Suriye'den Elazığ'a göç eden Şâzeliyye dervişlerinin dinî mûsikî uygulamaları
Religious musical practices of Shazaliyya dervishes who migrated from Syria to Elazığ
- Tez No: 1018017
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TACETDİN BIYIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dinî mûsikî, cami ve tekkelerde ibadetlerin mânevî etkisinin güçlendirilmesinde önemli bir işleve sahiptir. Tasavvuf geleneğinde mûsikî, zikir ve tesbihat gibi uygulamalarla birlikte kullanılmış, tekkelerde düzenli olarak icra edilmiştir. Kuzey Afrika'da ortaya çıkan ve Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'ye nispet edilen Şâzeliyye Tarikatı, zamanla İslâm dünyasının farklı bölgelerine yayılmış olup mûsikîye önem veren tarikatlar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Şâzeliyye Tarikatı geleneği içerisinde faaliyet gösteren Elâzığ'daki Şâzeliyye Tekkesi'nin dinî mûsikî uygulamaları incelenmiştir. Araştırmanın konusu, Suriye'de yaşanan iç savaş sonrasında Türkiye'ye göç ederek Elazığ'a yerleşen Şâzeliyye mensuplarının oluşturduğu tekkede sürdürülen zikir ve mûsikî faaliyetleridir. Söz konusu tekkede icra edilen eserleri literatüre kazandırmak amacıyla gerçekleştirilen çalışma kapsamında, dervişlerin zikir ve diğer tasavvufî uygulamalarda kullandıkları mûsikî formları tespit edilmiştir. Şeyh Şehîr İsmail Seyyid Ramazan Efendi önderliğinde faaliyet gösteren tekkede, haftanın belirli günlerinde zikir meclisleri düzenlenmektedir. Bu meclislerde büyük istiğfar duası, salât-ı meşîşiyye, esma-i hüsnâ, kelime-i tevhid, salâvatlar ve lafza-i celâl zikri gibi uygulamalar gerçekleştirilmektedir. Ayrıca zikir sırasında çeşitli ilâhiler okunmakta, bazı güfteler ise kaside formunda doğaçlama (irticâlî) şekilde icra edilmektedir. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tasavvuf, dinî mûsikî ve tasavvuf-mûsikî ilişkisi ele alınmıştır. İkinci bölümde Şâzeliyye Tarikatı'nın kuruluşu, Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'nin hayatı, konumuzu yakından ilgilendiren tarikat kolları ve Elâzığ'daki tekkenin oluşum süreci incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise tekkede uygulanan zikir usûlleri, ilâhiler ve mûsikî icraları değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma kapsamında katılımcı gözlem ve görüşme yöntemleri kullanılmış, elde edilen eserler notaya alınmıştır. Diğer birçok tarikatta olduğu gibi Şâzeliyye'de de mûsikînin önemli bir yeri olduğu bu çalışmada yapılan incelemeler neticesinde gözlemlenmiştir.
Özet (Çeviri)
Religious music has an important function in strengthening the spiritual effect of worship practices in mosques and lodges (tekke). Within the sufi tradition, music has been used together with practices such as dhikr and tasbihat and has been performed regularly in tekkes. The Shazeliyye Order, founded in North Africa by Ebu'l-Hasan eş-Şâzelî and later spreading to different parts of the Islamic world, is one of the sufi orders that attaches importance to music. This study examines the religious music practices of the Shazeliyye lodge operating in Elazığ within the tradition of the Shazeliyye Order. The subject of the research is the dhikr and musical activities carried out in the lodge established by members of the Shazeliyye Order who migrated from Syria to Türkiye following the Syrian civil war and settled in Elazığ. Within the scope of the study conducted to contribute the musical repertoire performed in the lodge to the literature, the musical forms used by dervishes during dhikr and other sufi rituals were identified. The lodge, led by Sheikh Shehir Ismail Seyyid Ramadan Efendi, organizes dhikr gatherings on certain days of the week. During these gatherings, practices such as the Great Prayer of Forgiveness, salat-ı meşîşiyye, esmâ-i husnâ, kelime-i tevhid, salawat, and the dhikr of the divine name are performed. In addition, various hymns are recited during the dhikr, while some poetic texts are performed in the form of improvised (irtijali) qasidas. The study consists of three chapters. The first chapter discusses sufism, religious music, and the relationship between sufism and music. The second chapter examines the establishment of the Shazeliyye Order, the life of Ebu'l-Hasan eş-Şâzelî, the branches of the order related to the subject of the study, and the formation process of the lodge in Elazığ. The third chapter evaluates the dhikr methods, hymns, and musical performances practiced in the lodge. The study employs qualitative research methods, particularly participant observation and interviews, and the collected musical works were transcribed into notation. As in many other sufi orders, the findings demonstrate that music occupies an important place within the Shazeliyye tradition.
Benzer Tezler
- Ekonomik bağlamda Suriyelilerin uyum sorunsalı: Elazığ örneği
The issue of adaptation Syrians immigrants in an economic context: The case of Elazığ
RECEP BOSTANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kamu YönetimiFırat ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YELİZ POLAT
- Suriyeli sığınmacıların entegrasyon süreci ve sorunları: Elazığ örneği
Integration process and problems of Syrian asylum seekers: The case of Elazığ
GAMZE DAĞDEVİREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
SosyolojiFırat ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE MERMUTLU
- Adıyaman havzasının genel ve uygulamalı jeomorfolojisi
General and applied geomorphology of the Adıyaman basin
SABRİ KARADOĞAN
- Ekonomik, sosyo-kültürel ve mekansal boyutlarıyla suriyeli mülteciler:Elazığ örneği
Syrian refugees in terms of economic, socio-cultural and spatial perspectives: The case of Elazığ
DUYGU TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaNecmettin Erbakan ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMİHA SULTAN TEKKANAT
- Yazılı belgeler ve arkeolojik kalıntılar ışığında Urartu Krallığının batı yayılımı
In the light of archaeological remain's and written document's spread of Urartian Kingdom to westward
BÜLENT GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
ArkeolojiYüzüncü Yıl ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HANİFİ BİBER