Bir menkul kıymet türü olarak sukûku'l-icâre ve Islam hukuku açısından değerlendirilmesi
Sukûk al-ijarah as a type of securities and its evaluation according to Islamic law
- Tez No: 1019335
- Danışmanlar: PROF. DR. KEMAL YILDIZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, Din, Hukuk, Banking, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, faizsiz bankacılıkta likidite ihtiyacına cevap vermek amacıyla geliştirilen menkulleştirme uygulamalarından olan icâre sukûkun İslâm hukuku bakımından meşruiyetini, başlıca türleri özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, faizsiz finans alanında sıkça dile getirilen“özgünlük”tartışmasının kimi zaman aşırı idealist ve pratikten kopuk bir zeminde cereyan etmesini eleştirmekte ve bunun yerine İslam hukukunun maksatları (makâsıd), maslahat ve kolaylık ilkeleri çerçevesinde çözüm üretme imkânını sorgulamaktadır. Bu yönüyle tez, teorik mükemmeliyet iddiasından ziyade, pratikte karşılaşılan sorunları şer'î ilkelere uygun olarak temellendirmeyi ve bu sorunlara çözümler üretmeyi fıkhî yaklaşımlarına esas alan fakihlerin görüşlerini önemsemektedir. Tezin temel hedefi, icâre sukûk uygulamalarını klasik fıkıh literatürü ile çağdaş şer'î standartlarla mukayeseli bir şekilde ele alarak bu alanda ortaya çıkan temel fıkhî sorunları tespit etmek ve söz konusu sorunlara ilkelerle uyumlu çözüm önerileri sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda, tarihi süreçte ortaya çıkan bey' bi'l-vefâ ve bey' bi'l-istiğlâl gibi satış türleri, modern sukûklaştırma işlemleriyle benzerlikleri açısından ele alınmıştır. Bu satım türlerini meşruiyet ve mahiyet bakımından temellendirirken orijinal görüşler serdeden Hanefî fakihlerin yaklaşımları özellikle merkezde tutulmuştur. Ayrıca AAOIFI ile Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi tarafından alınan kararlar ve çağdaş akademik çalışmalar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve mevcut uygulamaların fıkhî tahliline odaklanılmıştır. Çalışmada ulaşılan temel bulgu, icâre sukûkun İslam hukukunun temel hükümleri ve maksatlarıyla çatışmadığı için özgün ve meşru kabul edilebileceği yönündedir. Bu çerçevede, icâre sukûk uygulamalarında mülkiyetin mahiyeti, geri alım taahhütleri, garanti mekanizmaları ve ikincil piyasa işlemleri gibi tartışmalı alanlar belirlenmiş; bazı uygulamaların fıkhî açıdan sorunlu olduğu, bazılarının ise uygun yapılandırmalarla meşrulaştırılmasının mümkün olduğu tespit edilmiştir. Tez, Türkiye'de sukûk alanındaki akademik ve hukukî boşluğa dikkat çekerek, özellikle icâre sukûk özelinde yapılacak yasal düzenlemelere fıkhî bakımdan teorik bir zemin sunmayı da hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine the legitimacy of ijarah sukuk-one of the securitization practices developed to meet the liquidity needs in interest-free banking-from the perspective of Islamic law, focusing specifically on its primary types. The study criticizes the fact that the debate on authenticity, frequently raised in the field of interest-free finance, sometimes takes place on an overly idealistic ground detached from practice. Instead, it explores the potential for generating solutions within the framework of the objectives of Islamic law (maqasid), public interest (maslahat), and the principles of facilitation. In this regard, rather than claiming theoretical perfection, the thesis prioritizes the views of jurists who base their jurisprudential approaches on grounding practical problems in accordance with Sharia principles and producing solutions for them. The primary objective of the thesis is to identify the fundamental jurisprudential issues arising in this field and to offer solution proposals compatible with principles by analyzing ijara sukuk practices comparatively with classical Islamic jurisprudence literature and contemporary Sharia standards. In line with this objective, historical types of sales such as bay' bil-wafa and bay' bil-istighlal are analyzed in terms of their similarities with modern securitization transactions. In grounding these types of sales in terms of legitimacy and nature, the approaches of Hanafi jurists who put forward original views are kept at the center. Furthermore, the resolutions adopted by AAOIFI and the International Islamic Fiqh Academy, along with contemporary academic studies, are evaluated comparatively, focusing on the jurisprudential analysis of current practices. The main finding of the study indicates that ijara sukuk can be considered authentic and legitimate, as it does not conflict with the fundamental rulings and objectives of Islamic law. Within this framework, controversial areas in ijara sukuk practices, such as the nature of ownership, purchase undertakings, guarantee mechanisms, and secondary market transactions, are identified; it has been determined that while some practices are jurisprudentially problematic, others can be legitimized through appropriate structures. By drawing attention to the academic and legal vacuum in the field of sukuk in Turkey, the thesis also aims to provide a theoretical framework from a jurisprudential perspective for legal regulations to be made specifically for ijara sukuk.
Benzer Tezler
- Uluslararası menkul kıymet yatırım uyuşmazlıklarında tahkim
Arbitration in international securities investment
RESUL CEVİZ
- Menkul kıymetlerin pazarlanması ve aracı kurumlar üzerine bir uygulama
Merketing of securıtıes and a study on ıntermediary ınstıtutıons
AYÇA ERTURAN
- Konut finansman sisteminde ihraç edilen menkul kıymetler ve teminatları
The securities issue on the housing finance systeme and their guaranties
ASLI MAKARACI
- Geleneklsel yöntemler ve veri zarflama analizi modelleriyle portföy performansının değerlendirilmesi: A tipi yatırım fonları üzerine uygulama
Evaluation of portfolio performance with traditional methods and data envelopment analysis: Application of a type mutual funds
AYŞE YILDIZ
- Finansal derinliğin ekonomik gelişmeye etkisi ve Avrupa Birliği üyeleri ile Türkiye`de finansal derinliğin istatiksel analizi
Başlık çevirisi yok
GÜLBAHAR TAŞKIRAN
