Tahir İlyasi'nin hayatı ve faaliyetleri (1881-1933)
Tahir Ilyasi his life and activities (1881-1933)
- Tez No: 1019364
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYNA ASKEROĞLU ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
19. yüzyılın sonundan 20. yüzyıl başlarına kadar Tatar toplumunda bir aydın, âlim, eğitimci ve aktivist olan Tahir İlyasi'nin (Tahir İlyas, Tahir İlyasi) faaliyetleri çalışmanın ana eksenini oluşturmuştur. Çalışma, İlyasi'nin hayatı ve entelektüel üretimini ve sosyal faaliyetlerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, İlyasi'un sadece bir din adamı veya Arapça uzmanı değil, aynı zamanda bir aydın olarak, Tatar toplumunun modernleşme ve kriz dönemlerinde oynadığı çok yönlü rolü ortaya koymaktır. Bu bağlamda, onun biyografisi, eğitimci, ilim adamı ve toplumsal aktör kimliklerinin bir bütün olarak incelenmesi şeklinde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma, tarihsel ve bilimsel nesnellik ilkeleri temelinde, karşılaştırmalı analiz, sentez ve genelleme gibi genel bilimsel yöntemler kullanılarak yürütülmüştür. Birincil kaynaklar arasında, Tahir İlyasi'nin 1921-1922 Türkiye-Mısır seyahatine ait Arap harfleriyle Eski Tatarca'da kaleme aldığı günlüğü, Tataristan Cumhuriyeti Millî Kütüphanesi ve Kazan Federal Üniversitesi Nadir Eserler koleksiyonlarında bulunan yazma eserleri (el-Müfid sözlüğü, İlm-i Cebir kitabı), iade-i itibar belgeleri, fotoğraf materyalleri ve ailesine ait hususi arşiv belgeleri yer almaktadır. Ayrıca, dönemin basını (Şura ve Yıldız gazeteleri) ve diğer tanıkların (Alimcan Barudi, Abdrahman Umerov) hatıraları ikincil kaynak olarak değerlendirilmiştir. Kronolojik çerçeve, İlyasi'nin doğumundan (1881) ölümüne (1933) kadar olan dönemi kapsamaktadır. Çalışma, Tahir İlyasi'nin üç temel alandaki faaliyetlerine ışık tutmayı amaçlamıştır: eğitimci ve ilim adamı kimliği, dini ve toplumsal liderlik rolü ve 1921-1922 açlık felaketindeki insani ve diplomatik faaliyetleri. Tahir İlyasi, Ceditçilik ideallerini benimsemiş tipik bir Tatar münevveri olarak, dinî ilimler ile modern bilimleri sentezleyen, eğitim ve yayın yoluyla toplumu aydınlatmaya çalışan ve toplumunun kıtlık yaşadığı en zor anında uluslararası insani yardım faaliyetleriyle öne çıkan çok yönlü bir şahsiyettir. Onun hayatı, 20. yüzyıl başlarında Tatar aydınının hem yerel hem de Türk İslâm dünyası ile olan organik bağlarını yansıtmaktadır. 1929'da sürgüne gönderilmesi ve 1933'teki ani ölümü, bu dönem aydınlarının trajik kaderinin bir parçasıdır. Bu çalışma, İlyasi'nin günlüğünün bilim dünyasına kazandırılması ve onun biyografisinin ilk kez bütüncül bir şekilde, eğitimci, âlim ve aktivist kimlikleri bağlamında ele alınmasıyla alana özgün bir katkı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, Tatar modernleşme tarihi, din-siyaset ilişkileri ve kriz dönemlerinde sivil toplum hareketleri üzerine yapılacak araştırmalar için yeni perspektifler açmaktadır.
Özet (Çeviri)
The activities of Tahir Ilyasov (Tahir Ilyas, Tahir Ilyasi) as an enlightener, scholar, educator, and social activist constituted the main axis of this study on late 19th and early 20th century Tatar society. The research aims to comprehensively examine the life, intellectual output, and social activities of this individual. The primary objective is to reveal Ilyasov's multifaceted role not merely as a religious figure or Arabic language specialist, but as an“enlightener”(prosvetitel) within Tatar society during periods of modernization and crisis. In this context, the study seeks to holistically analyze his biographical development and his identities as an educator, scholar, and social actor. The research was conducted based on the principles of historicism and scientific objectivity, utilizing the historical-comparative method as well as general scientific methods such as analysis, synthesis, comparison, and generalization. Primary sources include Tahir Ilyasov's original Arabic-script diary (seyahatnâme) from his 1921-1922 trip to Turkey and Egypt, manuscript works held in the Rare Collections of the National Library of the Republic of Tatarstan and Kazan Federal University (the Al-Mufid dictionary, the Ilmi Cebir book), rehabilitation documents, photographic materials, and personal archive documents from his family. Additionally, periodicals of the era (the newspapers Şura, Yıldız) and the memoirs of other witnesses (Alimcan Barudi, Abdrahman Umerov) were evaluated as secondary sources. The chronological framework encompasses the period from Ilyasov's birth (1881) to his death (1933). The study has shed light on Tahir Ilyasov's activities in three fundamental areas: his identity as an Educator and Scholar, his Religious and Community Leadership Role, and his Humanitarian and Diplomatic Activities during the 1921-1922 Famine Disaster. Tahir Ilyasi was a multifaceted personality, a typical Tatar intellectual (münevver) who embraced Jadidist ideals, synthesizing religious and modern sciences, striving to enlighten society through education and publishing, and emerging as a prominent figure through international humanitarian aid activities during his society's most difficult time (the famine). His life reflects the organic connections of the early 20th-century Tatar intelligentsia with both the local and the broader Turkic-Islamic world. His exile in 1929 and death in 1933 are part of the tragic fate of the intellectuals of that era. This study makes an original contribution to the field by introducing Ilyasov's diary to the scholarly world and by examining his biography for the first time in such a holistic manner within the context of his identities as an educator, scholar, and social actor. The findings open new perspectives for future research on Tatar modernization history, religion-politics relations, and civil society movements during crisis periods.
Benzer Tezler
- Firdevsi Süleyman-Name (44. cilt) metin ve fiiller üzerine bir deneme
Başlık çevirisi yok
ASUMAN AKAY
Doktora
Türkçe
1990
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MERTOL TULUM
- Mutahhar b. Tâhir el-Makdisî ve kelâmî görüşleri
Mutahhar b. Tahir al-Maqdisi and His Kalami/Theological Views
BETÜL ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Dinİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLYAS ÇELEBİ
- Muhammed Cemaleddin el-Kasimi ve kelami görüşleri
Muhammed Cemaleddin el-Kasimi and his views of kalam
MUSTAFA YÜCE
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MUHİT MERT
- Abdulbaki Gölpınarlı'nın eserlerinde Hz. Ali tasavvuru: Kaynakları ve etkileri
Proposal of Hz. Ali in Addulbaki Gölpinarli's works: Sources and effects
LEYLA İLKAY ÖZSÜER