Geri Dön

Modeling mobility-based intangible heritage: Revealing, systematizing, and generating through yörük spatial practices

Mobilite temelli somut olmayan kültürel mirası modellemek: Yörük mekânsal pratikleri üzerinden açığa çıkarma, sistematikleştirme ve yeniden üretme

PDF İndir

  1. Tez No: 1017911
  2. Yazar: UĞUR EFE UÇAR
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. ETHEM GÜRER
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Mimarlık, Architecture
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: İngilizce
  9. Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Bilişim Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Mimari Tasarımda Bilişim Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Kültürel miras çalışmalarında hâkim olan yerleşik yaklaşımlar, mekânı çoğunlukla kalıcı yapılar, sabit yerleşimler ve fiziksel izler üzerinden ele alırken; hareket, geçicilik ve mobiliteye dayalı yaşam biçimleri çoğu zaman ikincil ya da temsil edilmesi güç alanlar olarak değerlendirilmiştir. Oysa göçebe ve yarı-göçebe kültürler, mekânı durağan bir nesne değil; zaman, hareket ve ilişkiler ağı içerisinde sürekli yeniden kurulan bir süreç olarak ele alan özgün bilgi sistemleri üretmektedir. Bu bağlamda çalışma, yalnızca mekânsal temsillerin değil, hangi bilgi biçimlerinin görünür, meşru ve tasarım açısından üretken kabul edildiğinin de sorgulanması gerektiğini savunmaktadır. Mobilite temelli bilgi sistemlerinin tarihsel olarak durağan, yerleşik ve standartlaşmış tasarım paradigmaları karşısında ikincil konumda kalması, bu araştırmanın kuramsal çıkış noktalarından birini oluşturmaktadır. Bu doktora tezi, Yörük kültürünü mobilite temelli somut olmayan kültürel miras bağlamında inceleyerek, bu kültüre özgü mekânsal pratiklerin nasıl açığa çıkarılabileceğini, nasıl sistematikleştirilebileceğini ve çağdaş tasarım ortamlarında nasıl yeniden üretilebilir hale getirilebileceğini araştırmaktadır. Çalışma, kültürü yalnızca korunması gereken bir miras alanı olarak değil; tasarım ve hesaplamalı düşünme ile etkileşim içerisinde işleyen üretken bir bilgi sistemi olarak ele almaktadır. Bu doğrultuda mobilite kavramı, kültür, tasarım ve hesaplamalı düşünme arasındaki ilişkileri birbirine bağlayan temel bir kavramsal eksen olarak tanımlanmıştır. Tezin temel amacı, Yörük mekânsal pratiklerinde gömülü olan örtük bilginin (tacit knowledge) görünür kılınması, bu bilginin ilişkisel ve kural tabanlı bir yapı içinde sistematikleştirilmesi ve son aşamada hesaplamalı tasarım yaklaşımları aracılığıyla yeniden üretilebilir bir tasarım bilgisine dönüştürülmesidir. Bu dönüşüm, kültürel deneyimin tüm karmaşıklığını eksiksiz biçimde hesaplamalı sistemlere aktarmayı hedeflememekte; bunun yerine, tasarım açısından üretken olan ilişkisel ilkelerin seçici ve yorumlayıcı bir soyutlama süreciyle görünür hale getirilmesini amaçlamaktadır. Tez, birbirini izleyen ve birbirine eklemlenen beş ana bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler,“açığa çıkarma”,“sistematikleştirme”ve“yeniden üretme”aşamalarını kapsayan bütüncül bir araştırma süreci olarak kurgulanmıştır. Birinci bölümde çalışmanın kuramsal, kavramsal ve metodolojik çerçevesi oluşturulmuştur. Bu kapsamda kültür–hesaplamalı düşünme, kültür–tasarım ve tasarım–hesaplamalı düşünme ilişkileri ayrı ayrı ele alınmış; bu alanların kesişiminde mobilite kavramı hem kuramsal hem de metodolojik bir bağlayıcı olarak tanımlanmıştır. Bu bölümde ayrıca çalışmanın problem tanımı, amacı ve hipotezleri ortaya konmuş; Yörük mekânsal bilgisinin hangi adımlar üzerinden ele alınacağı ve bu bilginin nasıl üretken bir tasarım girdisine dönüştürüleceği ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. İkinci bölümde, Yörük kültürü fenomenolojik bir yaklaşımla ele alınarak, göçebe yaşam biçiminin mekânsal ve zamansal örgütlenişi derinlemesine incelenmiştir. Bu bölümde göçebelik, ütopya ve fenomenoloji literatürleri birlikte değerlendirilmiş; Yörük yaşam pratiklerinin yerleşik mimarlık anlayışına alternatif bir mekânsal dünya sunduğu tartışılmıştır. Mekânın süreklilikten ziyade döngüsellik, kalıcılıktan ziyade geçicilik ve nesnel formdan ziyade deneyim üzerinden kurulması, Yörük kültürüne özgü mekânsal bilginin temel bileşenleri olarak ele alınmıştır. Ayrıca barınma, yerleşme, gündelik yaşam ve hareket pratiklerinin mekânla kurduğu ilişkiler analiz edilerek, Yörük mekânsal bilgisinin yalnızca fiziksel yapılara indirgenemeyecek, zamansal ve ilişkisel bir yapı sergilediği ortaya konmuştur. Bu bölüm, Yörük mekânsal pratiklerini tarihsel bir anlatının ötesinde, tasarım düşüncesi açısından üretken bir bilgi alanı olarak konumlandırmaktadır. Üçüncü bölümde, ikinci bölümde ortaya konan fenomenolojik ve kavramsal çerçeve temel alınarak, Yörük mekânsal pratiklerinden türeyen bilginin sistematikleştirilmesi hedeflenmiştir. Bu aşamada saha çalışmaları, görsel belgeler, yazılı kaynaklar ve kültürel anlatılar yeniden işlenmiş; mekânsal organizasyon, yapısal ilişkiler, kullanım senaryoları ve hareket örüntüleri ilişkisel bir çerçevede analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, örtük ve sezgisel biçimde aktarılan mekânsal bilginin açık hale getirilmesini amaçlayan analitik bir süzgeçten geçirilmiştir. Bu bölümde, Yörük mekânsal bilgisinin bileşenleri tanımlanmış, bu bileşenler arasındaki ilişkiler ortaya konmuş ve bilginin kurallı bir yapıya dönüştürülebileceği bir sistematik geliştirilmiştir. Böylece kültürel bilginin betimleyici bir anlatı olmaktan çıkarılarak, aktarılabilir ve yeniden kullanılabilir bir bilgi sistemine dönüştürülmesi amaçlanmıştır. Dördüncü bölümde, sistematikleştirilen bu mekânsal bilginin hesaplamalı tasarım bağlamında nasıl üretken bir tasarım mekanizmasına dönüştürülebileceği araştırılmıştır. Bu kapsamda kural tabanlı yaklaşımlar, üretici tasarım mantıkları ve hesaplamalı modeller kullanılarak, Yörük mekânsal pratiklerinden türeyen ilişkiler üzerinden alternatif mekânsal konfigürasyonlar üretilmiştir. Bu bölüm, kültürel mirasın yalnızca temsil edilmesi ya da korunması yerine, tasarım yoluyla yeniden yorumlanması ve çoğaltılması fikrini tartışmaktadır. Hesaplamalı süreçler aracılığıyla üretilen mekânsal çıktılar, Yörük mekânsal bilgisinin çağdaş tasarım ortamlarında nasıl dönüştürülebileceğini ve farklı bağlamlara uyarlanabileceğini göstermektedir. Böylece mobilite temelli somut olmayan kültürel miras, pasif bir referans olmaktan çıkarılarak aktif bir tasarım girdisi haline getirilmiştir. Beşinci ve son bölümde, elde edilen tüm bulgular bütüncül bir perspektifle değerlendirilmiş ve çalışmanın kuramsal, metodolojik ve tasarımsal katkıları tartışılmıştır. Bu bölümde mobilite temelli kültürel bilginin mimarlık ve tasarım araştırmaları için sunduğu olanaklar, bu yaklaşımın sınırlılıkları ve gelecekteki araştırmalara açtığı potansiyel yönelimler ele alınmıştır. Tez, kültürel mirasın durağan bir geçmiş anlatısı değil; hareket, dönüşüm ve yeniden üretim üzerinden ele alınması gereken dinamik bir bilgi alanı olduğunu vurgulayarak sonuçlanmaktadır. Sonuç olarak bu doktora tezi, Yörük mekânsal pratiklerini mobilite temelli somut olmayan kültürel miras bağlamında ele alarak, bu mirasın açığa çıkarılması, sistematikleştirilmesi ve hesaplamalı tasarım aracılığıyla yeniden üretilmesine yönelik kapsamlı bir yaklaşım sunmaktadır. Çalışma, kültür, tasarım ve hesaplamalı düşünme arasındaki ilişkileri yeniden tanımlayarak, mimarlık ve tasarım disiplinlerinde kültürel bilginin üretken bir tasarım girdisi olarak ele alınmasına yönelik güçlü bir kuramsal ve metodolojik zemin oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle tez, tasarım bilgisinin xxv tekil ve evrensel bir çerçevede tanımlanmasına karşı, farklı yaşam biçimlerinden türeyen çoğul tasarım zekâlarının çağdaş tasarım düşüncesine katkı sunabileceğini ortaya koymaktadır.

Özet (Çeviri)

Conventional approaches to cultural heritage studies have predominantly addressed space through permanent structures, fixed settlements, and tangible physical traces, while mobility-based ways of living have often been treated as secondary or difficult-to-represent domains. However, nomadic and semi-nomadic cultures produce distinctive knowledge systems in which space is not conceived as a static object but as a process continuously constructed through time, movement, and relational practices. This doctoral dissertation examines Yörük culture within the framework of mobility-based intangible cultural heritage and investigates how its spatial practices can be revealed, systematized, and re-generated within contemporary design contexts. The study approaches culture not merely as a body of heritage to be preserved, but as a productive knowledge system operating in interaction with design and computational thinking. In this respect, mobility is positioned as a central conceptual axis connecting culture, design, and computational thinking. The primary aim of the dissertation is to make explicit the tacit knowledge embedded in Yörük spatial practices, to systematize this knowledge within a relational and rule-based structure, and ultimately to transform it into a re-generative design knowledge through computational design approaches. The dissertation is structured into five interrelated chapters, forming a comprehensive research process organized around the stages of revealing, systematizing, and generating knowledge. The first chapter establishes the theoretical, conceptual, and methodological framework of the study. It discusses the relationships between culture and computational thinking, culture and design, and design and computational thinking, and defines mobility as both a conceptual and methodological connector across these domains. This chapter also presents the problem statement, research objectives, and hypotheses, and outlines the overall structure of the thesis, explaining how mobility-based spatial knowledge is addressed and transformed throughout the study. The second chapter examines Yörük culture through a phenomenological approach, focusing on the spatial and temporal organization of nomadic life. Drawing on the literatures of nomadism, utopian thinking, and phenomenology, this chapter argues that Yörük spatial practices offer an alternative spatial worldview to sedentary architectural paradigms. Space is understood not in terms of permanence or fixed form, but through cyclicality, temporality, and lived experience. Practices related to dwelling, settlement, everyday life, and movement are analyzed to demonstrate that Yörük spatial knowledge cannot be reduced to physical structures alone, but is constituted through dynamic, experiential, and relational processes. In this context, Yörük spatial practices are positioned not merely as historical or ethnographic data, but as a productive knowledge domain for design thinking. xxii The third chapter focuses on the systematization of the spatial knowledge derived from Yörük practices, building upon the conceptual and phenomenological framework established in the previous chapter. Field studies, visual documentation, written sources, and cultural narratives are re-processed to analyze spatial organization, structural relationships, patterns of use, and movement. The objective of this chapter is to transform intuitively transmitted and tacit spatial knowledge into an explicit and transferable structure. Through identifying key spatial components and the relationships among them, a systematic framework is developed that enables cultural knowledge to be modeled as a rule-based and relational system. This chapter constitutes a critical methodological threshold by moving beyond descriptive representation toward the formalization of cultural knowledge as a design-relevant system. The fourth chapter investigates how the systematized spatial knowledge can be transformed into a productive mechanism within computational design processes. Rule-based approaches, generative design logic, and computational models are employed to generate alternative spatial configurations derived from Yörük spatial practices. Rather than treating cultural heritage as an object of representation or preservation alone, this chapter explores its reinterpretation and multiplication through design. The computationally generated spatial outputs demonstrate how mobility-based intangible cultural heritage can be translated into contemporary design environments and adapted to different contexts. In this way, cultural knowledge is repositioned as an active design input rather than a passive reference. The fifth and final chapter provides a comprehensive evaluation of the findings and discusses the theoretical, methodological, and design-oriented contributions of the dissertation. It addresses the potentials and limitations of approaching mobility-based cultural knowledge as a generative design resource and outlines directions for future research. The dissertation concludes by emphasizing that cultural heritage should not be understood as a static narrative of the past, but as a dynamic knowledge domain shaped through movement, transformation, and re-generation. In conclusion, this doctoral dissertation presents a comprehensive approach to mobility-based intangible cultural heritage by revealing, systematizing, and re-generating Yörük spatial practices through computational design. By re-conceptualizing the relationships between culture, design, and computational thinking, the study establishes a strong theoretical and methodological foundation for considering cultural knowledge as a productive input in architectural and design research.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    948225

    Accessibility modeling of intercity multimodal travel behavior

    Şehirler arası çok modlu yolculuk hareketinin erişilebilirlik modellemesi

    İSMAİL ADALIOĞLU

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MURAT ERGÜN

  2. Tez No

    771988

    Investigating risk assessment and role of safety concerns in autonomous vehicle

    Otonom araçlarda risk değerlendirmesi ve güvenlik kaygılarının modellenmesi

    GÖZDE BAKİOĞLU DOĞANYILMAZ

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2022

    Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİ OSMAN ATAHAN

  3. Tez No

    232489

    Realistic mobility modeling for vehicular ad hoc networks

    Tasarsız araç ağları için gerçekçi hareket modelleme

    HİLAL AKAY

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2008

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolBoğaziçi Üniversitesi

    Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. TUNA TUĞCU

  4. Tez No

    270467

    Mobility tracking algorithms for cellular networks based on kalman filtering

    Hücresel ağlar için kalman filtre çıkarımı tabanlı hareket takibi algoritmaları

    ALPER YEŞİLYURT

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2010

    Elektrik ve Elektronik MühendisliğiBoğaziçi Üniversitesi

    Elektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. AYŞIN BARTAN ERTÜZÜN

  5. Tez No

    335672

    Vehicle mobility, communication channel modeling and traffic density estimation in VANETs

    Araç oluşumlu ağlarda hareketlilik, kanal modelleme ve trafik yoğunluk tahmini

    NABEEL AKHTAR

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2013

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolKoç Üniversitesi

    Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÖZNUR ÖZKASAP

    YRD. DOÇ. DR. SİNEM ÇÖLERİ ERGEN

Geri Dön