Türkiye'deki endemik barbus (Teleostei: Cyprinidae) türlerinin sitogenetik özellikleri
Cytogenetic properties of endemic barbus (Teleostei: Cyprinidae) species in Türkiye
- Tez No: 1018962
- Danışmanlar: PROF. DR. ATİLLA ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Biyoloji, Genetik, Zooloji, Biology, Genetics, Zoology
- Anahtar Kelimeler: Kromozom analizi, Sitogenetik, Tatlı su balıkları, Chromosome analysis, Cytogenetics, Freshwater fishes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kromozom çalışmaları, türlerin genetik çeşitliliğinin ortaya konulması ve evrimsel süreçlerinin aydınlatılmasında önemli bir role sahiptir. Özellikle, tüm genom duplikasyonu ile ortaya çıkan ve önemli bir evrimsel mekanizma olan poliploidinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'ye endemik Barbus anatolicus, Barbus ercisianus, Barbus escherichii, Barbus ida, Barbus niluferensis, Barbus oligolepis ve Barbus xanthos'un karşılaştırmalı sitogenetik analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı, hedef türlerin kromozomal özelliklerini ayrıntılı olarak belirlemek ve bu türler arasındaki karyotipik farklılıkları ortaya koyarak olası kromozomal evrim süreçlerini değerlendirmektir. B. escherichii dışındaki türlerin sitogenetik özellikleri, ilk kez bu çalışmada analiz edilmiştir. Barbus türlerinin kromozomal özellikleri, geleneksel sitogenetik protokoller (C-, Ag-NOR ve CMA3) kullanılarak ortaya çıkarılmıştır. Standart Giemsa boyama ile karyotip kompozisyonu ve kromozom morfolojileri; C-bantlama ile yapısal heterokromatin bölgelerinin dağılımı; Ag-NOR boyama ile aktif çekirdekçik düzenleyici bölgelerin (NOR) lokalizasyonu ve CMA₃ florokrom boyama ile GC bakımından zengin kromozomal bölgeler belirlenmiştir. Türlerin taksonomik statüsü, karyolojik verilerin filogenetik analizlerle bütünleştirilmesi yoluyla sınanmıştır. İncelenen yedi Barbus türü, paleotetraploid Barbus türleri gibi 2n = 4x = 100 sayıda kromozoma sahiptir. Kromozomlar metasentrik (m), submetasentrik (sm), subtelosentrik (st) ve telosentrik (t) olarak sınıflandırılmıştır ve iki kollu kromozomlar (m ve sm) sayıca daha fazladır. Karyotip formülü; B. anatolicus'ta 2n = 10m + 50sm + 30st + 10t (NF = 160), B. ercisianus'ta 2n = 12m + 52sm + 26st + 10t (NF = 164), B. escherichii'de 2n = 12m + 40sm + 26st + 22t (NF = 152), B. ida'da 2n = 14m + 40sm + 36st + 10t (NF = 154), B. niluferensis'te 2n = 18m + 36sm + 30st + 16t (NF = 154), B. oligolepis'te 2n = 14m + 44sm + 22st + 20t (NF = 158) ve B. xanthos'ta 2n = 10m + 48sm + 28st + 14t (NF = 158) olarak saptanmıştır. Tüm türlerde karyotipteki en büyük kromozom çifti sm olup, B. anatolicus, B. ercisianus, B. ida ve B. niluferensis'te bu çiftin kısa kollarında belirgin uzunluk heteromorfizmi saptanmış ve bu durum C-bantlama ve Ag-NOR boyama sonuçlarıyla doğrulanmıştır. Hiçbir türde heteromorfik cinsiyet kromozomları gözlenmemiştir ve karyotipler cinsiyetten bağımsızdır. C-bantlama, yedi Barbus türünün kromozomlarında, sentromerik ve perisentromerik bölgelerde yapısal heterokromatini ortaya çıkarmıştır. B. anatolicus, B. escherichii ve B. oligolepis'te interstisyel bantlar saptanmıştır. Ag-NOR boyama, tüm türlerde aktif homomorfik NOR'ların subtelosentrik kromozomlarda lokalize olduğunu göstermiştir. Aktif NOR sayısı B. niluferensis'te altı, diğer türlerde ise dört olarak saptanmıştır. Giemsa boyalı karyotiplerde gözlemlenen ikincil boğumlar, NOR taşıyan kromozomlarla ilişkilidir. CMA₃ boyama, GC zengin bölgeleri doğrulamış ve B. xanthos dışındaki türlerde ek sinyaller belirlenmiştir. Barbus türlerinde kromozom sayısının büyük ölçüde korunmuş olmasına karşın karyotip organizasyonu, heterokromatin dağılımı ve NOR lokalizasyonu bakımından farklılıklar bulunmuştur. Bu farklılıklar, poliploidizasyon sonrası gerçekleşen kromozomal yeniden düzenlenmeler, heterokromatin dinamikleri ve ribozomal DNA bölgelerindeki evrimsel değişimlerle ilişkili olabilir. Bu çalışmada elde edilen sitogenetik veriler, belirli kladlarda filogenetik sinyal taşımakla birlikte, Barbus cinsinde tür içi ve türler arası kromozomal evrimi daha iyi anlamak amacıyla, kromozomal organizasyon ve tekrarlayan DNA dizilerinin dağılımını inceleyen moleküler sitogenetik yaklaşımlarla desteklenmelidir.
Özet (Çeviri)
Chromosomal studies play a crucial role in elucidating genetic diversity and evolutionary processes in species. In particular, they contribute to the understanding of polyploidy, an important evolutionary mechanism resulting from whole-genome duplication. A comparative cytogenetic analysis was performed on seven Turkish endemic species of the genus Barbus: Barbus anatolicus, Barbus ercisianus, Barbus escherichii, Barbus ida, Barbus niluferensis, Barbus oligolepis, and Barbus xanthos. The aim of this study was to characterize the chromosomal features of the examined species and to assess patterns of chromosomal evolution through comparative analysis of their karyotypes. The cytogenetic characteristics of all species except B. escherichii are reported here for the first time. Chromosomal features of the studied Barbus species were investigated using conventional cytogenetic techniques, including C-banding, Ag-NOR staining, and CMA₃ fluorochrome staining. Karyotype composition and chromosome morphology were determined using conventional Giemsa staining; the distribution of constitutive heterochromatin was revealed by C-banding; active nucleolar organizer regions (NORs) were localized using Ag-NOR staining; and GC-rich chromosomal regions were identified by CMA₃ staining. Taxonomic relationships among the species were evaluated by integrating karyological and phylogenetic data. All seven Barbus species analyzed possessed 2n = 4x = 100 chromosomes, consistent with the palaeotetraploid condition characteristic of the genus Barbus. Chromosomes were classified as metacentric (m), submetacentric (sm), subtelocentric (st), and telocentric (t), and bi-armed chromosomes (m and sm) predominated numerically. The karyotype formulas were determined as follows: B. anatolicus 2n = 10m + 50sm + 30st + 10t (NF = 160), B. ercisianus 2n = 12m + 52sm + 26st + 10t (NF = 164), B. escherichii 2n = 12m + 40sm + 26st + 22t (NF = 152), B. ida 2n = 14m + 40sm + 36st + 10t (NF = 154), B. niluferensis 2n = 18m + 36sm + 30st + 16t (NF = 154), B. oligolepis 2n = 14m + 44sm + 22st + 20t (NF = 158), and B. xanthos 2n = 10m + 48sm + 28st + 14t (NF = 158). In all species, the largest chromosome pair was submetacentric. In B. anatolicus, B. ercisianus, B. ida, and B. niluferensis, a pronounced heteromorphism in the length of the short arms of this chromosome pair was observed, and this pattern was corroborated by both C-banding and Ag-NOR staining. No heteromorphic sex chromosomes were detected, and karyotype structure was independent of sex. C-banding revealed constitutive heterochromatin in the centromeric and pericentromeric regions of all seven Barbus species, while additional interstitial heterochromatic bands were observed in B. anatolicus, B. escherichii, and B. oligolepis. Ag-NOR staining demonstrated that active NORs were located on subtelocentric chromosomes in all species. Six active NORs were detected in B. niluferensis, whereas four were detected in the remaining species. Secondary constrictions observed in Giemsa-stained chromosomes corresponded to NOR-bearing chromosome pairs. CMA₃ staining revealed GC-rich chromosomal regions associated with NOR sites and additional GC-rich signals in all species except B. xanthos. Although chromosome number is highly conserved among Barbus species, variation was observed in karyotype structure, heterochromatin distribution, and NOR organization. These differences may be associated with chromosomal rearrangements following polyploidization, heterochromatin dynamics, and evolutionary changes affecting ribosomal DNA regions. Although the cytogenetic data obtained in this study provide phylogenetic signals for certain clades, further molecular cytogenetic approaches, particularly fluorescence in situ hybridization (FISH)-based analyses of repetitive DNA sequences, are required to better understand chromosomal evolution within and among species of the genus Barbus.
Benzer Tezler
- Türkiye'deki endemik sığla ağacının ( Liquidambar orientalis Mill. ) geçici daldırma sistemi ile mikroçoğaltımının araştırılması
Investigation of micropropagation of endemic sweetgum tree ( Liquidambar orientalis Mill. ) through temporary immersion system
ÖZLEM BARAN AYAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
BiyoteknolojiMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BETÜL BÜRÜN
- Türkiye'deki endemik Pseudodelphinium (Ranunculaceae) cinsinin morfolojik, anatomik ve palinolojik özellikleri
Palinological, morphological and anatomical characteristics of the endemic genus Pseudodelphinium (Ranunculaceae) in Turkey
YAĞMUR CÖMERT
- Türkiye'deki bazı endemik centaurea l. taksonları üzerinde morfolojik ve palinolojik araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BARBAROS YAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Ormancılık ve Orman MühendisliğiZonguldak Karaelmas ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. ZAFER KAYA
- Türkiye'deki relikt endemik sığla ağacı (Liquidambar orientalis mill. var. orientalis ve L. orientalis mill. var. integriloba fiori) populasyonlarındaki genetik çeşitliliğin RAPD (rastgele üretilen polimorfik DNA) belirteçleri yardımıyla belirlenmesi
Determination of genetic variation in relict endemic Liquidambar orientalis mill. var. orientalis and L. orientalis mill. var. integriloba fiori populations in Turkey by RAPD (random amplified polymorphic DNA) markers
ERSİN DOĞAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
BiyolojiMuğla ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KÖKSAL KÜÇÜKAKYÜZ
- Türkiye'deki relikt endemik sığla ağacı (Liquidambar orientalis Mill. var orientalis ve L. orientalis Mill. var. integriloba Fiori) populasyonlarında izoenzim polimorfizminin polyakrilamid jel elektroforezi (page) yöntemi ile saptanması
Determination of isozyme polymorphism in relict endemic Liquidambar orientalis Mill. var. orientalis and L. orientalis Mill. var. integriloba Fiori populations in Turkey by polyacrylamide gel electrophoresis (page) technique
EAYLETTİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
BiyolojiMuğla ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BELGİN GÖÇMEN TAŞKIN