Anadolu halk anlatılarında kötülük ve kötüler üzerine bir inceleme
A study on malice and the melicious in Anatolian folk narratives
- Tez No: 975989
- Danışmanlar: PROF. DR. AYNUR KOÇAK, PROF. DR. MERİÇ HARMANCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: kötülük, kötüler, masal, efsane, halk hikâyesi, destan, İşlevsel Halkbilimi, Türk halk edebiyatı, Evil, villains, fairy tale, legend, folk story, epic, Functional Folklore, Turkish public literature
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Kötülük nedir?”sorusu, insanlık tarihinin en eski ve temel sorunlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Tarih boyunca insanoğlu bu soruya cevap aramış; kötülüğün kaynaklarını ve yaşam üzerindeki etkilerini anlamaya çalışmıştır. Ancak modern zamanlarda bile kötülük olgusu gündemdeki yerini korumuş, hatta daha karmaşık bir hal almıştır. Anadolu halk anlatıları, Türk kültürünün kadim miraslarından biri olarak, kötülük ve kötü tiplerin ele alınış biçimlerini incelemek için zengin bir kaynak sunar. Bu araştırmanın amacı, Anadolu halk anlatılarında kötülük olgusunun türlerini belirlemek ve kötü tiplerin işlevsel özelliklerini değerlendirmektir. Çalışmada Türkiye'nin farklı bölgelerinden derlenip yayınlanan 130 anlatı (masal, efsane, halk hikâyesi, destan) içerik analiziyle incelenmiş; veriler metafizik, doğal ve ahlaki kötülük eksenlerinde sınıflandırılmış; kötü tipler engelleyici, arabozucu ve olağanüstü olarak tasnif edilmiştir. Anlatılarda kötülüğün işleniş biçimleri ile kötü tiplerin cinsiyet ve varlık özellikleri dikkate alınmış; bulgular tablo ve grafiklerle sunulmuş; değerlendirmeler İşlevsel Halkbilimi yaklaşımıyla yapılmıştır. Araştırma bulguları, masallarda kadın ve erkek figürlerin dengeli biçimde temsil edildiğini; efsanelerde olağanüstü varlıkların baskın olduğunu; halk hikâyelerinde insan merkezli kötülüğün öne çıktığını; destanlarda ise düşman ve hain tiplerinin toplumsal düzeni tehdit eden başlıca unsurlar olarak ele alındığını göstermektedir. Doğal kötülük anlatılarında afet, hastalık ve bedensel kusurların hem yıkıcı hem de iyileştirici ve dönüştürücü işlevlerle kurgulandığı; ahlaki kötülükte maddi–manevi ihlallerin kahramanın erginlenme sürecinin ayrılmaz bir parçası olduğu; metafizik kötülükte ise kader temasının insani iradeyi sınırlayan üst bir düzen olarak konumlandığı belirlenmiştir. Elde edilen veriler, İşlevsel Halkbilimi yaklaşımı çerçevesinde yorumlanmış; böylece kötülüğün Anadolu anlatılarında bireysel zaafların ötesinde toplumsal ve kültürel yapılarla iç içe geçen çok katmanlı bir olgu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
The question“What is evil?”stands out as one of the oldest and most fundamental problems in human history. Throughout history, humanity has sought an answer to this question and attempted to understand the sources of evil and its effects on life. However, even in modern times, the phenomenon of evil has maintained its place on the agenda and has even become more complex. Anatolian folk narratives, as one of the ancient legacies of Turkish culture, offer a rich resource for examining the ways in which evil and evil types are addressed. The aim of this research is to identify the types of evil in Anatolian folk narratives and to evaluate the functional characteristics of evil types. In this study, 130 narratives (fairy tales, legends, folk tales, epics) collected from different regions of Turkey and published were examined through content analysis. The data were classified along the axes of metaphysical, natural, and moral evil; evil types were classified as obstructive, disruptive, and supernatural. The ways in which evil is treated in the narratives, as well as the gender and existential characteristics of the evil types, were taken into consideration; The findings are presented in tables and graphs, and the evaluations are conducted using the Functional Folklore approach. The research findings indicate that male and female figures are represented in a balanced way in fairy tales; supernatural beings predominate in legends; anthropocentric evil is prominent in folk tales; and in epics, enemy and traitor types are treated as primary elements threatening the social order. It has been determined that in natural evil narratives, disasters, diseases, and physical imperfections are constructed with both destructive and healing and transformative functions; in moral evil, material and spiritual violations are an integral part of the hero's initiation process; and in metaphysical evil, the theme of fate is positioned as a higher order that limits human will. The obtained data is interpreted within the framework of the Functional Folklore approach, thus concluding that evil in Anatolian narratives is a multilayered phenomenon that goes beyond individual weaknesses and intertwines with social and cultural structures.
Benzer Tezler
- Türk halk anlatmalarında olumsuz tipler -mit, destan, halk hikayesi
Evil character types in Turkic folk narratives -myth, epic, minstrel story
MUSTAFA DUMAN
Doktora
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN EKİCİ
- Türk mitolojisinde demonolojik varlıklar
Demonological creatures in Turkish mythology
FATMA NUR ÇITTIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLNAZ ÇETİNKAYA
- Anadolu halk anlatılarında yiyecek ve içecekler üzerinekültürel bir inceleme
A cultural study on food in beverages in Anatolian folknarratives
SENA DİLEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Halk Bilimi (Folklor)Yıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. AYNUR KOÇAK
- Anadolu Türk Halk anlatılarında büyünün işlevi
Function of magic in Turkish Folk narrations in Anatolia
BİLGE ESİRGEN
Doktora
Türkçe
2014
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK
PROF. DR. MAHMUT ESAT HARMANCI
- Anadolu sahası halk anlatılarında oyunbaz figürü: Analitik psikoloji yaklaşımıyla yapısal ve işlevsel bir inceleme
The playful figure in Anadolian folk narratives: A structural and functi̇onal analysis with an analytical psychology approach
IŞILAY KARA TEKGÜL
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR KOÇAK