Ergen Sporcularda Algılanan Ebeveyn Tutumunun Spora Bağlılığı Yordamasında Temel Psikolojik İhtiyaçların Aracı Rolü
The Mediating Role of Basic Psychological Needs in the Prediction of Perceived Parental Attitude to Sport Commitment in Adolescent Athletes
- Tez No: 1019917
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE ÇAĞLAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Spor, Psychology, Sports
- Anahtar Kelimeler: Ergen sporcular, ebeveyn özerklik desteği, psikolojik kontrol, temel psikolojik ihtiyaçlar, spora bağlılık, Spor psikolojisi, Adolescent athletes, parental autonomy support, psychological control, basic psychological needs, sport commitment, Sport psychology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Spor Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Spor Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
daha sonra doldurulacaktBu tez çalışmasının amacı, ergen sporcularda algılanan anne ve baba özerklik desteği ile psikolojik kontrolünün hevesli ve zorunlu spora bağlılık üzerindeki etkilerini incelemek ve bu ilişkilerde temel psikolojik ihtiyaçların tatmin ve engellenme boyutlarının aracı rolünü test etmektir. Araştırma nicel, kesitsel ve ilişkisel desende yürütülmüştür. Çalışma grubunu, farklı spor kulüplerinde aktif olarak spor yapan 14–17 yaş aralığında 392 lisanslı ergen sporcu oluşturmaktadır (x̄yaş = 15.20, SS = 1.03 yıl). Veriler; Leuven Algılanan Ana-Babalık Ölçeği–Ergen Sürümü, Sporda Temel Psikolojik İhtiyaçlar Durumu Ölçeği ve Spora Bağlılık Ölçeği-2'nin hevesli ve zorunlu bağlılık alt boyutları kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde çoklu aracılık modeli benimsenmiş; dolaylı etkiler 5000 bootstrap örneklemi ve %95 güven aralıkları kullanılarak test edilmiştir. Cinsiyet ve spor deneyimi kontrol değişkenleri olarak ele alınmıştır. Bulgular, anne özerklik desteğinin hevesli ve zorunlu bağlılık üzerindeki doğrudan etkilerinin anlamlı olmadığını; hevesli bağlılıkla ilişkisinin özerklik tatmini, yeterlik tatmini ve ilişkili olma engellenmesi, zorunlu bağlılıkla ilişkisinin ise özerklik tatmini aracılığıyla ortaya çıktığını göstermiştir. Anne psikolojik kontrolünün hevesli bağlılık üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamış; bu ilişkinin özerklik tatmini, yeterlik tatmini ve ilişkili olma engellenmesi aracılığıyla dolaylı olarak açıklandığı belirlenmiştir. Anne psikolojik kontrolünün zorunlu bağlılık üzerindeki doğrudan ve toplam etkileri ise anlamlı değildir. Baba özerklik desteğinin hevesli bağlılık üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamış; bu ilişkinin özerklik tatmini, yeterlik tatmini ve yeterlik engellenmesi aracılığıyla açıklandığı görülmüştür. Baba özerklik desteğinin zorunlu bağlılık üzerinde negatif yönde anlamlı doğrudan ve toplam etkileri olduğu; ayrıca özerklik tatmini ve yeterlik engellenmesi aracılığıyla dolaylı etkiler gösterdiği belirlenmiştir. Baba psikolojik kontrolünün hevesli bağlılık üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamış; bu ilişkinin özerklik tatmini, yeterlik tatmini ve ilişkili olma engellenmesi aracılığıyla açıklandığı görülmüştür. Baba psikolojik kontrolünün zorunlu bağlılık üzerinde ise pozitif yönde anlamlı doğrudan ve toplam etkileri olduğu, dolaylı etkinin yalnızca özerklik tatmini aracılığıyla anlamlı olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, ergen sporcularda ebeveyn özerklik desteği ve psikolojik kontrolünün hevesli ve zorunlu spora bağlılıkla ilişkilerinin anne ve baba modellerine göre farklılaştığını; bu ilişkilerde özellikle özerklik ve yeterlik tatmininin önemli aracı değişkenler olarak öne çıktığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this thesis was to examine the effects of perceived maternal and paternal autonomy support and psychological control on enthusiastic and constrained sport commitment among adolescent athletes, and to test the mediating role of basic psychological need satisfaction and frustration in these relationships. The study used a quantitative, cross-sectional, and correlational design. The sample consisted of 392 licensed adolescent athletes aged 14–17 years who were actively participating in sports across different clubs (Mage = 15.20, SD = 1.03). Data were collected using the Leuven Adolescent Perceived Parenting Scale, the Basic Psychological Needs in Sport Scale, and the enthusiastic and constrained commitment subscales of the Sport Commitment Questionnaire-2. A multiple mediation model was used, and indirect effects were tested with 5,000 bootstrap samples and 95% confidence intervals. Gender and sport experience were included as control variables. The findings showed that the direct effects of maternal autonomy support on enthusiastic and constrained commitment were not significant. Its relationship with enthusiastic commitment was mediated by autonomy satisfaction, competence satisfaction, and relatedness frustration, whereas its relationship with constrained commitment was mediated by autonomy satisfaction. Maternal psychological control had no significant direct effect on enthusiastic commitment; however, this relationship was indirectly explained through autonomy satisfaction, competence satisfaction, and relatedness frustration. Its direct and total effects on constrained commitment were not significant. Paternal autonomy support had no significant direct effect on enthusiastic commitment, and this relationship was explained through autonomy satisfaction, competence satisfaction, and competence frustration. Paternal autonomy support had significant negative direct and total effects on constrained commitment and also indirect effects through autonomy satisfaction and competence frustration. Paternal psychological control had no significant direct effect on enthusiastic commitment, and this relationship was explained through autonomy satisfaction, competence satisfaction, and relatedness frustration. Paternal psychological control had significant positive direct and total effects on constrained commitment, whereas the indirect effect was significant only through autonomy satisfaction. In conclusion, this study shows that the relationships of parental autonomy support and psychological control with enthusiastic and constrained sport commitment differ across maternal and paternal models, and that autonomy and competence satisfaction are particularly important mediators in these relationships.
Benzer Tezler
- Ergen sporcularda sosyal kimlik ile pozitif gençlik gelişimi ilişkisinde algılanan ebeveyn katılımının düzenleyici rolü
The regulatory role of perceived parental involvement in the relationship between social identity and positive youth development in adolescent athletes
KEREM ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiSpor ve Egzersiz Psikolojisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ DURDUBAŞ
- Şema terapi perspektifinden sporcuların zihinsel dayanıklılıkları üzerinde çocukluk yaşantılarının rolü
The role of childhood experiences on the mental toughness of athletes from the perspective of schema therapy
ELİF NUR ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiMarmara ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ KARAGÖZOĞLU
- Ciddi boş zaman aktivitesi olarak basketbol oynayan ergen sporcularda, psikolojik dayanıklılık ve zihinsel antrenmanın algılanan performansa etkisi
The effect of psychological resilience and mental training on perceived performance in adolescent players playing basketball as a serious leisure activity
ORÇUN ÖZCAN
- Otokratik antrenör liderlik tarzı ile tükenmişlik arasındaki ilişki: Reddedilme duyarlılığı, benlik değeri ve algılanan sosyal desteğin aracı rolü
The relationship between autocratic coaching leadership style and burnout: The mediating role of rejection sensitivity, self-esteem, and perceived social support
GAMZE DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiSpor ve Egzersiz Psikolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YASEMİN ABAYHAN
- Güreş kulüplerinde örgütsel destek algısının geleceğe yönelik beklentiler üzerine etkisi: Yıldız ve genç güreşçiler örneği
The effect of perception of organizational support on future expectations in wrestling clubs: A study on cadet and junior wrestlers
ERHAN BAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SporSivas Cumhuriyet ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET GÜL