Yapay zeka teknolojilerinin film yapımına etkileri: Yönetmenlik pratiğinde yaratıcı süreçlerin dönüşümü ve etiktartışmalar, Türkiye örneği
The impacts of artificial intelligence technologies on filmmaking: The transformation of creative processes and ethical debates in directorial practice, the case of Türki̇ye
- Tez No: 1020319
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SİBEL ÇELİK NORMAN POLAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Radyo-Televizyon, Sahne ve Görüntü Sanatları, Communication Sciences, Radio and Television, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Sanatsal yaratıcılık, Türk sineması, İnsan-yapay zeka etkileşimi, Artistic creativity, Turkish cinema, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Anadolu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sinema ve Televizyon Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sinema ve Televizyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zeka teknolojilerinin film yapım süreçlerine entegrasyonu, sinemanın teknolojik evriminde yeni bir uğrak oluşturmuş; bu süreç yaratıcı emek ve estetik karar mekanizmalarında kapsamlı bir dönüşüm meydana getirmiştir. Uluslararası alanyazında çalışmaların büyük ölçüde teknik kullanımlar ve sektörel çıktılar üzerinden yürütüldüğü, yaratıcı öznenin birincil deneyimine dayalı araştırmaların sınırlı kaldığı görülmektedir; söz konusu boşluk, kurumsal güvence mekanizmalarının kırılgan biçimde inşa edildiği Türkiye film endüstrisi bağlamında daha da belirginleşmektedir. Çalışmanın amacı, yapay zeka teknolojilerinin yönetmenlik pratiğinde yarattığı dönüşümü Türkiye film endüstrisindeki yaratıcı öznelerin deneyimleri üzerinden anlamlandırmaktır. Çalışma, nitel araştırma geleneği içerisinde fenomenolojik bir desende, araştırmacının refleksif konumlanışı eşliğinde yürütülmüştür. Amaçlı örnekleme yoluyla belirlenen, aktif olarak film üreten ve yapay zekayı yönetmenlik pratiklerine dahil etmiş on yönetmenle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler anlam birimlerine ayrılarak Braun ve Clarke'ın refleksif tematik analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir; tümevarımsal-keşifsel izlek, kavramsal çerçevenin saha sonrasında kuramsal doygunluğa ulaştırılmasına olanak tanımıştır. Analiz sürecinde yapay zekanın politik ekonomisi ve yaratıcı emeğin dönüşümü, yönetmenlerin ikame korkusu karşısında geliştirdikleri savunma stratejileri, eserden içeriğe doğru yaşanan anlamsal kayma, yaratıcı failliğin auteurden küratöre dönüşümü ve kusurun insanileştirici bir unsur olarak anlamlandırılması ekseninde ilişkisel bir bütünlük sunan beş ana tema oluşturulmuştur. Bu temaların oluşturduğu kavramsal örüntü, kurumsal güvencenin yokluğunda yaratıcı özneyi ekonomik düzlemden estetik alana yönelten üç aşamalı yapısal bir mekanizmayı görünür kılmıştır. Araştırma, yaratıcı özerkliğin, eser üzerindeki otoritenin ve etik sorumluluğun savunulduğu zeminin kurumsal koşullara göre farklılaştığını; bu zeminin, kurumsal güvencenin tesis edildiği endüstrilerde sözleşmeler ve yasal düzenlemelerle, yokluğunda ise yaratıcı öznenin insani kusura tutunan estetik tercihleri üzerinden kurulduğunu ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
The structural embedding of artificial intelligence in film production marks a new threshold in cinema's technological evolution, setting in motion a far-reaching transformation across creative labour and the mechanisms through which aesthetic decisions are made. While a growing body of international scholarship addresses this transformation, it has largely approached the question through technical applications and industrial outputs, leaving the first-person experience of the creative subject relatively underexamined. This gap grows more pronounced in the Turkish film industry, where mechanisms of structural assurance remain fragile. The study seeks to make sense of how artificial intelligence is reshaping directorial practice through the lived experiences of creative subjects working within the Turkish film industry. Grounded in the qualitative tradition, the research adopts a phenomenological design carried out alongside the reflexive positioning of the researcher. Semi-structured in-depth interviews were conducted with ten directors, selected through purposive sampling, who are actively engaged in film production and have incorporated artificial intelligence into their directorial practice. The data were segmented into units of meaning and interpreted by way of Braun and Clarke's reflexive thematic analysis; an inductive and exploratory orientation enabled the conceptual framework to reach theoretical saturation following the fieldwork. The analysis yielded five interrelated themes, organised around the political economy of artificial intelligence and the transformation of creative labour, the defensive strategies directors mobilise against the fear of replacement, the semantic drift from work to content, the reconfiguration of creative agency from auteur to curator, and the reframing of error as a humanising trace. The conceptual pattern emerging from these themes brings into view a three-stage structural mechanism that, in the absence of structural assurance, displaces the creative subject from the economic plane toward the aesthetic domain. The study argues that the ground on which creative autonomy, authorial control over the work, and ethical responsibility are defended is shaped by institutional conditions: in industries where structural assurance has been instituted, it is sustained through contracts and legal frameworks, whereas in their absence it is constructed through the aesthetic choices of the creative subject, anchored in human imperfection.
Benzer Tezler
- Yeni teknolojiler bağlamında belgesel filmlerde görsel anlatım olanakları
Visual narrative possibilities in documentary films in the context of new technologies
MEHMET EMİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sahne ve Görüntü SanatlarıMarmara ÜniversitesiSinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF ZİYA GÖKÇEK
- Collaboration of human and non-human elements in filmmaking in the age of AI
Yapay zeka çağında film yapımında insan ve insan olmayan unsurların işbirliği
ÖVGÜ BOZGEYİK
Doktora
İngilizce
2025
Radyo-TelevizyonÖzyeğin ÜniversitesiTasarım, Teknoloji ve Toplum Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE HAZAR KÖKSAL
PROF. ŞEBNEM TİMUR
- Metal oksit tabanlı katıhal aygıt üretimi ve karakterizasyonu
Metal oxide based solid state device fabrication and characterization
KÜBRA SAKA YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2025
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiHacettepe ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DİNÇER GÖKCEN
- Film ve senaryo geliştirme sürecine yapay zeka teknolojilerinin adapte edilebilirliği
The adaptability of artificial intelligence technologies in movie and screenplay development process
HAKAN BABACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Bilim ve Teknolojiİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GİZEM PARLAYANDEMİR
- Yapay zeka teknolojilerinin sinema endüstrisine etkileri: Senaryo yazımı ve film üretim süreci üzerindeki dönüşümler
The impacts of artificial intelligence technologies on the film industry: Transformation in scriptwtiting and film production process
AHMET HASDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Radyo-TelevizyonNecmettin Erbakan ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA EVREN BERK