Herhangi bir nedene bağlı evre 3 ve evre 4 kronik böbrek hastalığı tanılı hastalarda nörodavranışsal anketle değerlendirilen kognitif disfonksiyon ve serum kinürenin yolağı metabolitleri arasındaki ilişki
The relationship between cognitive dysfunction evaluated by neurobehavioral questionnaires and serum kynurenine pathway metabolites in patients with stage 3 and stage 4 chronic kidney disease due to any cause
- Tez No: 1021571
- Danışmanlar: PROF. DR. ARİF ALPER KIRKPANTUR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: İç Hastalıkları, Internal diseases
- Anahtar Kelimeler: Kronik böbrek hastalığı, kinürenin yolağı, triptofan metabolizması, depresyon, kognitif disfonksiyon, MMSE, Beck Depresyon Envanteri, nöroinflamasyon, Chronic kidney disease, kynurenine pathway, tryptophan metabolism, depression, cognitive dysfunction, MMSE, Beck Depression Inventory, neuroinflammation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Triptofan katabolizmasının ana yolu olan kinürenin yolağında (KP), santral sinir sistemi üzerinde nöroaktif etkilere sahip birçok metabolit üretilmektedir. Kronik böbrek hastalığı (KBH) seyrinde, kronik inflamasyona bağlı olarak bu yolağın aktivitesi artmakta ve böbrek fonksiyonlarının azalması nedeniyle üremik toksin niteliğindeki KP metabolitleri periferik dolaşımda ve dokularda birikmektedir. Bu birikim; nöroinflamasyon, eksitotoksisite ve oksidatif stres mekanizmaları üzerinden depresyon ve kognitif disfonksiyon gibi nöropsikiyatrik bozuklukların patogenezinde kritik rol oynamaktadır. Bu çalışmada, Evre 3 ve 4 KBH hastalarında serum kinürenin yolağı metabolitleri ile Beck Depresyon Envanteri (BDI) ile değerlendirilen depresif semptomlar ve Mini Mental Durum Testi (MMSE) ile değerlendirilen kognitif fonksiyonlar arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu prospektif ve kesitsel çalışmaya, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları ve Nefroloji polikliniklerine başvuran, 18-65 yaş aralığındaki Evre 3 ve Evre 4 KBH tanılı 90 hasta dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri, klinik verileri ve rutin laboratuvar parametreleri kaydedildi. Katılımcıların kognitif fonksiyonları Mini Mental Durum Testi (MMSE), depresif belirtileri ise Beck Depresyon Envanteri (BDI) ile değerlendirilen nörodavranışsal anketlerle incelendi. Serum triptofan (TRP), kinürenin (KYN), kinürenik asit (KYNA), antranilik asit (AA), 3-hidroksikinürenin (3-HK), ksantürenik asit (XA), 3-hidroksiantranilik asit (3-HAA), kinolinik asit (QA), pikolinik asit (PIC), serotonin ve melatonin düzeyleri sıvı kromatografisi-kütle spektrometrisi (LC-MS/MS) yöntemiyle ölçüldü. KYN/TRP oranı başta olmak üzere çeşitli metabolit oranları hesaplandı. Çalışmadaki bağımsız değişken sayısının fazla xiv olması ve olay başına düşen yeterli gözlem sayısı (events per variable) koşulunun sağlanamaması nedeniyle; modelde aşırı uyum (overfitting), geniş güven aralıkları ve güvenilmez olası oranlar (odds ratios) oluşmasını önlemek amacıyla lojistik regresyon analizi metodolojik açıdan uygun görülmeyerek istatistiksel modellere dahil edilmedi. Bulgular: Çalışma grubunda genel laboratuvar ve metabolit analizleri yapıldığında; BDI sınıflamasına göre serum TRP, KYNA, AA ve 3-HAA düzeylerinin depresyon şiddeti grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar barındırdığı saptanmıştır (p<0,05). Diğer taraftan, hastaların böbrek fonksiyonlarının göstergesi olan eGFR düzeyleri ile MMSE skorları arasında doğrudan doğrusal bir korelasyon izlenmemiştir. Çalışmanın ana odağını oluşturan nörobilişsel değerlendirmede, hastaların MMSE skor ortalaması 23,14 ± 4,87 olarak saptanmış ve kognitif disfonksiyon sıklığının yüksek olduğu görülmüştür. Yapılan korelasyon analizlerinde, bilişsel performansın doğrudan göstergesi olan MMSE skoru ile nöroprotektif etkileriyle bilinen serum TRP (r=0,218, p=0,039) ve ksantürenik asit (XA) (r=0,220, p=0,028) düzeyleri arasında pozitif yönlü, istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Son olarak MMSE ile saptanan kognitif fonksiyon seviyesi ile BDI ile saptanan depresif semptom şiddeti karşılaştırıldığında; MMSE skorları ile BDI skorları arasında istatistiksel olarak ileri düzeyde anlamlı, güçlü negatif bir korelasyon saptanmıştır (p<0,01). Bilişsel gerileme derinleştikçe hastaların depresyon skorlarının paralel olarak arttığı belirlenmiştir. Sonuç: Evre 3 ve 4 kronik böbrek hastalığı (KBH) hastalarında kognitif disfonksiyon ve depresif semptomlar; ortak patofizyolojik mekanizmaları paylaşan, klinik seyirde birbirini tetikleyen önemli nöropsikiyatrik komorbiditelerdir. Bu çalışmanın bulguları, MMSE ile değerlendirilen bilişsel gerilemenin yalnızca böbrek fonksiyon kaybının derecesiyle (eGFR) değil; triptofan–kinürenin yolağındaki metabolik dengesizlikler, özellikle triptofan havuzunun tükenmesi, kinürenin yolağı aktivasyonunun artması ve nöroprotektif metabolitlerin azalması ile de yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca Beck Depresyon Envanteri (BDI) skorları ile gösterilen depresif süreçlerin, kognitif bozulma ile birlikte seyrettiği ve xv nöroinflamasyon, oksidatif stres ile nörotoksik metabolit birikimi gibi ortak mekanizmalar üzerinden bu sürece katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Regresyon modellerinin metodolojik kısıtlılıklar nedeniyle uygulanamadığı bu çalışmada elde edilen korelasyon verileri; MMSE ve Beck skorlarının birlikte değerlendirilmesinin, KBH hastalarında nörodavranışsal bozulma riskinin erken dönemde ve bütüncül biçimde öngörülmesinde birbirini tamamlayan, güçlü, pratik ve maliyetsiz klinik araçlar olduğunu ortaya koymaktadır. Serum kinürenin yolağı metabolit oranlarının kognitif disfonksiyon ve depresif semptomlarla gösterdiği anlamlı ilişkiler ise, kinürenin yolağının KBH'ye eşlik eden nöropsikiyatrik komplikasyonların patofizyolojisinde stratejik bir role sahip olduğunu desteklemektedir. Bu bulgular, KBH'nin yalnızca renal değil aynı zamanda nöroimmünolojik yönü bulunan sistemik bir hastalık olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve kinürenin yolağı metabolitlerinin gelecekte kognitif disfonksiyonun izleminde biyobelirteç ya da terapötik hedef olarak kullanılabileceğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
Background and Aim: The kynurenine pathway (KP), the principal route of tryptophan (TRP) catabolism, produces several metabolites with neuroactive effects on the central nervous system. In chronic kidney disease (CKD), chronic inflammation leads to increased activation of this pathway, while impaired renal function results in the accumulation of KP metabolites with uremic toxin characteristics in the peripheral circulation and tissues. This accumulation plays a critical role in the pathogenesis of neuropsychiatric disorders, including depression and cognitive dysfunction, through mechanisms involving neuroinflammation, excitotoxicity, and oxidative stress. This study aimed to investigate the relationship between serum KP metabolites, depressive symptoms assessed by the Beck Depression Inventory (BDI), and cognitive functions evaluated by the Mini-Mental State Examination (MMSE) in patients with Stage 3 and Stage 4 CKD. Materials and Methods: This prospective cross-sectional study included 90 patients aged 18–65 years diagnosed with Stage 3 or Stage 4 CKD who attended the Internal Medicine and Nephrology outpatient clinics of the University of Health Sciences Türkiye Ankara Training and Research Hospital. Demographic characteristics, clinical findings, and routine laboratory parameters were recorded. Cognitive functions and depressive symptoms were evaluated using neurobehavioral questionnaires, namely the MMSE and BDI, respectively. Serum levels of TRP, kynurenine (KYN), kynurenic acid (KYNA), anthranilic acid (AA), 3- hydroxykynurenine (3-HK), xanthurenic acid (XA), 3-hydroxyanthranilic acid (3- HAA), quinolinic acid (QA), picolinic acid (PIC), serotonin, and melatonin were measured using liquid chromatography–tandem mass spectrometry (LC-MS/MS). Various metabolite ratios, particularly the KYN/TRP ratio, were calculated. Logistic xvii regression analysis was not performed due to the high number of independent variables and the inability to satisfy the events-per-variable requirement, in order to avoid overfitting, wide confidence intervals, and unreliable odds ratios. Results: General laboratory and metabolite analyses demonstrated that serum TRP, KYNA, AA, and 3-HAA levels differed significantly among depression severity groups according to BDI classification (p<0.05). No direct linear correlation was observed between estimated glomerular filtration rate (eGFR) and MMSE scores. In the neurocognitive assessment, which constituted the primary focus of the study, the mean MMSE score was 23.14 ± 4.87, indicating a high prevalence of cognitive dysfunction. Correlation analyses revealed statistically significant positive associations between MMSE scores and serum TRP (r=0.218, p=0.039) and XA (r=0.220, p=0.028) levels, both known for their neuroprotective properties. Furthermore, a strong and statistically significant negative correlation was identified between MMSE and BDI scores (p<0.01), indicating that depressive symptom severity increased in parallel with worsening cognitive impairment. Conclusion: Cognitive dysfunction and depressive symptoms are important neuropsychiatric comorbidities in patients with Stage 3 and Stage 4 CKD, sharing common pathophysiological mechanisms and mutually exacerbating each other during the clinical course. The findings of this study suggest that cognitive decline assessed by MMSE is associated not only with the severity of renal dysfunction but also with metabolic imbalances within the tryptophan–kynurenine pathway, including depletion of the tryptophan pool, increased KP activation, and reduced neuroprotective metabolites. In addition, depressive processes reflected by BDI scores appear to contribute to cognitive impairment through shared mechanisms such as neuroinflammation, oxidative stress, and accumulation of neurotoxic metabolites. Although regression analyses could not be performed due to methodological limitations, the observed correlation data indicate that combined assessment using MMSE and BDI represents a practical, cost-effective, and complementary clinical approach for the early and holistic prediction of neurobehavioral deterioration risk in CKD patients. The significant associations between serum KP metabolite ratios and both cognitive dysfunction and depressive symptoms further support the strategic xviii role of the kynurenine pathway in the pathophysiology of CKD-related neuropsychiatric complications. These findings suggest that CKD should be considered not only a renal disorder but also a systemic disease with neuroimmunological involvement, and that KP metabolites may serve as potential biomarkers or therapeutic targets for cognitive dysfunction in the future.
Benzer Tezler
- Yaşlı kronik böbrek yetmezliği hastalarında conut skoru ile mortalite ilişkisi
Relationship between conut score and mortality in elderly chronic kidney failure patients
ŞÜHEDA KARAHAN TURGUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
İç HastalıklarıSivas Cumhuriyet Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YENER KOÇ
- Evre 3-5 kronik böbrek hastalarında hemoglobin düzeyi ve anemi parametrelerinin üremik ve inflamatuar belirteçlerle ilişkisinin incelenmesi
Relationship between hemoglobin level and blood parameters of anemia, uremia, and inflammation in stage 3-5 pre-dialysis chronic kidney disease
IRMAK TAHMAZ KARCI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
NefrolojiSağlık Bilimleri Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HADİM AKOĞLU
- Bölünmüş doz platin içeren kemoterapi tedavileri planlanmış ileri evre küçük hücreli dışı akciğer kanserli olgularda tedaviye bağlı olası elektrolit bozuklukları ve klinik önemi
Incidence and clinical siginifance of electrolyte abnormalities resulting from chemotherapy in advanced non small cell lung cancer patiens receiving divided doses of cisplatin containing chemotherapy
MEHMET BAYRAM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2009
OnkolojiAnkara Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BÜLENT YALÇIN
- Regülatör hücrelerin kronik böbrek hastalığına bağlı vaskülopatideki rolü
Role of regulatory cells in vasculopathy depend chronic kidney disease
ÖZGÜR ŞENOL
- Böbrek nakilli hastalarda monosit/lenfosit oranı greft sağkalımı için bir belirteç midir?
Is the monocyte/lymphocyte ratio a predictor for graft survival in kidney transplant recipients?
GÜL POLAT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
NefrolojiDokuz Eylül Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL MÜGE DEĞER