Afet folkloru bağlamında Düzce ve çevre illerde depremle ilgili inanış ve anlatılar
Beliefs and narratives related to earthquakes in Düzce and surrounding provinces in the context of disaster folklore
- Tez No: 1020259
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KARAASLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Düzce Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye, deprem kuşağında yer alan bir coğrafyada bulunmakta olup tarih boyunca farklı boyutlarda birçok yıkıcı depremle karşılaşmıştır. Bu depremler, çok sayıda kişinin hayatını kaybetmesine ve büyük maddi kayıplar yaşanmasına yol açmasının yanı sıra, toplumun sözlü kültüründe ve kolektif hafızasında da etkili olmuştur. Bu çerçevede, Düzce ve çevresinde meydana gelen depremlerin halk inanışları, sözlü anlatılar, halk şiirleri ve kültürel pratikler üzerindeki yansımaları, genel bir değerlendirme kapsamında ele alınmıştır. Araştırmada, özellikle 1999 yılında meydana gelen Marmara ve Düzce depremleri merkeze alınmıştır. Ayrıca farklı bölgelerde yaşanan depremlere ilişkin anlatı ve inanışlardan da yararlanılmıştır. Veriler; derleme, görüşme, gözlem ve sözlü tarih yöntemleriyle toplanmıştır. Deprem öncesinde görülen rüyalar, hayvan davranışları, olağanüstü işaretler ve kehanet anlatıları; deprem anında yaşanan korku, panik, çaresizlik ve enkaz altında kalma deneyimleri ele alınmıştır. Deprem sonrasında ise yas, ağıtlar, dinî ritüeller, toplumsal dayanışma ve olağanüstü kurtuluş hikâyeleri ve memoratlar değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra depremin halk şiiri, özlü sözler ve dijital anlatılar üzerindeki yansımaları da incelenerek afetin geleneksel ve dijital kültür ortamlarındaki yeri ele alınmıştır. Deprem, maddi kayıplarla birlikte toplumun ortak hafızasında iz bırakan, kültürel anlatıları şekillendiren ve dinsel inanışlarda anlam kazanan bir olgudur. Bu nedenle halkın depremleri mitolojik ve dinî bağlamda ilahi bir uyarı veya ceza olarak yorumlaması, travmayı anlamlandırma çabalarının önemli bir göstergesidir. Düzce'nin aktif fay hatları üzerinde yer alması ve çok kültürlü yapısı, depremle ilgili inanış ve anlatı çeşitliliğini artıran temel unsurlar arasında yer almaktadır. Bu doğrultuda çalışmada deprem olgusu, halk kültürü içerisinde afet folkloru perspektifiyle bütüncül biçimde ele alınmış; sözlü kültür ürünlerinin toplumsal hafıza üzerindeki rolü görünür kılınmıştır. Böylece araştırma, depremin toplumsal, kültürel ve manevi boyutlarını ortaya koyarak afet folkloru alanına katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Turkey is located in an earthquake-prone region and has experienced numerous destructive earthquakes of varying magnitudes throughout history. In addition to causing the loss of many lives and significant material damage, these earthquakes have also left a lasting impact on the oral culture and collective memory of society. In this context, the reflections of the earthquakes that occurred in Düzce and its surroundings on folk beliefs, oral narratives, folk poetry, and cultural practices have been examined within a general framework. The study focuses particularly on the Marmara and Düzce earthquakes that occurred in 1999. Additionally, narratives and beliefs regarding earthquakes in different regions have been utilized. Data were collected through compilation, interviews, observation, and oral history methods. Dreams observed before the earthquake, animal behaviors, extraordinary signs, and prophecies; as well as the fear, panic, helplessness, and experiences of being trapped under rubble during the earthquake have been examined. Following the earthquake, mourning, lamentations, religious rituals, social solidarity, and extraordinary stories of survival and memorata were evaluated. Furthermore, the reflections of the earthquake on folk poetry, proverbs, and digital narratives were examined, addressing the disaster's place within both traditional and digital cultural contexts. An earthquake is a phenomenon that, in addition to causing material losses, leaves a mark on the collective memory of society, shapes cultural narratives, and takes on meaning within religious beliefs. For this reason, the public's interpretation of earthquakes as a divine warning or punishment within a mythological and religious context is a significant indicator of their efforts to make sense of the trauma. Düzce's location on active fault lines and its multicultural structure are among the key factors contributing to the diversity of beliefs and narratives related to earthquakes. In this context, the study comprehensively examines the phenomenon of earthquakes within folk culture from the perspective of disaster folklore, highlighting the role of oral cultural products in shaping social memory. Thus, the research aims to contribute to the field of disaster folklore by revealing the social, cultural, and spiritual dimensions of earthquakes.
Benzer Tezler
- Kültür ekonomisi ve sürdürülebilir kalkınma bağlamında etnobotanik bilgi: Burdur ili örneği
Ethnobotanical knowledge in the context of cultural economy and sustainable development: The case of Burdur province
KORAY ALTINOK
- Sivas ağıtlarının halkbilimi yöntemleriyle incelenmesi
A study of the Sivas elegies with folklore
CANSEVER KAYAPUNAR KESGÜL
Doktora
Türkçe
2022
Halk Bilimi (Folklor)İstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
- Acil yardım afet yönetimi programı ve travma sonrası stres bozukluğu arasındaki ilişkisi
Relationship between emergency aid disaster management department and post-trauma stress disorders
MURAT TATOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Halk SağlığıBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiSağlık ve Biyomedikal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ZEKİ YILDIRIM
- Anadolu halk anlatılarında kötülük ve kötüler üzerine bir inceleme
A study on malice and the melicious in Anatolian folk narratives
TUBA DEMİRCİ
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK
PROF. DR. MERİÇ HARMANCI
- Türk boylarının destanlarında kurt
The wolf in the epics of the Turkish tribes
BERNA KOLOT
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELÇUK PEKER