriate for the Turkish context. This study was designed as a qualitative research employing a multiple data source approach. The international component consisted of field observations, document analyses, and institutional examinations conducted in Germany, Finland, Japan, Bulgaria, Greece, and North Macedonia to explore different long-term care systems. The national component included semi-structured, in-depth interviews with 22 older adults, 27 family caregivers, and five experts working in the field of elderly care. Participants were selected through purposive sampling strategies to represent the seven geographical regions of Türkiye. Data were analysed using deductive thematic content analysis based on internationally recognized standards for ageing and the biopsychosocial framework. MAXQDA 24 software was employed throughout the coding and analysis process. The findings revealed that successful international care systems are characterized by the promotion of independent living, person-centred care, standardized service delivery, active ageing practices, technology-supported care, and sustainable long-term care financing mechanisms. Findings obtained from older adults and family caregivers in Türkiye demonstrated that maintaining independence, preserving a sense of home, sustaining family relationships, ensuring accessible health and rehabilitation services, providing safe living environments, improving economic accessibility, and integrating technology into care services constitute the primary expectations regarding elderly care. Furthermore, expert interviews emphasized that accessible architectural design, interdisciplinary teamwork, case management, coordinated service delivery, family support mechanisms, and sustainable financing are fundamental components required for the future development of elderly care services in Türkiye. Based on the synthesis of international field observations, qualitative findings from Türkiye, and expert evaluations, this research developed the Life Village Integrated Elderly Care System as its original contribution. The proposed model integrates independent living units, person-centred care planning, coordinated health and social care services, community-based home care coordinated through a central care coordination centre, adult day care services, active ageing programmes, family participation, smart technology-supported care systems, quality management, ethical governance, and a sustainable hybrid financing mechanism supported by long-term care insurance. One of the most innovative features of the proposed model is its ability to provide integrated care not only for residents living within the Life Village but also for older adults ageing in place through a centralized care coordination system, thereby bridging institutional care and home-based care within a single integrated framework. In conclusion, the findings indicate that improving elderly care services in Türkiye requires more than expanding institutional care capacity. Instead, an integrated care system grounded in the biopsychosocial model, social work principles, cultural values, family participation, technological innovation, and sustainable financing mechanisms is needed. The proposed Life Village Integrated Elderly Care System offers an original, culturally responsive, and multidisciplinary model that combines international best practices with Türkiye's social and cultural characteristics while integrating health and social care services through a coordinated service delivery framework. The model is expected to contribute to the development of long-term care policies, social work practice, and future research in the field of ageing.
Benzer Tezler
- Suriyeli göçmen kadınların yaşam kalitesine etki eden faktörlerin belirlenmesi
Determining the factors affecting the quality of life of syrian migrant women
GÜLŞAH ÖZDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN TOPAL
- Yaşlı bakımı ve engelli turizminde Türkiye uzun yaşam köyleri çalışması
Turkey long life villages study in elderly care and disabled tourism
DİDEM SÖZERİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sağlık YönetimiOrdu ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDAT BOSTAN
- Kronik hastalık bakımını değerlendirme anketi hizmet sunucu (KBDhs) sürümünün (assessment of chronic illness care-acic) Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği
Validity and reliability of the Turkish version of the assessment of chronic illness care (acic)
YUNUS ÖZKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Halk SağlığıManisa Celal Bayar ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN ESER
- Türkiye'de uzun süreli bakım hizmetlerinin paydaşlar açısından değerlendirilmesi
Evaluation of long term care in terms of stakeholders in Turkey
DUYGU KIRGIN TOPRAK
Doktora
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiHacettepe ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAYRAM ŞAHİN
- Huzurevlerinin ve yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin finansal sürdürülebilirliğine yönelik görüşlerin değerlendirilmesi
Assessment of opinions on financial sustainability in nursing homes and elderly care and rehabilitation centers
NESLİHAN KANDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sağlık YönetimiHacettepe ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR YALÇIN BALÇIK