El-iktirâh bağlamında nahiv usûlü ve fıkıh usûlü terimlerinin mukayesesi
The comparison of the terminology of usūl al-nahw and usūl al-fiqh in the context of al-iqtirāh
- Tez No: 1020200
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULKADİR BAYAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Dilbilim, Religion, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: es-Süyûtî, el-İktirâh, Nahiv Usûlü, Fıkıh Usûlü, Metodoloji, al-Suyūṭī, al-Iktirāh, Usūl al-Naḥw, Usūl al-Fiqh, Methodology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada es-Süyûtî (ö. 911/1505)'nin el-İktirâh fî usûli'n-nahv adlı eseri özelinde, Arap dil bilgisinin metodolojisini oluşturan nahiv usûlü ile fıkıh usûlü kavramsal düzeyde karşılaştırılmaktadır. Dil kurallarını şekillendiren usûl mantığının fıkıh usûlü sistematiğiyle benzeştiği ve ayrıştığı noktaları tespit etmek, araştırmanın temel problemini oluşturmaktadır. Giriş ve üç bölümden oluşan tezin giriş kısmında araştırmanın amacı, önemi, yöntemi ve kapsamı gibi metodolojik çerçeve ele alınmıştır. Birinci bölümde es-Süyûtî'nin hayatı ve ilmî kişiliği, ikinci bölümde nahiv usûlü ilminin tarihsel gelişimi incelenmiştir. Tezin ana gövdesini teşkil eden üçüncü bölümde ise iki alanın ortak bilgi kaynakları olan semâ', icmâ, kıyas ve istishâb delilleri, teâruz durumunda izlenen yöntemler mukayese edilmiş ve müçtehitlik şartları da ele alınmıştır. Araştırma sonucunda es-Süyûtî'nin fıkıh usûlünün sistemli yapısını dil bilimine başarıyla uyguladığı, bunu yaparken de Arapçanın lehçe zenginliğini koruduğu görülmüştür. Sonuçta nahiv usûlünün fıkıh kurallarını dile doğrudan dayatmak yerine dilin kendi ses uyumuna, estetiğine ve tarihsel işleyişine uygun, dil sistemini bozulmalardan korumayı amaçlayan özgün ve esnek bir denetim mekanizması geliştirdiği tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study conceptually compares the methodology of Arabic grammar (usûl al-nahw) and the principles of Islamic jurisprudence (usûl al-fiqh) specifically through the lens of al-Suyûtî's (d. 911/1505) work al-Iqtirâh fî usûl al-nahw. The primary research problem focuses on identifying the points of convergence and divergence between the methodological logic that shapes linguistic rules and the systematic structure of usûl al-fiqh. Consisting of an introduction and three main chapters, the introduction framework addresses the methodology, objective, significance, and scope of the thesis. The first chapter examines al-Suyûtî's life and scholarly persona, while the second chapter outlines the historical development of the science of usûl al-nahw. The third chapter, which forms the core of the thesis, provides a comparative analysis of the shared sources of knowledge between the two disciplines—namely samâ' (transmission), ijmâ' (consensus), qiyâs (analogy), and istishâb (presumption of continuity)—as well as the methods applied in cases of ta'ârud (conflict of evidence) and the requirements for ijtihâd. The findings demonstrate that al-Suyûtî successfully integrated the systematic structure of usûl al-fiqh into linguistics while preserving the dialectal richness and fluidity of the Arabic language. The study concludes that rather than directly imposing jurisprudential rules onto language, usûl al-nahw established an original and flexible regulatory mechanism that aligns with the language's inherent phonetic harmony, aesthetics, and historical evolution, thereby safeguarding the linguistic system from degeneration.
Benzer Tezler
- Suyûtî'nin el-İktirâh adlı eserinin muhteva ve metot açısından incelenmesi
Suyūṭī's al-Iktrāh: An examination of its content and methodology
EDANUR TARHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimMarmara ÜniversitesiArap Dili ve Belagatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAKUP KARA
- Suyûtî'nin nahiv usûlüne katkıları -el-iktirâh özelinde-
Suyuti contributions to the method of grammar in the context of al-iktirah
SİNAN ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İRFAN KAYA
- Ankara ili Kirkitli el dokumaları satış yerlerinde pazarlanan ürün çeşitleri tüketici tercihleri ve bunları etkileyen faktörler
Başlık çevirisi yok
CAVİDAN ERGENOKON
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
El SanatlarıGazi ÜniversitesiEl Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİRDEVS KAYA