Kul Himmet Ocağı üzerine bir inceleme
An examination of the Kul Himmet Ocak
- Tez No: 1021362
- Danışmanlar: PROF. DR. MERİÇ HARMANCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Kul Himmet, Tokat, Kul Himmet, Tokat
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Alevi-Bektaşi inanç ve kültür geleneğinde özgün bir konuma sahip olan Kul Himmet'i ve onun etrafında oluşan Kul Himmet Ocağı'nı çok boyutlu bir perspektifle incelemektedir. Tokat iline bağlı Görümlü Kasabası merkezli bu ocağın tarihsel arka planı, inanç sistemi, ritüel pratikleri ve kültürel sürekliliği araştırmanın temel eksenlerini oluşturmaktadır. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, AleviBektaşi geleneğinde“ocak”kavramının tarihsel ve sosyolojik boyutları üzerine inşa edilmiştir. Ocak kavramının etimolojik kökenleri, dini otoriteyi temsil eden kurumsal yapısı ve toplumsal işlevleri ele alınmış; Tokat yöresi Alevi ocakları değerlendirilerek Kul Himmet Ocağı'nın bölgesel yapılanmalar içindeki yeri belirlenmiştir. Araştırmada nitel yöntemler benimsenmiş; katılımcı gözlem, derinlemesine görüşme ve sözlü kaynaklara dayalı veri toplama teknikleri uygulanmıştır. Veriler yazılı kaynaklarla karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş ve kültürel antropoloji ile halk bilimi perspektifleri doğrultusunda yorumlanmıştır. Araştırmanın bir bölümünde Kul Himmet'in hayatı, edebi kişiliği ve AleviBektaşi şiir geleneğindeki konumu incelenmiş; mahlas tercihi, eserleri ve nefes geleneğine katkıları değerlendirilmiştir. Kul Himmet'in yalnızca bir şair olarak değil, aynı zamanda bir inanç önderi olarak ocak yapılanması içindeki işlevsel rolüyle de ele alınması gerektiği ortaya konulmuştur. Ocağın fiziksel ve beşerî unsurları bütüncül bir bakış açısıyla incelenmiş; cem erkânı, hizmet sahipleri (dede, rehber, zakir vb.) ve görgü cemi, musahiplik cemi ile dardan indirme cemi gibi ritüellerin toplumsal işlevleri tartışılmıştır. Araştırmanın önemli bir boyutunu halk inançları, dini anlatılar ve nefesler oluşturmaktadır. Yatır ve türbe kültü, tabiat ve hayvanlarla ilgili inanç pratikleri ile geleneksel uygulamalar ele alınmıştır. Sözlü kültür ürünü olan nefesler derlenerek içerik analizi yöntemiyle incelenmiş; bu süreç somut olmayan kültürel mirasın belgelenmesine ve Alevi-Bektaşi inanç sisteminin daha sistematik biçimde anlaşılmasına katkı sunmuştur. Sonuç olarak bu araştırma, Kul Himmet Ocağı'nı tarihsel, kültürel ve inançsal boyutlarıyla kapsamlı biçimde ele alarak literatürdeki boşluklardan birini doldurmayı ve Alevi-Bektaşi geleneğine ilişkin daha bütüncül bir akademik perspektif geliştirmeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines Kul Himmet, a significant figure within the AleviBektashi belief and cultural tradition, and the Kul Himmet Ocak that formed around him, from a multidimensional perspective. The historical background, belief system, ritual practices, and cultural continuity of this ocak, centered in Görümlü Town of Tokat Province, constitute the primary axes of inquiry. The theoretical framework is built upon the historical and sociological dimensions of the concept of“ocak”within the Alevi-Bektashi tradition. The etymological origins, institutional structure, and social functions of the concept are systematically examined, situating the Kul Himmet Ocak within the regional ocak structures of the Tokat area. The study employs qualitative methods, including participant observation, in-depth interviews, and oral source-based data collection in Görümlü Town and affiliated settlements, with data interpreted within the frameworks of cultural anthropology and folkloristics. The study also examines Kul Himmet's life, literary persona, and standing within the Alevi-Bektashi poetic tradition, demonstrating that he should be understood not merely as a poet but as a religious leader with a functional role within the ocak structure. The physical and human components of the ocak are analyzed holistically, with particular attention to the cem ceremony, ritual office-holders (dede, rehber, zakir, etc.), and various cem types. The social functions and significance of rituals such as the görgü cemi, musahiplik cemi, and dardan indirme cemi are discussed. Folk beliefs, religious narratives, and nefes compositions constitute another key dimension of the research. Shrine veneration, beliefs related to nature and animals, and traditional social practices are examined, and nefes texts were compiled and subjected to content analysis, contributing to the documentation of intangible cultural heritage and a more systematic understanding of the Alevi-Bektashi belief system. In conclusion, this research fills a gap in the existing literature by addressing the Kul Himmet Ocak comprehensively and developing a more holistic academic perspective on the AleviBektashi tradition.
Benzer Tezler
- Tokat yöresi Alevî-Bektaşî inancında zâkirlik geleneği
The tradition of dhikr performers among Alevî-Bektashi belief in Tokat territory
DENİZ GÜNEŞ
Doktora
Türkçe
2013
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. EROL PARLAK
ÖĞR. GÖR. SÜLEYMAN ŞENEL
- Kul Himmet'in şiir dünyası, şiirlerinde gelenek, etkileşim ve eğitim
Poetry world of Kul Kimmet, custom, interaction and education in his poems
SELAY ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET YARDIMCI
- Kul Himmet şiirlerinde mitik unsurlar
Mythological elements in Kul Himmet poems
ÇETİN DURSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BAKİ BORA HANÇA