Primer dismenoreli üniversite öğrencilerine uygulanan planlı davranış teorisi temelli eğitim programının fiziksel aktivite davranışına ve dismenore etkilenmişliği üzerine etkisi
The effect of theory of planned behavior based educational program on physical activity behavior and dysmenorrhea-related impact in university students with primary dysmenorrhea
- Tez No: 1021738
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BAŞAK DEMİRTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Kadın Hastalıkları ve Doğum, Nursing, Obstetrics and Gynecology
- Anahtar Kelimeler: Dismenore, Fiziksel aktivite, Pelvik ağrı, Planlı Davranış Kuramı, Dysmenorrhea, Physical activity, Pelvic pain, Theory of Planned Behavior
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırma, primer dismenoreli üniversite öğrencilerine uygulanan planlı davranış teorisi temelli eğitim programının fiziksel aktivite davranışına ve dismenore etkilenmişliği üzerine etkisini incelemek amacıyla randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Bitlis Eren Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İslami İlimler Fakültesi ile Mühendislik-Mimarlık Fakültesinde öğrenim gören birinci sınıf öğrencileri oluştururken araştırmanın örneklemini ise Kasım 2024 – Mayıs 2025 tarihleri arasında, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden toplam 68 kız öğrenci oluşturmuştur. Araştırma, kontrol grubunda 34 ve müdahale grubunda 34 öğrenci olmak üzere toplam 68 öğrenci ile tamamlanmıştır. Araştırmada müdahale ve kontrol grupları oluşturulmuş; müdahale grubuna Planlı Davranış Teorisi (PDT) temelli eğitim programı uygulanmış, kontrol grubuna ise yalnızca pedometre kullanımı ve veri toplama formlarının doldurulması ile ilgili bilgilendirme yapılmıştır. Eğitim oturumlarının tamamlanmasının ardından her iki grup üç menstrual siklus boyunca izlenmiş ve menstrual ağrı şiddeti, menstrual kanamanın ilk üç günü Görsel Ağrı Skalası kullanılarak değerlendirilmiş ve katılımcıların verileri“Ağrı İzlem Çizelgesi”aracılığıyla kaydedilmiştir. Müdahale ve kontrol grubunda yer alan öğrenciler, günlük adım sayılarını pedometre kullanarak“Günlük Adım İzlem Formu”na kaydetmişlerdir. Müdahale grubundaki öğrencilerle ise PDT temelli eğitim programı kapsamında menstruasyon döneminin sonunda bireysel motivasyonel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler,“Katılımcı Tanıtım Formu”,“DEÖ-R”,“FAÖ”,“ÖEYÖ”,“IPAQ”,“Günlük Adım İzlem Formu”ve“Ağrı İzlem Çizelgesi”kullanılarak toplanmıştır. Veriler IBM SPSS V23 programında analiz edilmiş; bağımsız örnek t testi, Mann–Whitney U, Ki-kare, Fisher's Exact ve Robust ANOVA kullanılmıştır. Tüm testlerin analizinde p değeri <0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmada, öğrencilere uygulanan PDT temelli eğitim programı sonucunda müdahale grubunda, kontrol grubuna kıyasla T0 zaman noktasından T3 zaman noktasına kadar menstrual ağrı şiddetinde azalma gözlenmiş; ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0,178). Eğitim programı sonrasında müdahale grubunda, kontrol grubuna kıyasla T0'dan T3'e DEÖ-R toplam puan ortancalarında azalma eğilimi saptanmış; ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0,248). Eğitim programı sonucunda müdahale grubunda, kontrol grubuna kıyasla T0'dan T3'e FAÖ toplam puan ortancalarında istatistiksel olarak anlamlı bir artış saptanmıştır (p=0,022). ÖEYÖ toplam puan ortancaları incelendiğinde, müdahale grubunda kontrol grubuna göre T0'dan T3'e artış eğilimi belirlenmiş; ancak bu değişimin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür (p=0,093). Ayrıca, hem müdahale hem de kontrol grubunda T1, T2 ve T3 zaman noktalarında ortalama adım sayısında artış izlenmiş; ancak bu artışın istatistiksel olarak anlamlı olmadığı saptanmıştır (p=0,192). Eğitim programı sonrasında, müdahale grubunda T0'dan T3'e fiziksel aktivite düzeylerinde, kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı bir artış saptanmıştır (p=0,009). Sonuç olarak, primer dismenoreli üniversite öğrencilerine uygulanan PDT temelli eğitim programının öğrencilerin fiziksel aktivite düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış sağladığı; ancak menstrual ağrı şiddeti ve dismenoreye bağlı etkilenmişlik düzeylerinde müdahale grubunda kontrol grubuna kıyasla T0'dan T3'e azalma eğilimi gözlenmesine rağmen bu değişimin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Bu bulgular doğrultusunda, fiziksel aktivitedeki artışın ağrı ve etkilenmişlik üzerindeki etkilerini daha belirgin ortaya koyabilmek için müdahale süresinin üç aydan daha uzun olacak şekilde planlandığı müdahale protokollerinin geliştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The study was conducted as a randomised controlled experimental trial to investigate the effect of a planned behaviour theory-based educational programme administered to university students with primary dysmenorrhoea on their physical activity behaviour and the impact of dysmenorrhoea. The study population comprised first-year students enrolled at the Faculty of Science and Letters, the Faculty of Fine Arts, the Faculty of Economics and Administrative Sciences, the Faculty of Islamic Sciences, and the Faculty of Engineering and Architecture at Bitlis Eren University during the 2024–2025 academic year, whilst the study sample consisted of a total of 68 female students who met the inclusion criteria and agreed to participate in the research between November 2024 and May 2025. The study was completed with a total of 68 students, comprising 34 in the control group and 34 in the intervention group. In the study, intervention and control groups were established; the intervention group received an educational program based on the Theory of Planned Behaviour (TPB), while the control group was provided with information solely regarding the use of a pedometer and the completion of data collection forms. After the training sessions were completed, both groups were followed for three menstrual cycles. The intensity of menstrual pain was assessed using the Visual Analogue Scale during the first three days of menstrual bleeding, and participants' data were recorded using the“Pain Monitoring Chart”. Students in both the intervention and control groups recorded their daily step counts using a pedometer on the“Daily Step Tracking Form”. Individual motivational interviews were conducted with students in the intervention group at the end of their menstrual cycle as part of the TPB based educational program. Data were collected using the“Participant Information Form,”“DIS-R,”“Scale for Physical Activity,”“SES,”“IPAQ,”“Daily Step Monitoring Form,”and“Pain Monitoring Chart.”Data were analyzed using IBM SPSS Version 23; independent samples t-test, Mann–Whitney U test, Chi-square test, Fisher's Exact test, and Robust ANOVA were used. A p-value of <0.05 was considered statistically significant in all analyses. In the study, a decrease in menstrual pain severity was observed in the intervention group compared to the control group from T0 to T3; however, this difference was not statistically significant (p=0.178). After the educational program, a decrease trend was observed in the median DIS-R total scores in the intervention group compared to the control group from T0 to T3; however, this difference was not statistically significant (p=0.248). As a result of the educational program, a statistically significant increase was found in the median Scale for Physical Activity total scores in the intervention group compared to the control group from T0 to T3 (p=0.022). When the SES total median scores were examined, an increasing trend was identified in the intervention group compared to the control group from T0 to T3; however, this change was not statistically significant (p=0.093). In addition, an increase in the mean daily step count was observed in both intervention and control groups at T1, T2, and T3 time points; however, this increase was not statistically significant (p=0.192). After the educational program, a statistically significant increase was found in physical activity levels in the intervention group compared to the control group from T0 to T3 (p=0.009). In conclusion, the TPB-based educational program applied to university students with primary dysmenorrhea resulted in a statistically significant increase in physical activity levels; however, although a decreasing trend was observed in menstrual pain severity and dysmenorrhea-related impact from T0 to T3 in the intervention group compared to the control group, this change was not statistically significant. Based on these findings, it is recommended that intervention protocols be developed with durations longer than three months to more clearly reveal the effects of increased physical activity on pain and dysmenorrhea-related impact.
Benzer Tezler
- Primer dismenoresi olan üniversite öğrencilerine uygulanan kinezyo bantlamanın ağrı, menstrüel semptom, stres, uyku ve yaşam kalitesi üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of kinesio-taping on pain, menstrual symptom, stress, sleep and quality of life in university students with primary dysmenorrhea: A randomized controlled study
YAĞMUR SÜRMELİ
Doktora
Türkçe
2024
HemşirelikMersin ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DUYGU VEFİKULUÇAY YILMAZ
- Primer dismenoreli üniversite öğrencilerinde farklı egzersiz eğitim programlarının dismenore bulguları, uyku ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin karşılaştırılması
Comparison of the effects of different exercise training programs on dysmenorrhea symptoms, sleep quality, and quality of life in university students with primary dysmenorrhea
GİZEM TAŞ GEÇİT
Doktora
Türkçe
2025
Fizyoterapi ve RehabilitasyonHasan Kalyoncu ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEZBAN YİĞİTER
- Primer dismenoresi olan hemşirelik öğrencilerinde yoga uygulamasının ağrı şiddeti, menstrüasyon semptomları ve yaşam kalitesine etkisi
The effect of yoga practice on pain intensity, menstruation symptoms and quality of life in nursing students with primary dysmenorea
ASLIHAN AKSU
Doktora
Türkçe
2022
HemşirelikMersin ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DUYGU VEFİKULUÇAY YILMAZ
- Üniversite öğrencilerinde dismenoreye yönelik kullandıkları tamamlayıcı ve alternatif tedavi yöntemlerinin belirlenmesi
Determination of complementary and alternative treatment methods used by university students for dysmenorrhoea
GAMZE OYARDI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Hemşirelikİstanbul Arel ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVDA KARAKAŞ