Öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlığı algılarının incelenmesi: Karma yöntem araştırması
An investigation of pre-service teachers' perceptions of artificial intelligence literacy: A mixed-methods study
- Tez No: 1018101
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BURCU GÜRKAN ERCAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Duyusal metafor, Eğitim teknolojisi, Sensory metaphor, Education technology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hasan Kalyoncu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri ve algıları farkındalık, kullanım, değerlendirme ve etik boyutlarıyla incelenmiştir. Bu araştırma nitel ve nicel verilerin birlikte kullanıldığı karma desenli araştırma yöntemiyle yürütülmüştür. Araştırmanın nicel verileri ''Yapay zekâ okuryazarlığı ölçeği'' kullanılarak toplanmış, öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın nitel verileri öğretmen adaylarının yapay zekâya ilişkin algılarını ve görüşlerini ortaya koymak amacıyla“Yapay zekâ … gibidir; çünkü …”metaforlar aracılığıyla ve yarı yapılandırılmış görüşme sorularıyla toplanarak araştırmaya derinlik kazandırması hedeflenmiştir. Araştırmadan elde edilen nicel veriler SPSS programı kullanılarak betimsel istatistikler, T-testi ve ANOVA istatistikleriyle analiz edilmiştir. Metafor sorusundan elde edilen nitel veriler MAXQDA 24 programında, görüşme sorularından elde dilen nitel veriler ise tema ve kodları içeren içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu farklı üniversitelerde öğrenim gören 811 öğretmen adaylarından 495'i yapay zekâ okuryazarlığı ölçeği sorularına, 303'ü metafor sorusuna ve 13'ü görüşme sorularına cevap vererek oluşturmuştur. Araştırmanın bulguları, öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık ölçeğinden elde edilen veriler doğrultusundan yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri ortanın üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Yapay zekâ okuryazarlığının boyutları ele alındığından öğretmen adayları farkındalık, kullanım ve değerlendirme boyutlarında düzeylerinin yüksek, yapay zekâya yönelik algıların ve görüşlerin olumlu olduğu belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının etik boyuta ilişkin algılarının diğer boyutlara göre daha sınırlı olduğu, içerisinde olası riskler barındıran bir araç olarak nitelendirdikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarının öğretmen yetiştirme programlarında yapay zekâ okuryazarlığına yönelik içerikler geliştirirken dikkat edilmesi gereken noktalara değinmesi açısından katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, pre-service teachers' levels of artificial intelligence (AI) literacy and their perceptions were examined across the dimensions of awareness, use, evaluation, and ethics. The study was conducted using a mixed-methods research design in which quantitative and qualitative data were employed together. Quantitative data were collected using the“Artificial Intelligence Literacy Scale”with the aim of determining pre-service teachers' AI literacy levels. Qualitative data were gathered to reveal pre-service teachers' perceptions and views on AI through metaphors using the prompt“Artificial intelligence is like … because …”and through semi-structured interview questions, with the intention of adding depth to the study. The quantitative data obtained from the research were analyzed using descriptive statistics, t-tests, and ANOVA through the SPSS software. The qualitative data obtained from the metaphor question were analyzed using the MAXQDA 24 software, while the qualitative data obtained from the interview questions were analyzed through content analysis, including themes and codes.The study group consisted of 811 pre-service teachers studying at different universities; of these, 495 responded to the AI literacy scale, 303 answered the metaphor question, and 13 participated in the interview questions. The findings indicated that, based on the data obtained from the AI literacy scale, pre-service teachers' AI literacy levels were above average. When the dimensions of AI literacy were examined, it was determined that pre-service teachers demonstrated high levels in the dimensions of awareness, use, and evaluation, and that their perceptions and views toward AI were generally positive. However, their perceptions regarding the ethical dimension were found to be more limited compared to the other dimensions, and AI was described as a tool that may involve potential risks. It is considered that the results of this study will contribute to identifying key issues that should be taken into account when developing AI literacy content within teacher education programs.
Benzer Tezler
- Fen eğitiminde yapay zekâ araçlarının kullanımının fen bilgisi öğretmen adaylarının 21. yüzyıl öğrenen becerileri ile fen okuryazarlık algılarına etkisi
The effect of using artificial intelligence tools in science education on science teacher candidates' 21st century learner skills and science literacy perceptions
VİLDAN YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZHAN NACAROĞLU
- Exploring EFL teachers' AI literacy and perspectives on AI integration in language education
İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten (EFL) öğretmenlerin yapay zekâ okuryazarlığı ve dil eğitiminde yapay zekâ entegrasyonuna ilişkin bakış açılarının incelenmesi
ELİF KADRİYE ÖZKAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve ÖğretimSüleyman Demirel ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİHAN ERDEMİR
- Matematik eğitiminde yapay zekâ kullanımına ilişkin matematik öğretmenleri ile öğretmen adaylarının algı ve yetkinliklerinin incelenmesi
An examination of the perception and competencies of mathematics teachers and teacher candidates on the use of artificial intelligence in mathematics education
FERAH EREN ÇEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAydın Adnan Menderes ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERSEN YAZICI
- Fen ve teknoloji okuryazarlığına ilişkin öz yeterlik algısı ile akademik başarı arasındaki ilişkinin yapay sinir ağı ile analizi
Analysis of the relationship between self-efficacy perception and academic achievement in science and technology literacy with artificial neural networks
İSMAİL ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimBurdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİMET IŞIK
- Investigating the process of critical literacy development of pre-service English teachers
İngilizce öğretmen adaylarının eleştirel okuryazarlık gelişim sürecinin incelenmesi
GÜLİN BALIKCIOĞLU AKKUŞ
Doktora
İngilizce
2025
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACER HANDE UYSAL