Y ve Z kuşaklarında sosyal medya ve yapay zeka sohbet botu bağımlılığının ortorektik eğilimler üzerindeki rolü
The role of social media and artificial intelligence chatbot addiction on orthorexic tendencies among generation Y and Z individuals
- Tez No: 1018627
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Son yıllarda dijital teknolojilerin kullanımındaki hızlı artış, bireylerin yaşam tarzı ve sağlık davranışlarını etkileyen önemli faktörlerden biri haline gelmiştir. Bu araştırma, Y ve Z kuşağı bireylerde sosyal medya bağımlılığı ve yapay zeka sohbet botu bağımlılığı ile ortorektik eğilimler üzerindeki rolünü incelemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, Kasım 2025 – Ocak 2026 tarihleri arasında Ankara ilinin çeşitli ilçelerinde yaşayan 18-45 yaş aralığındaki, yaş ortalaması Y kuşağında 34.14±5.69 yıl ve Z kuşağında 21.29±2.37 yıl olan 105 Y kuşağı ve 112 Z kuşağı olmak üzere toplam 217 gönüllü birey ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; sosyodemografik özellikler, antropometrik ölçümleri, beslenme alışkanlıkları, sağlık durumu, yaşam tarzı ve dijital alışkanlıklara ilişkin sorular ile Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (SMBÖ), Yapay Zeka Sohbet Botu Bağımlılığı Ölçeği (YZSBBÖ) ve Ortoreksiya Nervoza Testi (TON-17) aracılığıyla çevrimiçi ortamda toplanmıştır. Veriler SPSS 22.0 ve Jamovi 2.6.44 programları ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, Y kuşağında beden kütle indeksi ortalamasının (24.90±4.11 kg/m²), Z kuşağına (22.89±4.10 kg/m²) kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Z kuşağında günlük sosyal medya kullanım süresi Y kuşağına göre daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Sosyal medya bağımlılığı davranışsal alt boyut puanı Y kuşağında daha yüksek saptanırken, toplam puan ve diğer alt boyutlar açısından kuşaklar arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Yapay zeka sohbet botu bağımlılığı toplam puanı Y kuşağında (26.13±13.33), Z kuşağına (22.15±12.56) göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Ortoreksiya Nervoza Testi (TON-17) toplam puanı açısından kuşaklar arasında anlamlı farklılık saptanmazken, sağlıklı beslenme takıntısı ve bozukluk belirtileri alt boyutlarında Z kuşağının puanları daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Korelasyon analizlerinde, Y kuşağında sosyal medya bağımlılığı ile ortorektik eğilimler arasındaki ilişkinin sınırlı düzeyde olduğu; Z kuşağında ise SMBÖ alt boyutları ve toplam puanı ile TON-17 alt boyutları ve toplam puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunduğu belirlenmiştir (p<0.05). Yapay zeka sohbet botu bağımlılığı ile TON-17 arasındaki ilişki Y kuşağında anlamlı bulunmazken, Z kuşağında YZSBBÖ toplam puanı ile TON-17 besin kalitesi kontrolü, bozukluk belirtileri alt boyutları ve toplam puanı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0.05). Her iki kuşakta da sosyal medya bağımlılığı ile yapay zeka sohbet botu bağımlılığı arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Aracılık analizi sonucunda, yapay zeka sohbet botu bağımlılığının ortorektik eğilimler üzerindeki dolaylı etkisinin sosyal medya bağımlılığı aracılığıyla anlamlı olduğu belirlenmiştir (β=0.0965; p=0.010). Toplam etkinin anlamlı, doğrudan etkinin ise anlamlı olmadığı saptanmıştır. Bu bulgu, sosyal medya bağımlılığının yapay zeka sohbet botu bağımlılığı ile ortorektik eğilimler arasındaki ilişkide aracı bir değişken olarak rol oynayabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, sosyal medya bağımlılığı ve yapay zeka sohbet botu bağımlılığının ortorektik eğilimlerle ilişkili olabileceği; bu ilişkinin özellikle Z kuşağında daha belirgin olduğu görülmüştür. Araştırma bulguları, dijital davranış örüntülerinin beslenme davranışları ve ortorektik eğilimler açısından değerlendirilmesinin önemli olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The rapid increase in the use of digital technologies in recent years has become one of the major factors influencing individuals' lifestyles and health-related behaviors. This study was conducted to investigate the role of social media addiction and artificial intelligence chatbot addiction in orthorexic tendencies among Generation Y and Generation Z individuals. The study was carried out between November 2025 and January 2026 with a total of 217 volunteers living in various districts of Ankara, Türkiye, including 105 individuals from Generation Y and 112 individuals from Generation Z, aged between 18 and 45 years. The mean age was 34.14±5.69 years in Generation Y and 21.29±2.37 years in Generation Z. Data were collected online using a questionnaire including questions on sociodemographic characteristics, anthropometric measurements, dietary habits, health status, lifestyle, and digital habits, together with the Social Media Addiction Scale (SMAS), Artificial Intelligence Chatbot Addiction Scale (AICAS), and the Test of Orthorexia Nervosa (TON-17). Data were analyzed using SPSS version 22.0 and Jamovi version 2.6.44. The results showed that the mean body mass index (BMI) was significantly higher in Generation Y (24.90±4.11 kg/m²) than in Generation Z (22.89±4.10 kg/m²) (p<0.05). Daily social media use was significantly higher in Generation Z than in Generation Y (p<0.05). Although the behavioral subscale score of social media addiction was significantly higher in Generation Y, no significant differences were observed between the generations in terms of the total score or the other subscales (p>0.05). The total artificial intelligence chatbot addiction score was significantly higher in Generation Y (26.13±13.33) than in Generation Z (22.15±12.56) (p<0.05). No significant difference was found between the generations in the total TON-17 score; however, Generation Z had significantly higher scores in the Healthy Eating Obsession and Impairment Symptoms subscales (p<0.05). Correlation analyses revealed that the relationship between social media addiction and orthorexic tendencies was limited in Generation Y, whereas significant positive correlations were observed between all SMAS subscales and total score and all TON-17 subscales and total score in Generation Z (p<0.05). While no significant association was found between artificial intelligence chatbot addiction and TON-17 in Generation Y, significant positive correlations were observed in Generation Z between the total AICAS score and the Food Quality and Control, Impairment Symptoms, and total TON-17 scores (p<0.05). Significant positive correlations between social media addiction and artificial intelligence chatbot addiction were observed in both generations. Mediation analysis demonstrated that the indirect effect of artificial intelligence chatbot addiction on orthorexic tendencies through social media addiction was statistically significant (β=0.0965; p=0.010). Although the total effect was significant, the direct effect was not. These findings suggest that social media addiction may act as a mediator in the relationship between artificial intelligence chatbot addiction and orthorexic tendencies. In conclusion, both social media addiction and artificial intelligence chatbot addiction may be associated with orthorexic tendencies, and this relationship appears to be more pronounced among Generation Z individuals. These findings highlight the importance of evaluating digital behavioral patterns in relation to eating behaviors and orthorexic tendencies.
Benzer Tezler
- X, Y ve Z kuşaklarında sosyal medya bağımlılıklarının sınıflandırılması: İstanbul örneği
Classification of social media addictions in generations X, Y, and Z: Istanbul case
EREN ULUCAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiKütahya Dumlupınar ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞAFAK KIRIŞ
- Kuşakların tüketim davranışlarında değişim üzerine bir inceleme
A study on the change of generations' consumption behaviors
AYSU AYSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeKocaeli ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SEVİM KOÇER
- Sosyal medya pazarlamasının X, Y ve Z jenerasyonlarının satın alma niyeti üzerindeki etkisi ve bir araştırma
The effect of social media marketing on X, Y and Z generations' purchasing intention and a research
BÜŞRA ŞENEL
- Çevrimiçi müşteri yorumlarının Türkiye'de X, Y ve Z kuşaklarının satın alma davranışı üzerindeki etkileri
The effects of online customer reviews on the purchase behavior of generations X, Y and Z in Turkey
SUMRU KÜÇÜKA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeGebze Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FARID HUSEYNOV
- E-ticaret sitelerindeki ürün yorumlarının incelenmesi: X Y Z kuşağı üzerine bir araştırma
Analyzing product reviews on e-commerce sites: A study on generation X Y Z
FEYZA UZUNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Reklamcılıkİstanbul Medipol ÜniversitesiPazarlama İletişimi ve Reklamcılık Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. BİLGE KARAMEHMET ALTUNTAŞ