Kâdî 'Alî'nin Sergüzeşt-Nâmesi'nin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü
Index and functional dictionary of Kâdî 'Alî's Sergüzeşt-nâme
- Tez No: 1021615
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KEZBAN PAKSOY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kâdî 'Alî'nin Sergüzeşt-nâme adlı mesnevîsini TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) yöntemi doğrultusunda incelemektedir. Eski Türk edebiyatı araştırmalarında metinlerin söz varlığını ve anlam katmanlarını sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlayan TEBDİZ, modern bilişim teknolojilerinin edebiyat bilimine uyarlanması bakımından öncü bir çalışmadır. Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak yürütücülüğünde, 2015 yılında Gazi Üniversitesi'nin katkılarıyla geliştirilen bu sistem, eski edebî metinlerdeki kelimeleri yalnızca sözlük anlamlarıyla değil, aynı zamanda bağlam içindeki işlevleriyle değerlendirmektedir. Araştırmanın temel amacı, Sergüzeşt-nâme'deki her bir kelimenin ve kelime grubunun bağlamsal anlamını tespit ederek eserin söz varlığını bütüncül biçimde ortaya koymaktır. Bu doğrultuda eser, TEBDİZ veri tabanına işlenmiş; kelimelerin geçtiği beyitler, anlam farklılıkları ve işlevsel kullanımlar ayrıntılı biçimde belirlenmiştir. Böylelikle, hem eserin dilsel zenginliği hem de dönemin kültürel, dinî ve toplumsal değerleri daha açık şekilde görünür kılınmıştır. Çalışmanın son bölümünde yer alan bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük, araştırmanın asıl bölümünü oluşturmakta; aynı zamanda TEBDİZ projesinde hissedilen önemli bir araştırma açığını kapatmaktadır. Bu yönüyle araştırmanın, eski Türk edebiyatı metinlerinin dijitalleştirilmesi sürecine katkı sunması ve gelecekte yapılacak diliçi çeviri çalışmalarına kaynaklık etmesi hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines Sergüzeşt-nâme, a mesnevî written by Kâdî 'Alî, within the framework of the TEBDİZ (Contextual Index and Functional Dictionary of Historical and Literary Texts) methodology. Aiming to systematically reveal the vocabulary and semantic layers of classical Turkish literary texts, TEBDİZ represents one of the pioneering applications of modern digital technology in literary research. Initiated under the supervision of Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak in 2015 with the support of Gazi University, the system analyzes each word and phrase not only in terms of its dictionary meaning but also according to its contextual function. The main objective of this research is to determine the contextual meanings of each word and phrase in Sergüzeşt-nâme, thereby presenting a comprehensive picture of the work's lexical and semantic structure. For this purpose, the text was processed through the TEBDİZ database, and each lexical item was examined in terms of its occurrences, contextual variations, and functional uses. This approach has made it possible to uncover the linguistic richness of the text as well as the cultural, religious, and social dimensions of the period it reflects. İn the final section of the study, which includes the contextual index and functional dictionary, constitutes the main body of the research and fills a significant gap within the TEBDİZ project. Thus, this study aims to contribute to the digitalization of classical Turkish literary texts and to serve as a valuable source for future intralingual translation and linguistic studies.
Benzer Tezler
- Kâdî Mîr Meybudî'nin mantık görüşleri
Qadi Mir Al-Maybudi on logic
ADEM EVMEŞ
Doktora
Türkçe
2020
DinErciyes ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KAMİL CİHAN
- Kadı Hasan Bin Ali Manastırî Firâk-nâme (Tenkitli Metin)
Kadı Hasan Bin Ali Manastırî Firâk-nâme (Critique Text)
ALİ YÖRÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. CUMHUR ÜN
- Hz. Ali'nin devlet idaresi
The governing of Hz. Ali
MURAT BIYIKLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
TarihErciyes Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEBAHATTİN SAMUR
- Le'âlî Ahmed Çelebi B. Mustafa Saruhânî'nin Kânûnu'l-ʿavâmil ve Burhânü'l-mesâil adlı eserinin tahkiki
Le'ālī Ahmed Çelebi B. Mustafa Saruhānī and critical edition his work named Kānūnu'l-ʿavāmil ve Burhānu'l-mesāil
ŞEYMA SAVAŞ DEVECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Doğu Dilleri ve EdebiyatıUşak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN EGE
- Resimli nasihatnâmeler: Ali Çelebi'nin Hümâyûnnâmesi
Illustrated nasihatnames: Ali Chelebi's Hümâyûnnâme
ŞEBNEM PARLADIR
Doktora
Türkçe
2011
Sanat TarihiEge ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BOZKURT ERSOY
PROF. DR. ZEREN TANINDI