Yapay zekâ ile problem çözmede beceri kazandırma ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması
Adaptation of the scale for developing problem-solving skills through artificial intelligence to Turkish culture
- Tez No: 1020389
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZKAN SAATÇİOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Matematik, Eğitim ve Öğretim, Mathematics, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Problem çözme, Yapay zeka, Yapay zeka okuryazarlığı, Ölçek uyarlama, Problem solving, Artificial intelligence, Artificial intelligence literacy, Scale adaptation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Matematik Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, günümüzde yaygınlaşan yapay zekâ araçlarının günlük yaşam problemlerindeki kullanım düzeyini, etkililiğini ve işlevselliğini değerlendirme ihtiyacından hareketle gerçekleştirilmiştir. Çalışma, bireylerin yapay zekâ okuryazarlığına paralel olarak şekillenen problem çözme becerilerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracına duyulan gereksinime odaklanmıştır. Bu doğrultuda araştırma kapsamında iki temel amaç belirlenmiştir. İlk olarak Kong, Zhu ve Yang (2025) tarafından geliştirilen ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması amaçlanmıştır. İkinci amaç olarak ise Türk alanyazınına kazandırılan bu ölçek aracılığıyla matematik öğretmen adaylarının yapay zekâ destekli problem çözme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi hedeflenmiştir. Bu iki amaç doğrultusunda, araştırmanın ilk aşamasında ölçek uyarlama süreci yürütülmüş, ikinci aşamasında ise nicel araştırma desenlerinden nedensel karşılaştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, ikinci düzey Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) için 345 üniversite öğrencisi ve alt problemlerin incelenmesi için 204 matematik öğretmen adayı oluşturmuştur. İkinci düzey DFA sonuçları, ölçeğin Türkiye örnekleminde yapı geçerliğinin doğrulandığını ortaya koymuştur. Elde edilen uyum indeksleri (2 / sd= 3.35; RMSEA= 0.083; SRMR= 0.053; CFI= .0933; TLI= 0.910), modelin verilerle iyi düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Ölçeğin bütününe yönelik hesaplanan Cronbach Alfa (α=.89) ve McDonald's Omega (ω=.88) katsayıları, aracın yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamıştır. Demografik değişkenlere yönelik analizlerde matematik öğretmeni adaylarının puanlarının sınıf düzeyi, genel not ortalaması ve yaş değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık gösterdiği, ancak cinsiyet değişkenine göre anlamlı bir farklılaşma olmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak 11 madde ve 3 boyuttan oluşan bu ölçek, gerekli psikometrik kanıtlar sağlanarak Türk literatürüne kazandırılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to evaluate the usage level, effectiveness, and functionality of increasingly common AI tools in daily life problem-solving. It focuses on the need for a valid and reliable instrument to determine individuals' problem-solving skills, which develop in parallel with their AI literacy. Accordingly, two main objectives were set. First, it aimed to adapt the scale developed by Kong, Zhu, and Yang (2025) into Turkish culture. Second, it aimed to examine the AI-supported problem-solving skills of prospective mathematics teachers across various variables using this adapted scale. In line with these objectives, a scale adaptation process was conducted in the first stage, followed by a causal-comparative design, a quantitative research method, in the second stage. The study group comprised 345 university students for the second-order Confirmatory Factor Analysis (CFA) and 204 prospective mathematics teachers for analyzing the sub-problems. The second-order CFA results confirmed the construct validity of the scale in the Turkish sample. The obtained fit indices (χ^2/df=3.35,“RMSEA”=0.083,“SRMR”=0.053,“CFI”=0.933,“TLI”=0.910) demonstrated a good model-data fit. Cronbach's alpha (α=.89) and McDonald's omega (ω=.88) coefficients indicated high internal consistency. Demographic analyses revealed that prospective mathematics teachers' scores varied significantly based on grade level, GPA, and age, but not by gender. Consequently, this 11-item, 3-dimensional scale was brought into Turkish literature with robust psychometric evidence.
Benzer Tezler
- Sosyal bilgiler dersinde yenilikçi düşünme becerisinin öğretimine yönelik bir eylem araştırması
An action research study on teaching innovative thinking skills in social studies classes
MUHAMMET MUSTAFA AKÇAY
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TEVFİK PALAZ
- The impact of AI-based chatbots on speaking anxiety among EFL learners
Yapay zeka tabanlı sohbet robotlarının ingilizceyi yabancı dil olarak öğrenenlerdeki konuşma kaygısına etkisi
MELTEM BALLIDAĞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ AYDIN
- Uşak Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin yapay zeka ve sağlıkta yapay zeka kullanımına yönelik hazırlıklı olma düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of Uşak University Medical Faculty students' preparedness for artificial intelligence and its application in healthcare
BEYZA GÜNCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiUşak ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UTKU ESER
- Exploring the potential of digital twin technology to improve factors affecting construction productivity during the construction phase
Yapım aşamasında inşaat verimliliğini etkileyen faktörlerin iyileştirilmesinde dijital ikiz teknolojisinin potansiyelinin incelenmesi
İREM KOMAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSNÜ MURAT GÜNAYDIN
- Exploring opinions of corporate instructional designers on their professional development and training needs
Kurumsal öğretim tasarımcılarının mesleki gelişim ve eğitim ihtiyaçları konusundaki görüşlerinin araştırılması
NAZLI GÖKALP
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÖZTÜRK