Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının tıp etiğinde endikasyon ve özerklik kavramları bağlamında normatif analizi ve değerlendirilmesi
Normative analysis and evaluation of traditional and complementary medicine practices in the context of indication and autonomy in medical ethics
- Tez No: 1019560
- Danışmanlar: PROF. DR. İLHAN İLKILIÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Deontoloji ve Tıp Tarihi, Medical History and Ethics
- Anahtar Kelimeler: Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT), Tıbbi Endikasyon, Özerklik, Bilgilendirilmiş Rıza, Epistemolojik Çoğulculuk, Kanıt, Aydınlatılmış onam, Tıbbi özerklik, Tıp-geleneksel, Complementary and Alternative Medicine (CAM), Medical Indication, Autonomy, Informed Consent, Epistemological Pluralism, Evidence, Clinical autonomy, Medicine-traditional
- Yıl: 2023
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tıp Tarihi ve Etik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modern tıpta tıbbi bir tedavinin etik açıdan meşru olabilmesi için tıbbi endikasyonun bulunması ve hastanın rızasının alınması temel koşullardandır. Rızanın geçerli olabilmesi için ise hastanın karar açısından gerekli bilgiler hakkında bilgilendirilmesi ve bu bilgileri yeterli ölçüde anlayabilmesi gerekir. Modern tıpta klinik kararların gerekçelendirilmesinde bilimsel araştırmalardan elde edilen kanıtlar temel bir epistemik kaynak oluşturmakta, Kanıta Dayalı Tıp (KDT) yaklaşımı ise bu kanıtların sistematik biçimde değerlendirilmesine yönelik başlıca çerçevelerden birini sunmaktadır. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) uygulamalarındaki bilgi ise epistemolojik özellikleri ve biyomedikal bilgiyle ilişkisi bakımından farklılık gösterebilmektedir. Bazı GETAT uygulamalarına ilişkin bilgi iddiaları biyomedikal araştırma yöntemleriyle ifade edilebilir ve sınanabilirken, bazı uygulamaların dayandığı kavramsal veya açıklayıcı çerçeveler biyomedikal epistemolojiye bütünüyle çevrilemeyebilir. Bu nedenle GETAT uygulamalarının tek ve homojen bir epistemik kategori olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Bununla birlikte, bir müdahalenin etki mekanizmasının biyomedikal epistemoloji içinde bütünüyle açıklanamaması, klinik sonuçlarının gözlemlenemeyeceği veya değerlendirilemeyeceği anlamına gelmez. Müdahalenin gözlemlenebilir klinik etkisi ile bu etkiyi açıklayan teori birbirinden ayrılabilir. Bu durum, GETAT uygulamalarının tıbbi endikasyon ve hastanın bilgilendirilmiş rızası açısından hangi koşullarda etik açıdan meşru kabul edilebileceği sorusunu ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmada söz konusu epistemolojik sorunlar göz önüne alınarak, tıp etiği açısından merkezi öneme sahip olan tıbbi endikasyon ile hastanın özerkliği ve bilgilendirilmiş rızası bağlamında modern tıp ve GETAT uygulamaları normatif açıdan analiz edilmiş ve etik açıdan değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede modern tıp ile GETAT arasındaki bilgi farkının gradüel veya kategorik olması, müdahalenin etkililik ve verimlilik düzeyi, kategorik fark durumunda epistemolojik çoğulculuğun kabul veya reddedilmesi ve hastanın bilgilendirilmesi ile rızası temel ölçütler olarak ele alınmıştır. Yapılan analiz sonucunda, GETAT uygulamalarının etik meşruiyetinin yalnızca geleneksel kullanım geçmişine, farklı bir epistemik çerçeveye dayanmasına veya hasta tarafından talep edilmesine bağlanamayacağı; tıbbi endikasyon ile özerklik ve bilgilendirilmiş rıza koşullarının birbirinin yerine geçmeyen, birbirini tamamlayan meşruiyet koşulları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Epistemolojik çoğulculuğun kabul edilmesinin farklı epistemik çerçevelerin yalnızca biyomedikal epistemolojiye bütünüyle çevrilemedikleri için geçersiz sayılmamasına imkân verebileceği, ancak bunun etik rölativizmi gerektirmediği savunulmuştur. Kategorik epistemik farkın bulunduğu durumlarda ise hastanın, müdahalenin kendi kavramsal açıklaması ile bu açıklamanın biyomedikal kanıt statüsünü birbirine karıştırmamasını sağlayacak ölçüde bilgilendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Hastanın bilgilendirilmek istememesi de bilgilendirme yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldıran bir durum olarak değerlendirilmemiştir. Bu çerçevede GETAT uygulamalarının epistemik ve klinik özelliklerine göre değerlendirilmesine ve etik meşruiyet koşullarının belirlenmesine yönelik normatif bir yaklaşım ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
In modern medicine, the presence of a medical indication and the patient's consent are among the fundamental conditions for a medical intervention to be considered ethically legitimate. For consent to be valid, the patient must be informed about the information relevant to the decision and must be able to understand this information to a sufficient degree. In modern medicine, evidence derived from scientific research constitutes a fundamental epistemic source for the justification of clinical decisions, while Evidence-Based Medicine (EBM) provides one of the principal frameworks for the systematic evaluation of such evidence. The knowledge underlying Traditional and Complementary Medicine / Complementary and Alternative Medicine (CAM) practices may vary in its epistemological characteristics and in its relationship to biomedical knowledge. While knowledge claims concerning some CAM practices can be expressed and tested using biomedical research methods, the conceptual or explanatory frameworks underlying other practices may not be fully translatable into biomedical epistemology. CAM practices therefore cannot be regarded as a single, epistemically homogeneous category. Moreover, the inability to fully explain the mechanism of an intervention within biomedical epistemology does not necessarily imply that its clinical outcomes cannot be observed or evaluated. The observable clinical effects of an intervention can be distinguished from the theory used to explain those effects. This raises the question of under what conditions CAM practices can be considered ethically legitimate with respect to medical indication and informed consent. In this study, taking these epistemological issues into account, modern medicine and CAM practices were normatively analyzed and ethically evaluated in the context of medical indication, patient autonomy, and informed consent, all of which are of central importance in medical ethics. The analysis considered whether the epistemic difference between modern medicine and CAM is gradual or categorical, the level of effectiveness and efficiency of the intervention, the acceptance or rejection of epistemological pluralism in cases of categorical difference, and the disclosure of information to the patient and the patient's consent as key criteria. The analysis concluded that the ethical legitimacy of CAM practices cannot be based solely on their history of traditional use, their reliance on a different epistemic framework, or patient demand; rather, medical indication and the requirements of autonomy and informed consent constitute complementary conditions of ethical legitimacy that cannot substitute for one another. Epistemological pluralism may allow different epistemic frameworks to be recognized without being rejected merely because they cannot be fully translated into biomedical epistemology; however, such pluralism does not entail ethical relativism. In cases involving a categorical epistemic difference, patients should be provided with sufficient information to prevent them from conflating an intervention's own conceptual explanation with the biomedical evidential status of that explanation. A patient's preference not to receive information was likewise not considered sufficient, in itself, to eliminate the obligation of disclosure. On this basis, the study proposes a normative approach for evaluating CAM practices according to their epistemic and clinical characteristics and for determining the conditions of their ethical legitimacy.
Benzer Tezler
- Spor yaralanmaları kaynaklı ağrı yönetiminde kullanılan farmakolojik ajanlar ile geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının karşılaştırılması
Comparing of pharmacological agents and traditional and complementary medicine practices in the management of pain due to sports injuries
SOMER HELVACI
Doktora
Türkçe
2025
Eczacılık ve FarmakolojiLokman Hekim ÜniversitesiGeleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMAL ÇEVİK
- Tip 1 diyabet tanılı hastaların ebeveynlerinde geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının kullanım durumu ve etkileyen faktörler
Başlık çevirisi yok
BEGÜM BODUR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM KARA
- Sağlık turizmi perspektifinden GETAT (geleneksel ve tamamlayıcı tıp) uygulamalarının potansiyeli: SWOT analiziyle bir değerlendirme
The potential of traditional and complementary medicine (T&CM) practices from the perspective of medical tourism: An evaluation through SWOT analysis
MERVE ÖNDEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiDüzce ÜniversitesiSağlık Turizmi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKADİR KAYA
- Hemşirelerin primer dismenore ile baş etmede kullandıkları geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının belirlenmesi
Determination of traditional and complementary medicine practices used by nurses in coping with primary dysmenorrhea
MELEK SEVER
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Kadın Hastalıkları ve DoğumGaziantep ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİMGE ZEYNELOĞLU
- Türk Tabipleri Birliği yüksek onur kurulu bağlamında Türkiye'de geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının etik ve hukuk boyutları
Ethic and legal aspecs of traditional and complementary medicine in contex of Turkish Medical Association's high honour board
RASİM LEVENT KILIÇASLAN
Doktora
Türkçe
2024
FizyopatolojiAnkara ÜniversitesiTıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERNA ARDA