Yeşil Satın Alma Kriterlerinin Önceliklendirilmesi ve Tedarikçi Seçimi: Tereddütlü Bulanık AHP-TOPSIS Uygulaması
Prioritization of Green Purchasing Criteria and Supplier Selection: A Hesitant Fuzzy AHP-TOPSIS Application
- Tez No: 1021855
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜRKAN IŞIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, yeşil satın alma başarısını etkileyen kriterler güncel literatür çerçevesinde kapsamlı biçimde ele alınmış ve bu kriterlerin göreli önemleri, belirsizlik ve tereddüt içeren karar ortamlarını yansıtabilmek amacıyla Tereddütlü Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (HF-AHP) yöntemi ve Bulanık TOPSIS yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Günümüzde sürdürülebilirlik, çevresel etkilerin azaltılması ve yasal düzenlemelere uyum gibi unsurlar, özellikle otomotiv sektörü başta olmak üzere birçok sektörde satın alma ve tedarikçi seçim süreçlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Ancak literatürde yeşil satın alma kararlarının çoğunlukla kesin yargılar veya klasik çok kriterli karar verme yaklaşımlarıyla analiz edildiği; karar vericilerin değerlendirme sürecinde karşılaştıkları kararsızlık ve belirsizlik düzeylerinin ise sınırlı ölçüde dikkate alındığı görülmektedir. Bu durum, uzman yargılarının daha esnek ve gerçekçi biçimde modellenebileceği bulanık ve tereddüt temelli yöntemlere olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu kapsamda çalışmada, literatür taraması sonucunda belirlenen temel yeşil satın alma kriterleri, alanında uzman bir karar verici tarafından dilsel terimler kullanılarak değerlendirilmiştir. Tereddütlü Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi sayesinde, uzman görüşlerindeki tereddütler ve belirsizlikler karar modeline doğrudan yansıtılmış; kriterlerin üçgensel bulanık ağırlıkları hesaplanarak göreli öncelikleri belirlenmiştir. Ardından, elde edilen kriter ağırlıkları Bulanık TOPSIS yöntemi ile entegre edilerek, alternatif tedarikçilerin bulanık pozitif ideal çözüm ve bulanık negatif ideal çözüme olan uzaklıkları hesaplanmış, ideal çözüme yakınlık değerleri yardımıyla nihai tedarikçi sıralaması elde edilmiştir. Elde edilen bulgular, çevresel etki, düzenleyici uyum ile yenilikçilik ve AR-GE desteğinin yeşil satın alma başarısı üzerinde öne çıkan kriterler olduğunu göstermektedir. Buna karşılık sürdürülebilirliğin görece daha düşük öneme sahip olarak ortaya çıkması, bu kavramın karar verici tarafından çevresel etki ve yasal düzenlemeler gibi daha somut ve ölçülebilir kriterler üzerinden dolaylı biçimde ele alındığını düşündürmektedir. Ayrıca gerçekleştirilen duyarlılık analizi, kriter ağırlıklarındaki değişimlerin tedarikçi sıralaması üzerindeki etkisini ortaya koyarak, karar modelinin esnekliğini ve tutarlılığını desteklemektedir. Sonuç olarak bu çalışma, belirsiz ve karmaşık karar ortamlarında yeşil satın alma stratejilerinin önceliklendirilmesine yönelik bütüncül bir karar destek çerçevesi sunmakta; hem akademik literatüre yöntemsel katkı sağlamakta hem de uygulayıcılara sürdürülebilir ve bilinçli satın alma kararları almada yol gösterici nitelikte bulgular sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
In this study, the factors influencing green purchasing success are comprehensively addressed within the framework of current literature, and their relative importance is determined using the Hesitant Fuzzy Analytic Hierarchy Process (HF-AHP) method and the Fuzzy TOPSIS method to reflect decision environments involving uncertainty and hesitation. Today, sustainability, environmental impact reduction, and compliance with regulations play a critical role in purchasing and supplier selection processes in many sectors, especially the automotive industry. However, the literature shows that green purchasing decisions are mostly analyzed using definitive judgments or classical multi-criteria decision-making approaches; the levels of hesitation and uncertainty encountered by decision-makers in the evaluation process are only considered to a limited extent. This situation highlights the need for fuzzy and hesitation-based methods that can model expert judgments in a more flexible and realistic way. In this context, the basic green purchasing criteria determined as a result of the literature review are evaluated by an expert decision-maker using linguistic terms. Thanks to the Hesitant Fuzzy Analytic Hierarchy Process method, hesitations and uncertainties in expert opinions are directly reflected in the decision model; The relative priorities of the criteria were determined by calculating their triangular fuzzy weights. The resulting criterion weights were then integrated with the Fuzzy TOPSIS method to calculate the distances of alternative suppliers from the fuzzy positive ideal solution and the fuzzy negative ideal solution. The final supplier ranking was obtained using the proximity values to the ideal solution. The findings show that environmental impact, regulatory compliance and innovation and R&D support are prominent factors in green procurement success. In contrast, the relatively lower importance of sustainability suggests that this concept is addressed indirectly by decision-makers through more concrete and measurable criteria such as environmental impact and legal regulations. Furthermore, the sensitivity analysis conducted reveals the effect of changes in criterion weights on supplier ranking, supporting the flexibility and consistency of the decision model. In conclusion, this study provides a holistic decision support framework for prioritizing green procurement strategies in uncertain and complex decision environments; it contributes methodologically to the academic literature and offers guiding findings to practitioners in making sustainable and informed procurement decisions.
Benzer Tezler
- Sürdürülebilir satınalma ve yeşil lojistiğin sürdürülebilir tedarik zincirine katkıları; Panel veri analizi
The contributions of sustainable procurement and green logistics to the sustainable supply chain; Panel data analysis
ÇAĞLAR YAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İşletmeAydın Adnan Menderes Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ŞENKAYAS
- Sürdürülebilir tedarik zinciri yönetiminde alıcı-tedarikçi entegrasyon seviyelerinin ve değerlendirme kriterlerinin formülasyonuna yönelik bir model geliştirilmesi
A model development to formulate buyer-supplier integration levels and evaluation criteria for sustainable supply chain management
FUNDA SEÇKİN
Doktora
Türkçe
2015
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiHava Harp Okulu KomutanlığıEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CEYDA ŞEN
- Green supplier evaluation and selection: An industrial application in home appliances sector
Yeşil tedarikçi seçme ve değerlendirme: Ev aletleri sektöründe bir uygulama
ZEYNEP GÜNTEMUR
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiMarmara ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMURE ÖVÜL ARIOĞLU AKAN
- Selection of green suppliers for trigeneration systems using multi-criteria decision-making methods: A case study
Çok kriterli karar verme yöntemlerini kullanarak trijenerasyon sistemleri için yeşil tedarikçi seçimi: Vaka çalışması
ALPEREN YAYLA
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Enerjiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜL POLAT TATAR
- Determinants of green product usage in two industries: Personal care and information technology
Çevreci ürün alımını etkileyen faktörler üzerine iki farklı sektörün araştırması: Teknolojik ürünler ve kişisel bakım ürünleri
ALİ SERTAÇ YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Bilgi ve Belge YönetimiBoğaziçi ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VESİLE ASLIHAN NASIR