Çeşitlendirme stratejisi örgütsel performans ilişkisi: Fas,Türkiye, Fransayı karşılaştıran bir araştırma.
Diversification strategy and organizational performance relationship: A study comparing Morocco, Türkiye and France.
- Tez No: 1017982
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İHSAN YİĞİT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Çeşitlendirme, Örgütsel performans, Gelişmiş ekonomiler, Gelişmekte olan ekonomiler, Kriz dönemi, Küresel kriz, Diversification, Firm performance, Developed economies, Emerging economies, Global crises, Organizational performance
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 2016–2023 yılları arasında Türkiye, Fransa ve Fas olmak üzere üç farklı ekonomik bağlamda kurumsal çeşitlendirme stratejisi ile örgütsel performans arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Analiz, kriz öncesi dönem (2016–2019) ile COVID-19 pandemisi ve küresel ekonomik dalgalanmaların yaşandığı kriz sonrası dönemi (2020–2023) arasında karşılaştırma yapacak şekilde tasarlanmıştır. Rumelt'in çeşitlendirme sınıflandırması (Yoğunlaşmış, Esas İş Temelli, İlişkili ve İlişkisiz) temel alınarak, farklı kurumsal ve ekonomik koşullara sahip ülkelerde uygulanan çeşitlendirme stratejilerinin örgütsel performans üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir. Bu araştırmada, üç ülkede faaliyet gösteren halka açık şirketlere ait panel veriler kullanılarak nicel bir analiz gerçekleştirilmiştir. Örgütsel performans; Varlık Karlılığı (ROA), Özkaynak Karlılığı (ROE) ve Satış Karlılığı (ROS) olmak üzere üç temel finansal gösterge üzerinden değerlendirilmiştir. Verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle, çeşitlendirme kategorileri ve dönemler arasındaki performans farklılıklarını incelemek için parametrik olmayan Mann-Whitney U testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, çeşitlendirme–performans ilişkisinin ülkeler ve dönemler arasında önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Türkiye'de şirketler, özellikle kriz döneminde performans dinamiklerinde belirgin bir değişim sergilemiştir. Yoğunlaşmış strateji izleyen şirketler kriz öncesinde görece yüksek performans düzeylerine sahipken, ilişkisiz çeşitlendirme stratejisinde kriz öncesi dönemde Fransa lehine istatistiksel olarak anlamlı performans farkları tespit edilmiştir. Bununla birlikte, Rumelt'in dört kategorisinde de kriz döneminde Türkiye'de performans göstergelerinde artış eğilimi gözlemlenmiştir. Özellikle yoğunlaşmış stratejide bu artışlar daha belirgin hâle gelmiştir. Bu bulgular, Türk şirketlerinin enflasyon, kur dalgalanmaları ve kurumsal belirsizliklerin hakim olduğu bir ortamda kaynaklarını yeniden yapılandırma ve esnek şekilde faaliyet gösterme kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. Fransa'da ilişkili ve esas iş temelli çeşitlendirme stratejisi izleyen şirketler, sektörel sinerjilerden, yerleşik yönetişim sistemlerinden ve istikrarlı sermaye piyasalarından yararlanarak kriz öncesinde daha güçlü bir performans sergilemiştir. Ancak kriz sonrasında bu şirketlerin performansında genel bir gerileme gözlemlenmiştir. Özellikle ilişkisiz ve yoğunlaşmış kategorilerinde ROA, ROE ve ROS göstergelerinde belirgin düşüşler meydana gelmiştir. Kriz döneminde ilişkili çeşitlendirme stratejisini benimseyen Fransız şirketleri ile Türkiye'deki benzer şirketler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamakla birlikte, ortalama performans değerleri Türkiye lehine daha yüksek gerçekleşmiştir. Bu durum, gelişmiş kurumsal yapıların görece katılığının ve dışsal şokların Fransız şirketlerinin kriz koşullarına uyum kapasitesini sınırlamış olabileceğini göstermektedir. Fas'ta şirketler ağırlıklı olarak yoğunlaşmış strateji etrafında yapılandırılmıştır. Bu şirketler kriz öncesinde özellikle ROA ve ROE açısından güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir performans sergilemiştir. Ancak kriz döneminde performans artış göstermemiş; bazı göstergelerde hafif gerilemeler gözlemlenmiştir. Buna rağmen şirketler genel olarak belirli bir istikrar düzeyini korumuştur. Bu durum, Fas'ın görece korumacı iş yapıları, sınırlı uluslararası entegrasyonu ve hükümet müdahaleleri sayesinde dalgalanmaların kısmen sınırlandırıldığını; ancak aynı zamanda şirketlerin dinamik biçimde yön değiştirme veya güçlü bir toparlanma sergileme kapasitesinin sınırlı kaldığını göstermektedir. Genel olarak, bulgular çeşitlendirme stratejilerinin etkinliğinin büyük ölçüde bağlama bağlı olduğunu doğrulamaktadır. Esas iş temelli ve ilişkili çeşitlendirme normal koşullar altında gelişmiş ekonomilerde avantajlı olmakla birlikte, kriz dönemlerinde daha riskli hale gelmektedir. Tersine, ilişkisiz çeşitlendirme ve yoğunlaşmış stratejisi, özellikle kurumsal kırılganlık ve dışsal bozulma koşullarında, gelişmekte olan ekonomilerde daha uyumludur. Bu tez, çeşitlendirme-performans ilişkisini karşılaştırmalı ve kriz duyarlı bir şekilde analiz ederek literatüre katkıda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Özet çevirisi mevcut değil.
Benzer Tezler
- Çeşitlendirme stratejisi örgütsel performans ilişkisi: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda kayıtlı olan işletmeler üzerine bir araştırma
The relationship between diversification strategy and organizational performance: A research about the firms registered in İstanbul Stock Exchange
İHSAN YİĞİT
- The impact of growth strategies on the organizational performance of the administrative leaders in colleges and institutes of administration and economics in Iraq
Büyüme stratejilerinin Irak'taki yüksekokul, yönetim ve ekonomi enstitülerindeki idari liderlerin organizasyonel performanslarına etkisi
AHMED SHIHAB AHMED AL-HUSSEINAWI
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
İşletmeİstanbul Gedik Üniversitesiİşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER ALPER GÜVEL
- The effect of mergers and acquisition in the growth of a firm
Birleşme ve satın alımların bir firmanın büyümesine etkisi
MARTİNS CHİBUZOR IGBOKWE
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
İşletmeİstanbul Aydın Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ZELHA ALTINKAYA
- İşletme gruplarının iş çeşitlendirme stratejisi: Türk işletme gruplarının 2004-2014 yılları arasındaki yönelimi
Business group diversification strategy: Turkish business groups' orientation during 2004-2014
GÖKHAN KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
İşletmeÇukurova Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAHATTİN KARADEMİR
- İş sistemine bağlı yapısal farklılaşma: Koç Holding ve General Motors örneği
Structural differenciation depending on national business systems: Koç Holding and General Motors cases
ŞİRİN ATAKAN DUMAN