Okul öncesi çocuklarda besin güvencesizliğinin nutrisyonel ve gelişimsel durum üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of food insecurity on nutritional and developmental status in preschool children
- Tez No: 1019676
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZLEM TEZOL
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Besin güvencesizliği, okul öncesi çocuk, malnutrisyon, riskli beslenme, Gıda güvencesi, Protein enerji malnütrisyonu, Risk altındaki çocuklar, Çocuk-okul öncesi, Child, food insecurity, malnutrition, nutritional risk, Food security, Protein-energy malnutrition, Children under risk
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Beslenme, sağlıklı yaşamın sürdürülebilmesi için temel bir gereksinim olup çocukluk döneminde büyüme ve gelişmenin en önemli belirleyicisidir. Çocuklar, hızlı büyüme süreçleri nedeniyle erişkinlere kıyasla daha yüksek enerji ve besin öğesi gereksinimine sahiptir ve bu gereksinimlerin karşılanmaması kısa ve uzun dönem sağlık durumlarını etkileyebilmektedir. Bu bağlamda besin güvencesizliği, çocuk sağlığını tehdit eden önemli bir küresel halk sağlığı sorunu olarak öne çıkmaktadır. Sosyoekonomik eşitsizlikler, ekonomik dalgalanmalar ve çevresel faktörler nedeniyle birçok hane yeterli ve güvenli gıdaya düzenli olarak erişememekte, bu durum çocukların beslenme durumunu ve gelişimsel süreçlerini olumsuz etkilemektedir. Klinik pratikte çocukların büyüme ve gelişmesinin düzenli izlenmesi temel yaklaşım olmakla birlikte, hanehalkı besin güvencesinin sorgulanmaması ve besin güvencesizliğini nesnel olarak ölçen standart biyobelirteçler için fikir birliğinin olmaması önemli eksikliklerdir. Bu çalışmada, besin güvencesi olan ve olmayan okul öncesi çocukların antropometrik ölçümlerinin, riskli beslenme durumlarının, nutrisyonel biyobelirteç düzeylerinin ve gelişimsel tarama testi sonuçlarının karşılaştırılması, besin güvencesizliği ile okul öncesi çocukların nutrisyonel ve gelişimsel durumları arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlandı. Bu analitik kesitsel çalışmaya 1 Şubat 2025 – 1 Şubat 2026 tarihleri arasında Mersin Üniversitesi Hastanesi Genel Pediatri Polikliniği'ne sağlam çocuk izlemi için başvuran 24–72 aylık 175 sağlıklı çocuk ve anneleri dahil edildi. Çocuğa, anneye ve aileye ait sosyodemografik özellikler sorgulandı. Hanehalkı besin güvencesi durumu Hanehalkı Besin Güvencesizliği Erişim Ölçeği (HFIAS) ile değerlendirildi. Çocukların beslenme durumu Okul Öncesi Çocuklarda Beslenme Tarama Aracı (OBTA) ile incelendi. Antropometrik ölçümler yapılarak yaşa göre ağırlık ve yaşa göre boy z-skorları hesaplandı, vücut kitle indeksi persentilleri belirlendi. Gelişimsel değerlendirme Denver II Gelişimsel Tarama Testi ile yapıldı ve nutrisyonel biyobelirteç olarak serum karoten, beta-karoten ve beta-kriptoksantin düzeyleri ELISA yöntemi ile ölçüldü. Okul öncesi eğitim alma ve rutin dışı aşılanma (özel aşıları yaptırma) oranları, besin güvencesizliği olan grupta daha düşük bulundu (sırasıyla p=0,004 ve p=0,002). Ebeveynlerde düşük eğitim düzeyi (p<0,001 ve p=0,001), çalışmayan anne (p=0,001) ve işsiz baba (p<0,001) sıklığı besin güvenvesizliği olan çocuklarda daha yüksekti. Besin güvencesizliği olan çocukların hanelerinin aylık geliri, besin güvencesi olanlardan daha düşüktü (p<0,001). Antropometrik z-skor ortalamaları ve malnutrisyon sıklıkları açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Besin güvencesizliği olan çocukların OBTA toplam puanı, besin güvencesi olanların toplam puanından daha yüksek bulundu (p<0,001) ve yüksek riskli beslenme sıklığı besin güvenvesizliği olan çocuklarda daha yüksekti (p<0,001). OBTA alt boyutlarının tamamında besin güvencesizliği olan çocuklar daha yüksek puanlara sahipti (gıda ve sıvı alımı p=0,003; büyüme ve gelişme p=0,043; fiziksel aktivite p=0,001; beslenme davranışını etkileyen faktörler p<0,001). HFIAS ve OBTA puanları arasında orta düzeyde pozitif korelasyon saptandı (rho=0,40; p<0,001). Besin güvencesizliğinin, karıştırıcı faktörlerden bağımsız olarak, yüksek riskli beslenme olasılığını 5,1 kat artırdığı saptandı (p=0,001). Serum nutrisyonel biyobelirteç düzeyleri ve Denver II sonuçları, besin güvencesi olan ve olmayan çocuklar arasında farklılık göstermedi (p>0,05). Sonuç olarak, besin güvencesizliği okul öncesi çocuklarda yüksek riskli beslenme ile ilişkilidir. Yüksek riskli beslenme besin çeşitliliği, beslenme davranışları, besin alım düzeyleri, fiziksel büyüme ve fiziksel aktivite düzeyleri açısından ciddi olumsuzluğa işaret eder. Besin güvencesizliğinin hem doğrudan hem de riskli beslenme üzerinden yol açacağı kısa ve uzun dönem sağlık sorunları, çocukların besin güvencesi sağlanarak önlenebilir.
Özet (Çeviri)
Nutrition is a fundamental requirement for the maintenance of a healthy life and constitutes the most important determinant of growth and development during childhood. Due to their rapid growth processes, children have higher energy and nutrient requirements compared to adults, and failure to meet these requirements may affect both their short- and long-term health status. In this context, food insecurity emerges as a significant global public health problem that threatens child health. Owing to socioeconomic inequalities, economic fluctuations, and environmental factors, many households are unable to access sufficient and safe food on a regular basis, which adversely affects children's nutritional status and developmental processes. Although regular monitoring of children's growth and development is the main approach in clinical practice, the lack of routine assessment of household food security and the absence of consensus on standard biomarkers that objectively measure food insecurity represent important shortcomings. The aim of this study was to compare anthropometric measurements, risky nutritional status, nutritional biomarker levels, and developmental screening test results of preschool children with and without food security, and to investigate the relationship between food insecurity and the nutritional and developmental status of preschool children. This analytical cross-sectional study included 175 healthy children aged 24–72 months and their mothers who presented for well-child visits to the General Pediatrics Outpatient Clinic of Mersin University Hospital between February 1, 2025, and February 1, 2026. Sociodemographic characteristics of the child, mother, and family were recorded. Household food security status was assessed using the Household Food Insecurity Access Scale (HFIAS). The nutritional status of the children was evaluated using the Nutrition Screening Tool for Every Preschooler (NutriSTEP). Anthropometric measurements were obtained, and weight-for-age and height-for-age z-scores were calculated, while body mass index percentiles were determined. Developmental assessment was performed using the Denver II Developmental Screening Test, and serum carotene, beta-carotene, and beta-cryptoxanthin levels were measured as nutritional biomarkers using the ELISA method. Rates of preschool education attendance and non-routine vaccination (administration of optional vaccines) were found to be lower in the food-insecure group (p=0.004 and p=0.002, respectively). The frequency of low parental education levels (p<0.001 and p=0.001), unemployed mothers (p=0.001), and unemployed fathers (p<0.001) was higher among children experiencing food insecurity. The monthly household income of children with food insecurity was lower than that of food-secure children (p<0.001). No significant differences were found between the groups in terms of mean anthropometric z-scores and the prevalence of malnutrition (p>0.05). The total score of the nutritional NutriSTEP was higher in children with food insecurity compared to those with food security (p<0.001), and the prevalence of high-risk nutritional status was also higher in the food-insecure group (p<0.001). In all subdimensions of the NutriSTEP, children with food insecurity had higher scores (food and fluid intake p=0.003; growth and development p=0.043; physical activity p=0.001; factors affecting nutritional behavior p<0.001). A moderate positive correlation was found between HFIAS and NutriSTEP scores (rho=0.40; p<0.001). Food insecurity was associated with a 5.1-fold increase in the likelihood of high-risky nutrition, independent of confounding factors (p=0.001). Serum nutritional biomarker levels and Denver II results did not differ between children with and without food security (p>0.05). In conclusion, food insecurity is associated with high-risk nutritional status in preschool children. High-risk nutrition indicates significant adverse conditions in terms of dietary diversity, eating behaviors, levels of food intake, physical growth, and physical activity. The short- and long-term health problems that may arise directly or indirectly from food insecurity can be prevented by ensuring food security for children.
Benzer Tezler
- Hatay İskenderun İlçesinde Yaşayan 3-5 Yaş Arası Çocuklarda Besin Çeşitliliği, Beslenme Durumu ve Hanehalkı Besin Güvencesizliğinin Saptanması ve Antropometrik Ölçümlerle İlişkisinin Belirlenmesi
Determination of Food Variety, Nutritional Status, and Household Food Insecurity Among Children Aged 3–5 Living in the İskenderun District of Hatay, and the Assessment of Their Relationship with Anthropometric Measurements
GÜNTÜLÜ GÖÇMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikDogu Akdenız Unıversıtesı-Eastern Medıterranean UnıversıtyBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MÜJGAN ÖZTÜRK
YRD. DOÇ. DR. BEGÜM HARMANCIOĞLU
- Tamamlayıcı beslenme dönemindeki anne tutum ve davranışlarının okul öncesi çocuklarda besin seçiciliğine etkisi
The effect of maternal attitudes and behaviors in the complementary feeding period on food selectivity in preschool children
İNCİLAY KARAGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİNEM BAYRAM
- Piaget'in bilişsel gelişim kuramına dayalı beslenme eğitiminin okul öncesi çocuklarda besin tüketimi, beslenme ve yeme davranışına etkisi: mix metod çalışma
The effect of nutrition education based on piaget's theory of cognitive development on food consumption, nutrition and eating behaviour in preschool children: A mixed method study
PERİHAN SOLMAZ
- Çocuklarda yeme davranışı besin tüketimi ve koku fonksiyonları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between eating behavior, food consumption, and olfactory functions in children
AYÇA SEVDANUR ÜSTÜNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiAile Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GONCA KESKİNDEMİRCİ
- Bir-üç yaş grubu sağlıklı çocuklarda beslenme alışkanlıkları ve günlük posa alım düzeyleri
Daily fiber intakes and nutritional habits of 1-3 years old healthy children
ÖZLEM ATALAY TERZİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiDiyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN PEKCAN