Geri Dön

Obez çocuklarda metformin tedavisinin antropometrik ve biyokimyasal parametrelere etkisi

The effect of metformin treatment on anthropometric and biochemical parameters in obese children

PDF İndir

  1. Tez No: 1021070
  2. Yazar: TARIK BURAK ÇELİK
  3. Danışmanlar: PROF. DR. NİHAL HATİPOĞLU
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
  6. Anahtar Kelimeler: Antropometri, çocukluk çağı obezitesi, insülin direnci, metformin, retrospektif çalışmalar, vücut kitle indeksi, Anthropometry, body mass ındex, insulin resitance, metformin, obesity, pediatric, retrospective studies
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Erciyes Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

OBEZ ÇOCUKLARDA METFORMİN TEDAVİSİNİN ANTROPOMETRİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ ÖZET Giriş ve Amaç: Çocukluk çağı obezitesi, artan prevalansı ve heterojen klinik özellikleri nedeniyle etkin tedavi stratejilerinin belirlenmesini zorlaştıran önemli bir halk sağlığı sorunudur. Yaşam tarzı müdahaleleri tedavinin temel taşı olarak kabul edilmekle birlikte, birçok olguda yeterli ve sürdürülebilir klinik yanıt sağlanamamakta, bu durum farmakolojik seçeneklerin bir yardımcı tedavi olarak değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Pediatrik obezite pratiğinde yaygın olarak kullanılan endikasyon dışı ajanlardan biri olan metforminin vücut ölçümleri (antropometrik) ve biyokimyasal etkilerine ilişkin mevcut literatür sınırlı ve çelişkili bulgular içermekte; ilacın hangi hasta alt gruplarında daha etkili olduğu ve tedavi yanıtını öngörebilecek belirteçlerin neler olduğu net olarak ortaya konulamamaktadır. Türkiye'de çocukluk çağı obezitesinin hızla artmasına rağmen, yerel genetik ve sosyodemografik özellikleri yansıtan gerçek yaşam verileri yetersizdir ve mevcut çalışmaların büyük çoğunluğu farklı popülasyonlardan elde edilmiştir. Bu tez, obez çocuklarda metformin tedavisi sonrası antropometrik ve biyokimyasal parametrelerdeki değişimi retrospektif olarak değerlendirerek, tedavi yanıtını etkileyen belirteçlerin belirlenmesini ve ülkemizde pediatrik obezite yönetiminde daha kanıta dayalı, hedefe yönelik ve bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışmaya, Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinoloji Polikliniği'ne Ocak 2020-2025 yılları arasında obezite nedeniyle başvuran ve metformin tedavisi alan, 10-18 yaş aralığındaki 143 hasta dahil edildi. Hastalar 3-6 ay süreyle takip edildi. Demografik, klinik, antropometrik ve laboratuvar veriler geriye dönük olarak incelendi. Metformin tedavisi klinik pratiğe uygun dozlarda uygulanmıştır. Birincil sonlanım noktası beden-vücut kitle indeksi (BMI=VKİ) ve VKİ standart sapma skoru (SDS)'deki değişimler olarak belirlenmiştir. Tedavi öncesi ve sonrası veriler uygun istatistiksel yöntemlerle karşılaştırılmıştır. Bulgular: Çalışmaya toplam 143 hasta dâhil edildi; olguların %66,4'ü (n=95) kız, %33,6'sı (n=48) erkekti ve ortanca yaş 14 yıl idi. Cinsiyet grupları arasında yaş, metformin kullanım süresi (ortanca 4 ay), prematürite ve ailede obezite öyküsü açısından anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Metformin tedavisi sonrası antropometrik ve biyokimyasal parametrelerde anlamlı iyileşme gözlendi. Açlık insülin düzeyi 25,8 µIU/mL'den 19,3 µIU/mL'ye geriledi ve insülin direncinin homeostatik model değerlendirmesi (HOMA-IR) skoru 5,5'ten 4,2'ye düştü (her ikisi için p<0,001). Glikozile hemoglobin (HbA1c) medyan değeri %5,47'den %5,40'a gerileyerek dağılımdaki değişim nedeni ile istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0,001). Trigliserid düzeyi 121 mg/dL'den 109 mg/dL'ye düşerken, yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) kolesterol 41,9 mg/dL'den 43,05 mg/dL'ye arttı. Cinsiyete göre yapılan zamansal analizlerde, HOMA-IR, insülin duyarlılığı ve kantitatif insülin duyarlılığı değerlendirme indeksi (QUICKI) değerlerinde tedavi sonrası dönemde her iki cinsiyette de anlamlı iyileşme saptandı (zaman etkisi: p<0,001); gruplar arasında fark ve grup×zaman etkileşimi izlenmedi (p>0,05). Antropometrik ölçümlerde tedavi sonrası anlamlı azalma gözlendi; vücut ağırlığı 83,55 kg'dan 81,65 kg'a, VKİ 32,1 kg/m²'den 31,3 kg/m²'ye ve VKİ SDS 2,75'ten 2,60'a geriledi (tümü için p<0,001). Akantoz nigrikans sıklığında anlamlı değişiklik izlenmezken (p=1,000), stria varlığı tedavi sonrası dönemde %61,5'ten %47,6'ya gerileyerek anlamlı azalma gösterdi (p=0,006). Çok değişkenli analizlerde HOMA-IR ve VKİ SDS değişimi üzerinde bağımsız belirleyici saptanmadı (R² <%10). Genel olarak, metformin tedavisinin her iki cinsiyette de insülin direnci ve insülin duyarlılığı göstergeleri üzerinde olumlu etkiler oluşturduğu, ancak aspartat/alanin aminotransferaz (AST/ALT) oranındaki değişimin cinsiyete bağlı farklılık gösterebildiği belirlendi. Sonuç: Bu çalışmada, obez çocuklarda metformin tedavisinin kısa–orta dönemde antropometrik ve biyokimyasal parametrelerde anlamlı iyileşmeler sağladığı gösterilmiştir. Özellikle insülin direnci göstergeleri ve vücut ölçümlerindeki olumlu değişimler, metforminin yaşam tarzı müdahalelerine ek olarak etkili bir yardımcı tedavi olabileceğini düşündürmektedir. Ancak tedavi yanıtını bağımsız olarak öngörebilen belirgin bir prediktör saptanamamış olup, bu durum obezitenin heterojen yapısını ve bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının önemini vurgulamaktadır. Bu alanda, hasta alt gruplarını daha iyi tanımlayabilmek için uzun dönemli, prospektif ve çok merkezli çalışmalara ihtiyaç vardır.

Özet (Çeviri)

THE EFFECT OF METFORMIN TREATMENT ON ANTHROPOMETRIC AND BIOCHEMICAL PARAMETERS IN OBESE CHILDREN ABSTRACT Background and Objective: Childhood obesity is a major public health problem that complicates the identification of effective treatment strategies due to its increasing prevalence and heterogeneous clinical characteristics. Although lifestyle interventions are considered the cornerstone of treatment, many patients fail to achieve sufficient and sustainable clinical responses necessitating the consideration of pharmacological options as adjunctive therapy. Metformin, one of the most commonly used off-label agents in pediatric obesity, has shown limited and conflicting evidence regarding its body measurements (anthropometric) and biochemical effects. Moreover, it remains unclear which patient subgroups benefit most from treatment and which markers can predict therapeutic response. Despite the rapidly increasing prevalence of childhood obesity in Türkiye, real-world data reflecting local genetic and sociodemographic characteristics are limited, and most existing studies are derived from different populations. This study aimed to retrospectively evaluate changes in anthropometric and biochemical parameters following metformin treatment in obese children and to identify potential markers associated with treatment response, thereby contributing to more evidence-based, targeted, and individualized management strategies in pediatric obesity. Materials and Methods: A total of 143 patients aged 10–18 years who presented with obesity to the Pediatric Endocrinology outpatient clinic of Erciyes University Faculty of Medicine between january 2020 and 2025 and received metformin therapy were included in this retrospective study. Patients were followed for 3–6 months, and demographic, clinical, anthropometric, and laboratory data were reviewed. Metformin was administered according to standard clinical practice. The primary outcome measures were defined as changes in body mass index (BMI) and BMI standard deviation score (SDS). Appropriate statistical analyses were used to compare pre- and post-treatment values. Results: A total of 143 patients were included in the study; 66.4% (n=95) were female and 33.6% (n=48) were male, with a median age of 14 years. There were no significant differences between sex groups regarding age, duration of metformin use (median 4 months), prematurity, or family history of obesity (p>0.05). Following metformin treatment, significant improvements were observed in both anthropometric and biochemical parameters. Fasting insulin levels decreased from 25.8 µIU/mL to 19.3 µIU/mL, and the homeostasis model assessment of insulin resistance (HOMA-IR) score declined from 5.5 to 4.2 (both p<0.001). The median glycosylated hemoglobin level decreased from 5.47% to 5.40%, which was statistically significant due to changes in distribution (p<0.001). Triglyceride levels decreased from 121 mg/dL to 109 mg/dL, while high-density lipoprotein (HDL) cholesterol increased from 41.9 mg/dL to 43.05 mg/dL. Sex-stratified longitudinal analyses demonstrated significant post-treatment improvements in HOMA-IR, insulin sensitivity, and quantitative insulin sensitivity check index (QUICKI) values in both females and males (time effect: p<0.001), with no significant differences between groups and no significant group×time interaction (p>0.05). Significant reductions were also observed in anthropometric measurements after treatment; body weight decreased from 83.55 kg to 81.65 kg, BMI (body mass index) from 32.1 kg/m² to 31.3 kg/m², and BMI SDS (body mass index standard deviation score) from 2.75 to 2.60 (all p<0.001). While the prevalence of acanthosis nigricans did not change significantly (p=1.000), the prevalence of striae decreased significantly from 61.5% to 47.6% (p=0.006). In multivariable analyses, no independent predictors of changes in HOMA-IR or BMI SDS were identified (R² <10%). Overall, metformin treatment exerted favorable effects on markers of insulin resistance and insulin sensitivity in both sexes, whereas changes in the aspartate/alanine aminotransferase (AST/ALT) ratio appeared to differ according to sex. Conclusion: This study demonstrates that metformin treatment in obese children leads to significant short- to mid-term improvements in both anthropometric and biochemical parameters. The favorable changes observed particularly in insulin resistance markers and body measurements suggest that metformin may serve as an effective adjunct to lifestyle interventions. However, the absence of a clearly identifiable independent predictor of treatment response highlights the heterogeneous nature of obesity and underscores the importance of individualized treatment approaches. Further long-term, prospective, multicenter studies are needed to better define patient subgroups that may derive the greatest benefit from metformin therapy.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    414808

    Insülin direnci olan obez adölesanlarda metformin tedavisinin etkinliğinin geriye dönük incelenmesi

    Retrospective evaluation of the efficiency of metformin therapy in obese children with insulin resistance

    GİZEM ÇİÇEK

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıDokuz Eylül Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ECE BÖBER

  2. Tez No

    835069

    Çocukluk çağı obezitesinde uygulanan antidiyabetik tedavinin çinko, çinko α-2 glikoprotein ve peroksizom proliferasyonunu aktive edici reseptör-γ düzeylerine etkisi

    The effect of antidiabetic therapy applied in childhood obesity on Zinc, Zinc α-2 glycoprotein and peroxisome proliferation activitive receptor-γ levels

    HÜMEYRA ACIKAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    BiyokimyaErciyes Üniversitesi

    Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SABAHATTİN MUHTAROĞLU

    PROF. DR. NİHAL HATİPOĞLU

  3. Tez No

    393935

    Çocuklarda obezite tedavisinde metformin ve tiamin uygulanmasinin insülin direnci üzerine etkilerinin araştirilmasi

    The effect of metformin and tiamin therapy in insulin resistance with obesis adolescents

    MEHMET AKİF GÖKTAŞ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2014

    Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıErciyes Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SELİM KURTOĞLU

  4. Tez No

    487278

    Bozulmuş glukoz toleransı olan, metformin tedavisi alan obez çocukların klinik ve laboratuvar bulguları ile izlem sonuçlarının değerlendirilmesi

    Clinical and laboratory characteristics of obese children with impaired glucose tolerance and metformin treatment and evaluation of follow-up results

    SEVDE SEÇER

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. EMİNE DİBEK MISIRLIOĞLU

  5. Tez No

    267252

    Yağlı karaciğer hastalığı olan obez çocuklarda Diyet-egzersiz, Metformin ve Vitamin E tedavilerini hsCRP, TNF-Alfa ve Adiponektin düzeyleri ile beraber karşılaştırmak

    Non-alcoholic fatty liver disease in obese children to compare of diet-exercise, Metrofmin, Vitamin E treatment with hsCRP, TNF-Alfa and Adiponectin serum levels

    ASLIHAN BOYACI

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSüleyman Demirel Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUSTAFA AKÇAM

Geri Dön