Bozova ilçesinde arazi kullanımı ve coğrafi bilgi sistemleri ile analizi
Landuse in Bozova district and analysis with geographical information systems
- Tez No: 1018296
- Danışmanlar: PROF. DR. ERSİN KAYA SANDAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) sonrası kırsal mekânsal değişim hızı artan yörelerden biri olan Şanlıurfa'nın Bozova ilçesinde, fiziki ve beşerî coğrafi unsurların tespit edilerek bu unsurların arazi kullanımı/örtüsü dinamikleriyle birlikte değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Bozova ilçesinin jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri, hidrografik yapısı, iklim özellikleri ve doğal bitki örtüsü ayrıntılı olarak analiz edilerek doğal çevrenin beşerî unsurlar ve arazi kullanımı üzerindeki etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Beşeri coğrafya kapsamında ise nüfusun tarihsel gelişimi, kır–kent nüfus oranlarındaki değişim, iç ve dış göç hareketleri, kırsal ve kentsel yerleşmelerin hiyerarşik yapısı, fonksiyonel özellikleri, gelişme yönleri, baraj altında kalan yerleşmeler, ürün deseninin zaman içindeki değişimiyle birlikte tarımsal yapı ve diğer ekonomik faaliyetler analiz edilerek arazi kullanımına olan etkisiyle birlikte ele alınmıştır. Araştırmada, 1985, 2003, 2021 ve 2025 yıllarına ait Landsat uydu görüntüleri üzerinden CBS ve UA teknikleri kullanılarak sulu tarım, kuru tarım, bozkır bitki örtüsü, orman, çıplak yüzey ve yapay alanlar gibi temel arazi sınıfları üretilmiş; güncel arazi kullanım/örtüsünün tespitiyle birlikte farklı yıllar arasındaki değişimler, mekânsal ve alansal olarak, neden-sonuç ilişkisiyle birlikte analiz edilmiştir. Tarım alanları içinde yoğunluğu fazla olan dikili tarım alanlarında yıllara göre meydana gelen değişimlerin tespiti için CORINE verilerinden de yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, Bozova'da nüfus artışıyla birlikte göç, gelişen ulaşım şartları, tarımda makineleşme, baraj ve artan sulama yatırımları sonrası tarımsal faaliyetlerin alan ve desen bakımından önemli ölçüde değiştiğini; sulu tarım ve dikili tarım alanlarının genişlemesine paralel olarak kuru tarım ve bozkır bitki örtüsü alanlarının azaldığını göstermektedir. Aynı süreçte ilçe II nüfusunda yaşanan değişimler, iç ve dış göç hareketleri ve Bozova ilçe merkezinin fonksiyonel özellikleri, yerleşme dokusunun ve yapay alanların gelişim yönlerini belirgin biçimde etkilemiştir. Çalışma, 1985–2025 arasındaki 40 yıllık süreçte doğal ve beşerî unsurlar nedeniyle Bozova ilçesinde nüfus, göç, yerleşme, arazi kullanımı ve ekonomik faaliyetler açısından önemli değişimler yaşandığını ortaya koymakta; ayrıca arazi kullanımı, tarımsal sulama ve yerleşmelerin gelişim süreçlerine yönelik coğrafi bir değerlendirme zemini sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
In this study, the aim is to identify the physical and human geographical components of Bozova district in Şanlıurfa—one of the rural areas where the pace of spatial change has accelerated following the Southeastern Anatolia Project (GAP)—and to evaluate these components together with land use/land cover (LULC) dynamics. The geological and geomorphological features, hydrographic structure, climatic characteristics, and natural vegetation of Bozova district are analyzed in detail to determine the influence of the natural environment on human elements and land use. Within the scope of human geography, the historical development of the population, changes in rural–urban population ratios, internal and external migration movements, the hierarchical structure of rural and urban settlements, their functional characteristics and directions of growth, settlements submerged by dam reservoirs, and the temporal change in crop patterns together with the agricultural structure and other economic activities are examined and evaluated in relation to their effects on land use. In the research, Landsat satellite images from 1985, 2003, 2021, and 2025 were processed using Geographic Information Systems (GIS) and remote sensing techniques to produce basic land-use/land-cover classes, including irrigated agriculture, rainfed agriculture, steppe vegetation, forest, bare surfaces, and artificial areas. Based on the mapping of current land use/land cover, changes between years were analyzed spatially and by areal extent within a cause–effect framework. To determine changes over time in permanent cropland, which is highly concentrated in agricultural areas, CORINE land cover data were also used. The findings indicate that, in Bozova, migration associated with population growth, improved transportation conditions, mechanization in IV agriculture, and dam and irrigation investments have led to a substantial reorganization of agricultural activities in terms of both area and pattern; irrigated and permanent agricultural lands have expanded, while rainfed agriculture and steppe vegetation areas have contracted. Over the same period, changes in the district's population, internal and external migration, and the functional characteristics of Bozova town center have markedly influenced the directions of development of the settlement pattern and artificial areas. The study reveals that, over the 40 years between 1985 and 2025, significant changes have occurred in Bozova district in terms of population, migration, settlement, land use and economic activities under the combined impact of physical and human factors, thereby providing a geographical framework for evaluating land use, agricultural irrigation and settlement development processes.
Benzer Tezler
- Antalya-Korkuteli yöresinde gübresiz ve sulamasız koşullarda yetiştirilen altunbaş kavun çeşidinde bitki besin maddelerinin ve jetasyon süresince değişimleri ve verim ile kaliteye etkileri
Seasonal variations and the effects of nutrients on yield and guality characteristics of sugar melon in Antalya-Korkuteli Region
ATİLA ÜNAL
- Mardin-Derik yöresi üst kretase yaşlı birimlerin planktonik foraminiferalarla planktonik foraminiferalarla biyostratigrafi incelemesi
A Biostratigraphic study on the planktonic foraminifera of the upper cretaceous units in the Mardin-Derik region
FERUDUN KURU
- Güneydoğu Anadolu bölgesinde hububat hortumluböceği (Pachytychius hordei (Brull?) (Coleoptera: curculionidae)'nin yayılış alanları ve biyo-ekolojisi üzerinde araştırmalar
Investigations on the distribution and bio-ecology of pachytychius hordei (Brull?) (Coleoptera: Curculionidae) in southeast Anatolian region
ZİYA ŞİMŞEK
- Kilis (Gülgümen-Boğazkerim) civarı glokonitli fosfat yatağının sedimantolojisi
Sedimantological investigation of glauconite phosphate beds of Kilis (Gülgümen-Boğazkerim) area
CAFER ŞERİFİ
