Anadolu halk anlatılarında yiyecek ve içecekler üzerinekültürel bir inceleme
A cultural study on food in beverages in Anatolian folknarratives
- Tez No: 1021363
- Danışmanlar: PROF. AYNUR KOÇAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Anadolu, Kültür, Türk halk edebiyatı, Yiyecek içecek, Anatolia, Culture, Turkish public literature, Food and beverage
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Her toplumun kendine ait bir kültürü, tarihi, mutfağı, geleneği ve bunlarla birlikte oluşturduğu bir düzeni mevcuttur. Anadolu coğrafyası, yemek kültürü bakımından sadece zengin malzeme çeşitliliğiyle değil, bu malzemelerin etrafında oluşmuş anlatı ve ritüel dünyasıyla da dikkat çeker. Bu yönüyle Anadolu coğrafyasında yemek, yalnızca bir yaşam gerekliliği değil; bolluk, bereket ve kültürün de sembolü olarak şekillenmektedir. Yiyecek ve içecekler efsanelerden atasözlerine masallardan düğün, doğum ve ölüm törenlerine kadar halk anlatıları ve kültürün ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Başta“aç kalmamak”,“açlığı gidermek”ve“karın doyurmak”niteliğini taşıyan yemek yapımı ilerleyen süreçlerde ve günümüzde kültürel bir miras olmuş mutfağımız günden güne gelişerek şu anki halini almıştır. Söz konusu anlatılar pek çok yerde karşımıza çıkmaktadır. Özellikle buğday, nar, üzüm, helva gibi yiyecekler; boza, bira, kahve gibi içecekler hem ritüellerde hem gündelik yaşamda sembolik anlamlar kazanmıştır. Bu çalışmada, Anadolu'da yiyecek ve içecekler yazılı kaynaklarda üstlendikleri sembolik anlamlar dini, mitolojik ve sosyal bağlamlar çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Anadolu yemek kültürünü yazılı anlatılar üzerinden inceleyerek yemeklerin oluşum hikayelerini, içeriğinde bulunan yiyeceklerin sembolik değerini çözümlemek farklı gıda gruplarının anlatılar içindeki temsil biçimlerini başlıklandıracak sistemli bir yapı sunmaktır. Çalışma yiyecek ve içeceklerin çevresinde şekillenen anlam dünyasını iki temel düzlemde incelemektedir: temalar ve motifler ekseninde anlatılar ve malzemeyi özne haline getiren kültürel çözümlemeler. Bu yönüyle çalışma, Anadolu'nun yiyecek ve içecekler etrafında oluşan anlatı evrenini çok katmanlı bir yapıda ele alarak halk edebiyatı, kültürel antropoloji ve gastronomi alanlarına disiplinler arası bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Every society has its own culture, history, cuisine, traditions, and a distinct order established alongside them. The Anatolian geography stands out in terms of culinary culture not only for its rich variety of ingredients but also for the world of narratives and rituals formed around these ingredients. In this respect, food in the Anatolian geography takes shape not merely as a necessity for survival, but as a symbol of abundance, prosperity, and culture. Food and drinks have become an inseparable part of folk narratives and culture, ranging from legends and proverbs to fairy tales, as well as wedding, birth, and funeral ceremonies. Initially driven by the instinct“not to go hungry,”“to satisfy hunger,”and“to fill the stomach,”cooking has transformed into a cultural heritage in later periods and today; our cuisine has evolved day by day to take its current form. The narratives in question appear in many contexts. In particular, foods such as wheat, pomegranate, grapes, and halva, alongside beverages such as boza, beer, and coffee, have gained symbolic meanings both in rituals and in daily life. In this study, the symbolic meanings assumed by food and drinks in written sources in Anatolia are examined within the framework of religious, mythological, and social contexts. The main purpose of the study is to examine Anatolian culinary culture through written narratives, to analyze the origin stories of dishes and the symbolic value of the foods they contain, and to present a systematic structure that categorizes the representation of different food groups within these narratives. The study examines the world of meaning shaped around food and drinks on two fundamental levels: narratives on the axis of themes and motifs, and cultural analyses that position the ingredient as the subject. In this respect, by approaching the narrative universe formed around food and drinks in Anatolia through a multi-layered structure, the study aims to make an interdisciplinary contribution to the fields of folk literature, cultural anthropology, and gastronomy.
Benzer Tezler
- Anadolu Türk Halk anlatılarında büyünün işlevi
Function of magic in Turkish Folk narrations in Anatolia
BİLGE ESİRGEN
Doktora
Türkçe
2014
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK
PROF. DR. MAHMUT ESAT HARMANCI
- Anadolu halk anlatılarında kötülük ve kötüler üzerine bir inceleme
A study on malice and the melicious in Anatolian folk narratives
TUBA DEMİRCİ
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK
PROF. DR. MERİÇ HARMANCI
- Anadolu sahası halk anlatılarında oyunbaz figürü: Analitik psikoloji yaklaşımıyla yapısal ve işlevsel bir inceleme
The playful figure in Anadolian folk narratives: A structural and functi̇onal analysis with an analytical psychology approach
IŞILAY KARA TEKGÜL
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK
- Anadolu sahası Türk halk masalları ve halk hikâyelerinde“Su”motifi
“Water”motives in Turkish folk tales and folk stories in the field of Anatolia
EMİNE EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CAFER ÖZDEMİR
- Anadolu halk hikâyeleri ve kültüründe, mit algısı ve sanat eserlerinde kültürel imgelerin analizi
Myth perception in Anatolian folktales and culture and analysis of cultural images in artworks
FADİME PEKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUBA GÜLTEKİN